Səudiyyə-İran qarşıdurması İslam dünyasını qana bürüyə bilər

Tarix: 06.01.2016 / 02:18
Bölmə: Siyasət

Vüqar Zifəroğlu: "İran hazırda "Səudiyyə-Misir-İsrail" üçlüyü ilə üz-üzədir"

"Yaxın Şərqə son dərəcə təhlükəli və miqyası olduqca geniş olan qanlı məzhəb qarşıdurması köynəyini geyindirirlər"

Səudiyyə Ərəbistanında nüfuzlu şiə ruhanisi Nimr ən-Nimr ilə birlikdə 47 nəfərin edam edilməsi İranda bu ölkənin diplomatik nümayəndəliklərinə hücumla nəticələnmiş kəskin etirazlara səbəb olub.

Bu hücumlardan sonra Səudiyyə Ərəbistanının İranla diplomatik münasibətlərini kəsməsi iki ölkə arasında gərginliyin növbəti dəfə artması ilə nəticələnib.

Yaxın Şərqin bu iki güclü dövləti arasinda müharibə küləklərinin əsməsi isə onsuz da od içində olan regionda vəziyyəti xeyli mürəkkəbləşdirib.

Digər tərəfdən, nəhəng karbohidrogen ehtiyatlara malik olan bu ölkələrin müharibə vəziyyətinə gəlmələri dünya neft bazarında qiymətlərin hissolunacaq dərəcədə yüksəlməsinə yol açıb.

İslam dünyasının iki əhəmiyyətli dövləti arasında qarşıdurmanın yenidən güclənməsi İran - Səudiyyə Ərəbistanı münasibətlərinin tarixinə bir daha nəzər salmağa ehtiyac yaradır.

Maraqlıdır ki, ötən əsrin 60-70-ci illərində, qapalı gərginliyə baxmayaraq, İranla Səudiyyə Ərəbistanının münasibətləri yüksəlişdə olub.

Lakin 1979-cu ildə İranda baş vermiş İslam inqilabı bu dövlətlərin münasibətlərinə də təsirsiz ötüşməyib. O dönəmdə İranın şiəliyi, Səudiyyə Ərəbistanının isə sünniliyi özünün rəsmi doktrinası elan etmələri bu ölkələri dini-ideoloji müstəvidə də qarşı-qarşıya gətirib.

Bu ziddiyyətlər İraq-İran müharibəsi zamanı özünü daha açıq və qabarıq şəkildə büruzə verdi. Səudiyyə Ərəbistanı İraqın İrana hərbi təcavüzünü dəstəkləyərək, Bağdada ciddi maliyyə-iqtisadi yardım göstərməkdən çəkinmədi.

Hətta İraq-İran müharibəsi çərçivəsində aparılan "Tanker savaşı" zamanı İran və Səudiyyənin hərbi aviasiyası arasında birbaşa toqquşmalar da qeydə alınmışdı.

Amma İran-Səudiyyə Ərəbistanı münasibətlərində ən ciddi gərginlik 1987-ci il iyulun 31-də Məkkədə yarandı. Həcc ziyarəti zamanı İrandan və daha bir neçə ölkədən olan zəvvarların Məkkədə Tehran rejiminin lehinə təşkil etdiyi aksiyanın gülləbaran edilməsi nəticəsində 400-dən artıq adam həlak oldu.

Bu hadisədən sonra Səudiyyə Ərəbistanı İranla diplomatik münasibətləri kəsərək bu ölkədən olan zəvvarların Həcc ziyarətinə gəlmələrini əngəllədi.

Lakin 1990-cı ildə İraqın Küveytə təcavüzü zamanı Tehran və Ər-Ryad eyni mövqedən çıxış edərək, Bağdadın işğalçılıq siyasətini pislədilər.

İranla Səudiyyə Ərəbistanı 1991-ci ildə İraqa qarşı keçirilən "Səhrada fırtına" əməliyyatını da səssiz razılıqla qarşıladılar.

1990-cı illərin ortalarından sonra bu ölkələr arasında ikitərəfli münasibətlərin normallaşdırılması və diplomatik əlaqələrin bərpası istiqamətində qarşılıqlı addımlar atıldı.

