çərşənbə axşamı günü, 17 noyabr 2026
     

Səudiyyə-İran qarşıdurması İslam dünyasını qana bürüyə bilər

Image


Vüqar Zifəroğlu: "İran hazırda "Səudiyyə-Misir-İsrail" üçlüyü ilə üz-üzədir"

"Yaxın Şərqə son dərəcə təhlükəli və miqyası olduqca geniş olan qanlı məzhəb qarşıdurması köynəyini geyindirirlər"

Səudiyyə Ərəbistanında nüfuzlu şiə ruhanisi Nimr ən-Nimr ilə birlikdə 47 nəfərin edam edilməsi İranda bu ölkənin diplomatik nümayəndəliklərinə hücumla nəticələnmiş kəskin etirazlara səbəb olub.
Bu hücumlardan sonra Səudiyyə Ərəbistanının İranla diplomatik münasibətlərini kəsməsi iki ölkə arasında gərginliyin növbəti dəfə artması ilə nəticələnib.
Yaxın Şərqin bu iki güclü dövləti arasinda müharibə küləklərinin əsməsi isə onsuz da od içində olan regionda vəziyyəti xeyli mürəkkəbləşdirib.
Digər tərəfdən, nəhəng karbohidrogen ehtiyatlara malik olan bu ölkələrin müharibə vəziyyətinə gəlmələri dünya neft bazarında qiymətlərin hissolunacaq dərəcədə yüksəlməsinə yol açıb.
İslam dünyasının iki əhəmiyyətli dövləti arasında qarşıdurmanın yenidən güclənməsi İran - Səudiyyə Ərəbistanı münasibətlərinin tarixinə bir daha nəzər salmağa ehtiyac yaradır.
Maraqlıdır ki, ötən əsrin 60-70-ci illərində, qapalı gərginliyə baxmayaraq, İranla Səudiyyə Ərəbistanının münasibətləri yüksəlişdə olub.
Lakin 1979-cu ildə İranda baş vermiş İslam inqilabı bu dövlətlərin münasibətlərinə də təsirsiz ötüşməyib. O dönəmdə İranın şiəliyi, Səudiyyə Ərəbistanının isə sünniliyi özünün rəsmi doktrinası elan etmələri bu ölkələri dini-ideoloji müstəvidə də qarşı-qarşıya gətirib.
Bu ziddiyyətlər İraq-İran müharibəsi zamanı özünü daha açıq və qabarıq şəkildə büruzə verdi. Səudiyyə Ərəbistanı İraqın İrana hərbi təcavüzünü dəstəkləyərək, Bağdada ciddi maliyyə-iqtisadi yardım göstərməkdən çəkinmədi.
Hətta İraq-İran müharibəsi çərçivəsində aparılan "Tanker savaşı" zamanı İran və Səudiyyənin hərbi aviasiyası arasında birbaşa toqquşmalar da qeydə alınmışdı.
Amma İran-Səudiyyə Ərəbistanı münasibətlərində ən ciddi gərginlik 1987-ci il iyulun 31-də Məkkədə yarandı. Həcc ziyarəti zamanı İrandan və daha bir neçə ölkədən olan zəvvarların Məkkədə Tehran rejiminin lehinə təşkil etdiyi aksiyanın gülləbaran edilməsi nəticəsində 400-dən artıq adam həlak oldu.
Bu hadisədən sonra Səudiyyə Ərəbistanı İranla diplomatik münasibətləri kəsərək bu ölkədən olan zəvvarların Həcc ziyarətinə gəlmələrini əngəllədi.
Lakin 1990-cı ildə İraqın Küveytə təcavüzü zamanı Tehran və Ər-Ryad eyni mövqedən çıxış edərək, Bağdadın işğalçılıq siyasətini pislədilər.
İranla Səudiyyə Ərəbistanı 1991-ci ildə İraqa qarşı keçirilən "Səhrada fırtına" əməliyyatını da səssiz razılıqla qarşıladılar.
1990-cı illərin ortalarından sonra bu ölkələr arasında ikitərəfli münasibətlərin normallaşdırılması və diplomatik əlaqələrin bərpası istiqamətində qarşılıqlı addımlar atıldı.
Ancaq 2003-cü ildə İraqın ABŞ tərəfindən işğalı və yeni Bağdad rejimi ilə İran arasında ciddi strateji müqavilələrin imzalanması Səudiyyə Ərəbistanı-İran münasibətlərini yenidən gərginləşdirdi. İranın Livanda da xeyli fəallaşması isə bu gərginliyi bir qədər də gücləndirdi.