Ancaq 2003-cü ildə İraqın ABŞ tərəfindən işğalı və yeni Bağdad rejimi ilə İran arasında ciddi strateji müqavilələrin imzalanması Səudiyyə Ərəbistanı-İran münasibətlərini yenidən gərginləşdirdi. İranın Livanda da xeyli fəallaşması isə bu gərginliyi bir qədər də gücləndirdi.

2011-ci ildə başlayan "Ərəb baharı" dönəmində bu ölkələrin qarşıdurma mərkəzi Suriya ilə Yəmənə keçdi. İran Suriyanın şiə hakimiyyətini qorumağa, Yəməndə isə şiə müxalifəti iqtidara gətirməyə yönəlik, Səudiyyə isə əksinə siyasət yürütməyə başladı.

2016-ci il yanvarın 3-də Səudiyyə Ərəbistanının İranla diplomatik əlaqələri kəsməsindən sonra bu ölkələrin münasibətlərinin, o cümlədən Yaxın Şərqdə proseslərin hansı yöndə inkişaf edəcəyi maraqla izlənir. Bu iki nüfuzlu müsəlman ölkəsinin qarşı-qarşıya gəlməsi İslam dünyasının gələcəyi üçün nə vəd edir?

"Səudiyyə Ərəbistanı-İran qarşıdurması klassik Yaxın Şərq savaşı olacaq".

Bunu öz Feysbuk səhifəsində Rusiya Baş nazirinin keçmiş müavini, politoloq Alfred Kox paylaşıb. Onun sözlərinə görə, bu müharibədə İsrailin rolunu Səudiyyə Ərəbistanı öz üzərinə götürəcək:

"Səudiyyə Ərəbistanı və İranın necə döyüşəcəyinə baxmaq maraqlıdır. Səudiyyəlilərin hərbi büdcəsi 80 milyard, İranınkı isə cəmi 10 milyard dollardır. Səudiyyəlilər ən müasir silahlara, həmçinin "STELS" texnologiyalı təyyarələrə, "Abrahams" tanklarına sahibdir. İranda isə yalnız MiQ-29, Su-24 təyyarələri, T-54, T-55, T-62 və T-72 tankları var. Lakin İran ordusunun sayı yarım milyon, Səudiyyə Ərəbistanının isə 80 min nəfərdir. Bu, klassik Yaxın Şərq savaşı olacaq, lakin bu dəfə İsrailin rolunu Səudiyyə Ərəbistanı öz üzərinə götürəcək".

Politoloq Vüqar Zifəroğlunun sözlərinə görə, İran-Qərb yaxınlaşması rəsmi Ər-Riyadı İranı hədəf alan daha kəskin siyasət yürütməyə vadar edir:

"Vyana razılaşması və Qərb-İran yaxınlaşmasından narazı qalan İsrail Tehranın nüvə bazalarını hava zərbələri ilə vurmaq təhdidini açıq şəkildə dilə gətirir. Səudlar İraqın qarşısında duran İsrailə dəstək ifadə edirlər. Hərbi qarşıdurma gerçəkləşdiyi zaman Səudiyyə İsrailə İrana hücum üçün hava dəhlizi verməyə hazırdır. Sisinin rəhbərliyi altında gerçəkləşən hərbi çevrilişdən sonra səudlarla son dərəcə yaxın olan Misirin də bu ittifaqda təmsil olunması tam mümkündür. İran hazırda "Səudiyyə-Misir-İsrail" üçlüyü ilə üz-üzədir. Bəhreyn, BƏƏ, Qətər, Küveytin də rəsmi Ər-Riyadla bir sırada olacaqlarına heç bir şübhə yoxdur".