2011-ci ildə başlayan "Ərəb baharı" dönəmində bu ölkələrin qarşıdurma mərkəzi Suriya ilə Yəmənə keçdi. İran Suriyanın şiə hakimiyyətini qorumağa, Yəməndə isə şiə müxalifəti iqtidara gətirməyə yönəlik, Səudiyyə isə əksinə siyasət yürütməyə başladı.
2016-ci il yanvarın 3-də Səudiyyə Ərəbistanının İranla diplomatik əlaqələri kəsməsindən sonra bu ölkələrin münasibətlərinin, o cümlədən Yaxın Şərqdə proseslərin hansı yöndə inkişaf edəcəyi maraqla izlənir. Bu iki nüfuzlu müsəlman ölkəsinin qarşı-qarşıya gəlməsi İslam dünyasının gələcəyi üçün nə vəd edir?
"Səudiyyə Ərəbistanı-İran qarşıdurması klassik Yaxın Şərq savaşı olacaq".
Bunu öz Feysbuk səhifəsində Rusiya Baş nazirinin keçmiş müavini, politoloq Alfred Kox paylaşıb. Onun sözlərinə görə, bu müharibədə İsrailin rolunu Səudiyyə Ərəbistanı öz üzərinə götürəcək:
"Səudiyyə Ərəbistanı və İranın necə döyüşəcəyinə baxmaq maraqlıdır. Səudiyyəlilərin hərbi büdcəsi 80 milyard, İranınkı isə cəmi 10 milyard dollardır. Səudiyyəlilər ən müasir silahlara, həmçinin "STELS" texnologiyalı təyyarələrə, "Abrahams" tanklarına sahibdir. İranda isə yalnız MiQ-29, Su-24 təyyarələri, T-54, T-55, T-62 və T-72 tankları var. Lakin İran ordusunun sayı yarım milyon, Səudiyyə Ərəbistanının isə 80 min nəfərdir. Bu, klassik Yaxın Şərq savaşı olacaq, lakin bu dəfə İsrailin rolunu Səudiyyə Ərəbistanı öz üzərinə götürəcək".
Politoloq Vüqar Zifəroğlunun sözlərinə görə, İran-Qərb yaxınlaşması rəsmi Ər-Riyadı İranı hədəf alan daha kəskin siyasət yürütməyə vadar edir:
"Vyana razılaşması və Qərb-İran yaxınlaşmasından narazı qalan İsrail Tehranın nüvə bazalarını hava zərbələri ilə vurmaq təhdidini açıq şəkildə dilə gətirir. Səudlar İraqın qarşısında duran İsrailə dəstək ifadə edirlər. Hərbi qarşıdurma gerçəkləşdiyi zaman Səudiyyə İsrailə İrana hücum üçün hava dəhlizi verməyə hazırdır. Sisinin rəhbərliyi altında gerçəkləşən hərbi çevrilişdən sonra səudlarla son dərəcə yaxın olan Misirin də bu ittifaqda təmsil olunması tam mümkündür. İran hazırda "Səudiyyə-Misir-İsrail" üçlüyü ilə üz-üzədir. Bəhreyn, BƏƏ, Qətər, Küveytin də rəsmi Ər-Riyadla bir sırada olacaqlarına heç bir şübhə yoxdur".
Politoloqun sözlərinə görə, ABŞ-ın Səudiyyə Ərəbistanında gerçəkləşən edamlara münasibət bildirməməsi Vaşinqtonun Ər-Riyadın yanında yer aldığına işarədir:
"Amerika əslində İran və Rusiyanın bölgədə irəliləmələrinə göz yumaraq onları ustalıqla Suriyaya doğru yönəltdi. İŞİD hər iki ölkənin Suriya girdabında daha artıq batmaları üçün bir oyuncaq, Əsəd isə oyunda daha aktiv iştirak üçün bir faktor oldu. Hazırda bu bataqlığa kifayət qədər batmış İranın Yaxın Şərqdəki nüfuzunu laxlatmaq üçün Səudiyyə önə çıxarılır. Amerika isə regional münaqişələrin həllində birbaşa müdaxilə əvəzinə öz "müttəfiqlərini" qabağa verir. Amerika səudları İranın qabağına itələməsi fonunda Avropa edamı qəti şəkildə pisləyərək dolayısı ilə İrana yol verməkdədir. Qərbin tərəfləri bir-biri ilə savaşdıraraq sonradan kənarda durub olanları həvəslə müşahidə etmək təcrübəsi böyükdür.Yaxın Şərqə son dərəcə təhlükəli və miqyası olduqca geniş olan qanlı məzhəb qarşıdurması köynəyini geyindirirlər. Əslində, səudiyyəli ayətullahı deyil, bütöv bir bölgəni edam kötüyünə çıxartmaqdadırlar. Maraqlıdır ki, qurban verənlərlə qurban edənlər eyni qüvvələrdir. Ancaq həmişəki kimi yenə günahsızların qanı axacaq".
Məhəmmədəli QƏRİBLİ





VİDEO

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Azərbaycan üzərindən Ermənistanla ticarət dayan(dırıl)ıb - İrəvan adekvat ola bilmir...

İrəvanda Göy məscid murdarlandı, Azərbaycandan başqa heç bir qonşu müsəlman ölkə səsini çıxarmadı...

Saatlıq maaş sisteminə keçirik, pullar yeni qaydada hesablanacaq...

SON XƏBƏRLƏR

16.11.2026 / 23:42
Mossadın 2006-cı ildə İstanbulda bir İran generalını qaçıraraq öldürdüyü ortaya çıxdı – ƏMƏLİYYATIN DEATALLARI açıldı...

16.11.2026 / 23:33
Hikmət Hacıyev və Aİ-nin xüsusi nümayəndəsi Azərbaycan-Aİ tərəfdaşlığını müzakirə ediblər

16.11.2026 / 22:47
Leyla Əliyeva Qaraçuxur İdman Zalının açılışında iştirak edib

16.11.2026 / 22:35
Kremldən hakim partiya deputatlarına tapşırıq gəldi - qələbəyə hazırlaşın...

16.11.2026 / 22:20
Trampın kürəkəninin Serbiyadakı biznesi ləğv edildi

16.11.2026 / 22:14
Rusiyanın Gürcüstan və Ukraynaya hücumlarından əvvəlki vəziyyət yaranır - Avropaya yeni müharibə xəbərdarlığı...

16.11.2026 / 22:11
Fatma Betülün ardından İstanbul Fond Birjasının keçmiş rəhbəri də saxlandı

16.11.2026 / 21:58
Trampın oğullarının Qazaxlstanda 1.2 milyard dollarlıq investisiya layihəsi var...

16.11.2026 / 21:50
Ukrayna üzrə növbəti danışıqlar Avropada keçirilə bilər - Aİ ölkələri yeni təkliflər irəli sürdü...

16.11.2026 / 21:32
Polşa Ukrayna danışıqlarında rol aldı - PURL boykotu bitəcək?

16.11.2026 / 21:14
Qaraqoyunlu Cahanşahın ermənilərə simpatiyasının sirləri - Eçmiədzini ermənələrə hədiyyə edənlər...

16.11.2026 / 20:57
İran müharibəsi artıq bitdi...Əsas yekunlar...

16.11.2026 / 20:40
ASB-nin Dublin Zirvəsində Naxçıvanın mühüm bir məsələsi həll edildi...

16.11.2026 / 20:24
Universitet tələbələri ilə görüşən Şərurlu İsfəndiyar hansı qəbahətlərə yol verdi?!...

16.11.2026 / 20:09
Azərbaycanın Strateji tərəfdaşlıq bəyannamələrində tək riskli məqam - analitiklər razılaşmır...

16.11.2026 / 19:53
Avropa siyasi məkanına yeni diplomatik fəallıq fenomeni gəlir...

16.11.2026 / 19:38
ASB-nin Dublin sammitində Əliyev daha bir uğur qazandı - Litva prezidenti açıqladı...

16.11.2026 / 19:24
Türkdilli xalqların ortaq mədəni irsi memarlıq timsalında

16.11.2026 / 19:10
Qara dənizdə içərisində 4 azərbaycanlının da olduğu gəmi vurularaq batırıldı...

16.11.2026 / 18:56
ABŞ-ın Avropadan çəkilməsinə icazə verilmir - Tramp çətinə düşdü...

16.11.2026 / 18:42
Paşinyan Azərbaycanın tam haqlı olduğunu bütün Avropaya bəyan etdi...