Politoloqun sözlərinə görə, ABŞ-ın Səudiyyə Ərəbistanında gerçəkləşən edamlara münasibət bildirməməsi Vaşinqtonun Ər-Riyadın yanında yer aldığına işarədir:

"Amerika əslində İran və Rusiyanın bölgədə irəliləmələrinə göz yumaraq onları ustalıqla Suriyaya doğru yönəltdi. İŞİD hər iki ölkənin Suriya girdabında daha artıq batmaları üçün bir oyuncaq, Əsəd isə oyunda daha aktiv iştirak üçün bir faktor oldu. Hazırda bu bataqlığa kifayət qədər batmış İranın Yaxın Şərqdəki nüfuzunu laxlatmaq üçün Səudiyyə önə çıxarılır. Amerika isə regional münaqişələrin həllində birbaşa müdaxilə əvəzinə öz "müttəfiqlərini" qabağa verir. Amerika səudları İranın qabağına itələməsi fonunda Avropa edamı qəti şəkildə pisləyərək dolayısı ilə İrana yol verməkdədir. Qərbin tərəfləri bir-biri ilə savaşdıraraq sonradan kənarda durub olanları həvəslə müşahidə etmək təcrübəsi böyükdür.Yaxın Şərqə son dərəcə təhlükəli və miqyası olduqca geniş olan qanlı məzhəb qarşıdurması köynəyini geyindirirlər. Əslində, səudiyyəli ayətullahı deyil, bütöv bir bölgəni edam kötüyünə çıxartmaqdadırlar. Maraqlıdır ki, qurban verənlərlə qurban edənlər eyni qüvvələrdir. Ancaq həmişəki kimi yenə günahsızların qanı axacaq".

Məhəmmədəli QƏRİBLİ

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 16.08.2026 / 18:24

Hindistanın 80 ili: Transformasiya, tərəfdaşlıq və sivilizasiya özünəinamı yolu

Tarix: 16.08.2026 / 15:06

Ukraynanın üçüncü prezidenti Yuşşenko Bakıya gəldi…

Tarix: 15.08.2026 / 20:53

ABŞ Departamenti 907-ci düzəlişlə bağlı Konqresə bildiriş göndərdi...

Tarix: 15.08.2026 / 17:56

E3 ölkələri Ukrayna ilə bağlı mümkün Tramp-Putin razılaşmasına qarşı hərəkətə keçdi - Avropanın Moskva ilə əlaqə qurmaq cəhdləri alınmır…

Tarix: 15.08.2026 / 13:54

Saakaşvili həmvətənlərinə çağırış etdi - “Payıza qədər… dayanmaq vaxtı deyil!”

Tarix: 15.08.2026 / 08:15

FAZ müxbirinə Rusiyada cinayət işi açıldı - “Milli zəmində düşmənçilik çağırışı…”

Tarix: 15.08.2026 / 06:44

Lavrovdan Serbiya prezidentinə mesaj - “AB onu lağa qoyur…”

Tarix: 15.08.2026 / 06:33

Ardıcıl istefalar İYİ Partiya liderini özündən çıxardı - “siyasi şərəfsizlik bataqlığında boğulacaqsınız…”

Tarix: 15.08.2026 / 06:18

Lavrov ABŞ-dan cavab gözləyir - sərt ritorika da öz yerində…

Tarix: 15.08.2026 / 05:56

Tramp Hörmüz boğazını ABŞ ərazisi elan edəcək - müharibə bitdikdən sonra…

Tarix: 14.08.2026 / 22:54

Türkiyənin BƏƏ ilə S-400 danışıqları dalana dirəndi… ABŞ-dan qəti mesaj - S-400-dən qurtulmadan F-35 olmayacaq…

Tarix: 14.08.2026 / 21:26

Zəngəzur dəhlizinə görə İran Ermənistana hərbi zərbələr endirəcək...

VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 21.06.2025 / 08:15

Dünyada xaos böyüyür, Azərbaycana təhlükə də artır... - VİDEO

Tarix: 13.08.2026 / 21:44

Ərdoğan “Məkkə sazişi”nin arxasındakı sirri açdı - Ekspertlər şübhə ilə baxır...

Tarix: 13.08.2026 / 20:16

Avropa Birliyinin Naxçıvan dəmir yollarında marağının görünən və görünməyən tərəfləri...

Tarix: 13.08.2026 / 15:30

İrəvanda Azərbaycan təbii qazına qarşı ikitərəfli kampaniya başladı...

Azərbaycanda vətəndaş cəmiyyətinin inkişafında rəqəmsallaşma və innovasiyalar ön plana çıxır