16.11.2026 / 18:27
Üç ölkə liderləri Çin görüşünün gündəliyində razılaşa bilmədilər

16.11.2026 / 18:23
Ceyhun Bayramovla Birləşmiş Krallığın XİN başçısı arasında telefon danışığı olub

16.11.2026 / 18:18
AMEA-da Səhəndin 100 illiyinə həsr olunmuş elmi konfrans keçirilib - FOTO

16.11.2026 / 18:10
Azərbaycan Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqının Şurasına üzv seçildi

16.11.2026 / 18:02
Çin Rusiyadan dəstəyini geri çəkir, Putinin yeni Yalta arzusu suya düşür...

16.11.2026 / 17:45
Azərbaycanla Britaniya qarşılarında yeni yol açdılar...

16.11.2026 / 17:30
Gələn ildən əmanətçilərin qazancından vergi tutula bilər - faizlər də açıqlandı...

16.11.2026 / 17:17
Avropa yenidən Rusiya qazı üçün milyardlarla dollar ödəyir...

16.11.2026 / 17:12
Əhalinin dərman və ərzaq xərcləri artır...

16.11.2026 / 16:50
Ramiz Mehdiyevi ifrat tərifləyənlər risk aıtındadır – “kardinal” dövlət çevrilişində ittiham olunur...

16.11.2026 / 16:10
Azərbaycan ASB-nin yeni beynəlxalq təşkilata çevrilməsini önəmli saymır - niyə?..

16.11.2026 / 15:57
Hikmət Hacıyev: "Azərbaycan NATO ilə tərəfdaşlığı inkişaf etdirməyə hazırdır" - FOTO

16.11.2026 / 15:20
Ermənistan Rusiyadan qopur, İran o gücdə deyil, Azərbaycanla isə problem var...

16.11.2026 / 14:45
Azərbaycanda pensiya Ermənistandan 2 dəfə, Rusiyadan isə 40 dollar çoxdur - RƏQƏMLƏR

16.11.2026 / 14:32
Devlər Çində Ukrayna problemini yerdən qaldıra bil(məy)əcək... Tərəddüdlər...

16.11.2026 / 14:01
Azərbaycan 2030-cu ildə 27-ci Ümumdünya Enerji Konqresinə ev sahibliyi edəcək...

16.11.2026 / 13:57
Moskvanın sülh üçün maksimalist tələblərinə Aİ-dən maksimalist qarşılıq - Rusiya qoşunları bütün ölkələrdən çıxarılsın…

16.11.2026 / 13:52
Hesablama Palatası cari xərclərin artım tempinə limit qoyulmasını təklif etdi...

16.11.2026 / 13:38
“Bir pəncərə” informasiya sistemi haqqında əsasnamə təsdiq edildi

16.11.2026 / 13:35
Azərbaycan Respublikasının Strateji Obyektlərin Mühafizəsi Dövlət Agentliyi müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmətə qəbulla əlaqədar müsabiqə elan edir.

16.11.2026 / 13:34
“Yüksəliş” müsabiqəsinin keçirilməsi üçün bir milyon manat ayrıldı

16.11.2026 / 13:30
Xəzər dənizinin sahilboyu ərazilərində dövlət idarəetməsi təkmilləşdiriləcək - FƏRMAN

16.11.2026 / 13:21
Rumıniya Qara dəniz regionunun təhlükəsizliyi ilə bağlı Bakı ilə danışıqlar aparacaq...

16.11.2026 / 13:08
Aİ-nin genişlənmə sammitinə Gürcüstandan yalnız səfir dəvət olundu, Tiflis tədbirdən imtina etdi...

16.11.2026 / 12:43
Ukrayna Rostov vilayətində neft bazasını və qazpaylayıcı stansiyanı vurdu...

16.11.2026 / 12:29
Üç qitədəki Strateji Tərəfdaşlarımızın bizə faydaları nə ola bilər?! - Tək bir cümlə...

16.11.2026 / 12:20
Əmək Məcəlləsində dəyişikliklər təsdiqləndi

16.11.2026 / 12:18
İran parlamenti kəşfiyyat nazirinin müctəhid olması tələbini ləğv etdi...

16.11.2026 / 12:15
Prezident İlham Əliyev Dövlət Qulluğu Məcəlləsini təsdiqlədi

16.11.2026 / 12:05
Büdcəyə ən çox pul gətirən vergi bəlli oldu – Çoxumuz hər gün ödəyirik!

16.11.2026 / 11:53
Hörmüz boğazında iki neft tankeri minaya düşərək partladı...

16.11.2026 / 11:31
Paytaxtda avtoxuliqanlıq edən sürücü həbs edildi

16.11.2026 / 11:20
Ukrayna Krım körpüsünə növbəti dəfə zərbə endirdi – nəqliyyatın hərəkəti dayandırıldı...

16.11.2026 / 11:03
Mağazada qiymət göstərməyənlər 1 650 manatadək cərimələnəcək

16.11.2026 / 10:44
Ombudsman beynəlxalq ictimaiyyəti minatəmizləməyə dəstəyi artırmağa çağırdı

16.11.2026 / 10:17
Şahdağda qarın hündürlüyü 20 santimetrə çatdı

16.11.2026 / 10:02
Bakıda güclü külək 32 ağacı sındırdı

16.11.2026 / 09:55
İrandan Azərbaycana dronla narkotik keçirilməsinin qarşısı alındı - aparatı idarə edən iranlı da yaxalandı

16.11.2026 / 09:36
Azərbaycan və Ermənistan nümayəndələri yenidən görüşəcək

16.11.2026 / 09:05
Bakıda mağaza və evlərdən oğurluq edən şəxslər saxlandı

16.11.2026 / 07:22
Babil İmperiyasının süqut etmə tarixi dəqiqləşdirildi - mübahisə bitdi

16.11.2026 / 07:11
Tramp-Putin-Tszinpin görüşünün tarixi bəlli oldu

16.11.2026 / 06:59
"Türkiyə özünü yeniləyir" - Yeni Partiya bu şüar altında Qurultay keçirdi

16.11.2026 / 06:49
İranın Tramp və administrasiya üzvlərinə qarşı sui-qəsd planı açıldı - bir çox yüksək rütbəli şəxs hərbi bazalara köçürüldü

16.11.2026 / 06:40
Zaxarova Consonun Moskvada çox içməsinə şahidlik etdi - “Elə deyirdi süz…”

15.11.2026 / 22:36
Estoniya Rusiya ilə sərhəddəki bütün keçid məntəqələrini bağlayır...

15.11.2026 / 22:10
Prezidentin sosial şəbəkə hesablarında həftəlik fəaliyyəti ilə bağlı icmal yayımlanıb - VİDEO

15.11.2026 / 22:02
Prezident İlham Əliyevin sosial şəbəkə hesablarına qarşı kiberhücumlar müşahidə olunur

15.11.2026 / 19:54
Prezident: "Ümummilli Liderin Azərbaycan teleradiosuna göstərdiyi diqqət və qayğı bu sahənin inkişafında xüsusi yer tutur"

15.11.2026 / 19:52
"Radio və televiziya dövlətçilik ənənələrimizin, milli kimliyimizin və Azərbaycan həqiqətlərinin təbliği baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır" - Prezident

15.11.2026 / 19:46
Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın televiziya və radio işçilərini təbrik etdi

15.11.2026 / 18:43
Ağstafada sursat partladı - ölən və yaralanan var...

15.11.2026 / 18:30
Bayden memuarında Zelenskini “nankor”, Putini isə “yeniyetmə kimi” xarakterizə edib

15.11.2026 / 18:11
Rumıniya Qara dənizdə azərbaycanlıların olduğu gəmiyə hücuma görə Rusiyanı günahlandırdı – qırıcılar havaya qaldırıldı...

15.11.2026 / 17:15
Kremlin Avropaya xəbərdarlıq - razılaşma olmasa, məqsədimizə hərbi yolla nail olacağıq...

15.11.2026 / 16:31
"Söyüdlü kəndinin boşaldılacağı barədə məlumatlar əsassızdır" - Media və Yayım Şurası

15.11.2026 / 16:26
Təhsilin rəqəmsallaşmasındakı ciddi geriliyin əsas səbəbi məmur məsuliyyətsizliyidir - İlham Əhmədov yazır

15.11.2026 / 15:33
Rumıniya sahillərində azərbaycanlı dənizçilərin olduğu gəmi vuruldu...

15.11.2026 / 14:35
Putinin nəvələrinin Zelenski soyadı daşıdığı ortaya çıxdı... Uşaqların sənədləri illər sonra dəyişdirildi...

15.11.2026 / 14:19
Əliyevin Strateji dünya təfdaşlığı kursu şaxələnir - Avropa, Amerika, Mərkəzi Asiya, Çin, sonra kim...

İki ildən çoxdur azad sahibkarlıq yeni Rəqabət Məcəlləsi ilə tənzimlənir...

XƏBƏR ARXİVİ