Separatçı qüvvələrin ortaya atdığı “Bakılılar günü”, “Bakılılar milləti”
Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinə qarşı daim müxtəlif ideoloji təxribatlar olmuş və bunlara qarşı qətiyyətlə mübarizə aparılmışdı. Lakin uzun illərdir ortaya atılmış, çox zaman diqqəti cəlb etməyən bir ideoloji təxribat var ki, hər il iyulun 1-də bəzi qüvvələr yenidən ortaya atmaqdan çəkinmirlər. Bu “Bakılılar günü”, “Bakılılar milləti” adı ilə Azərbaycan Respublikasını zəiflətmək məqsədi ilə düşmən qüvvələri irəli sürdüyü təxribatdır.
Tarixən çar Rusiyasının, sonra isə bolşevik Rusiyasının müstəmləkə siyasəti Bakı əhalisinin milli tərkibini dəyişmək, onu Azərbaycandan ayırmaq, hətta Bakını birbaşa Moskvanın idarəsinə vermək kimi riyakarlıqlardan ibarət olmuşdur. M.Ə. Rəsulzadə isə bildiridi ki, “ Bakısız Azərbaycan başsız bədənə bənzəyər”
Keçən əsrin 80-ci illərin axırlarında, ictimai-siyasi vəziyyətin gərgin olduğu dövrdə Azərbaycan xalqı milli birliyin əldə olunmasında mühüm nəticələr əldə etmişdi. Tarixə “Milli dirçəliş günü” kimi daxil olmuş 1988-ci ilin 17 noyabrından başlayaraq 18 gün davam etmiş hərəkatın sonunda belə bir fikir səsləndirilmişdi ki, “ Biz bu meydana bakılı, naxçıvanlı, lənkəranlı, qubalı və s. kimi gəldik Azərbaycanlı kimi tərk edirik.”
1990-cı il 20 yanvar faciəsindən sonra kommunist rəhbərliyinin Bakıda yerliçilik müstəvisində qızışdırdığı qarşıdurma, hətta bazarlarda regionlardan gələnlərə qarşı həyata keçirilən zorakılıqlar və xalqın birliyini sarsıtmağa yönəlmiş digər təxribatlar xalqın birliyini poza bilmədi.
1993-cü ildə Azərbaycan Respublikasının cənubunda və şimalında xarici dövlətlər tərəfindən qızışdırılan seperatçı qüvvələr xalqın birliyini pozmağa, müstəqil dövləti parçalamağa çalışsalar da Azərbaycan xalqı bu sınaqdan da qalibiyyətlə çıxdı.
Lakin təxribatçı qüvvələr öz niyyətlərindən əl çəkmədilər, sonrakı illərdə zəif də olsa düşmənçılıklərini davam etdirdilər.
Azərbaycan Respublikasının 1995-ci ildə qəbul edilmiş yeni “Konstitutsiya”sı dövlətin Türküçülük ideologiyasını Azərbaycançılıq ideologiyası ilə əvəz etdi. Yəni etnik millətçilik, dövlət millətçiliyi ilə əvəz edildi. Məhz bundan sonra milli zəmində ortaya çıxan seperatizmin kökü tamamilə kəsildi.
“Bakılılar günü”, “Bakılılar milləti” adı ilə irəli sürülən təxribat digər milli və dini təxribatlardan fərqli olaraq ictimai rəydə indiyənə qədər elə də ciddi qarşılanmamışdır. Hətta əhalinini siyasi cəhərdən yetkin olmayan müəyyən hissəsi burada təxribatın olduğunu belə hiss etmirlər.
Baxaq görək bu məsələnin mahiyyəti nədən ibarətdir və təxribatçıların məqsədi nədir?
Keçən əsrin 90-cı illərində AZ.TV-də rus dilində nümayiş etdirilən “ Est takaya natsiya-bakines” ( “Belə bir millət var – bakılı”) sənədli filminə baxdıqdan sonra buna etrazımızı bildirdik. Bundan sonrakı illərdə bu məsələ bir qədər səngidiyinə görə diqqəti elə də cəlb etmədi. Lakin ara -sıra yenə də sosial şəbəkələrdə və KİV səhivələrində təxribatlar davam eməkdə idi. “BAKİNEÜ PO NAÜİONALĞNOSTİ” (“Milliyətcə-Bakılı” (AZERTADJ 07.10.2009) başlıqlı məqalə, sosial şəbəkələrdə yayımlanan Artur Poqosyanın Eduard Mxitaryanın sözlərinə yazıldığı “Estğ takaə naüiə – Bakinüı” (Belə bir millət var-Bakılılar” mahnısı (Oşibka! İstoçnik ssılki ne nayden.) və s. bunu sübut edir.
Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyü bərpa olunduqdan sonra təxribatçı qüvvələr öz zəifliklərini hiss edərək fəaliyyətlərini bir qədər dayandırdılar. Lakin bu ilin 1 iyulunda yenə də təxribatlar təkrar olundu. Hətta bir neçə gün bundan qabaq “Qədim Bakının ruhunu yaşadanlar” ( “Xalq qəzeti” 01.07.2026) başlıqlı müsahibənin rəsmi dövlət qəzetində nəşr olunması və əvvəlki səhvlərin burada təkrar olunması bu məsələyə bir daha qayıtmağa, araşdırma aparmağa bizi məcbur etdi.
Araşdırmalar nəticəsində məlum oldu ki, Azərbaycanın bir sıra ciddi ictimai-siyasi xadimləri bu təxribata qarşı mübarizə apararq obyektiv mövqe ortaya qoymuşlar. Dövlətçilik üçün çox vacib olan bu qətiyyətli mövqeyə görə həmin şəxslər hörmətə layiqdirlər. Məsələn, 51 saylı Qusar seçki dairəsinin deputatı Azər Badamov bunula bağlı qeyd edib ki,“1 iyul tarixinin bakılılar günü kimi qeyd olunması, ola bilsin, köhnədən qalmış adət-ənənədir. Bu tarixin ayrıca bir region günü kimi qeyd edilməsini düzgün hesab etmirəm. Çünki Azərbaycan bütövdür və regionlara ayırmaq doğru deyil” (Oşibka! İstoçnik ssılki ne nayden.)
Siyasi şərhçi Elçin Alıoğlu ““Bakılılar günü” - üzqarası olası bayram” adlı yazısında qeyd edir: “ “Ümumdünya Bakılılar Günü” adlı bayram yoxdur...Bu “bayram”ın özü absurdur, necə ki, “Qazaxlılar Günü”, “Bərdəlilər Günü”, “Laçınlılar Günü” qeyd edilərsə, absurd olacağı kimi. Şəhərin, kəndin, məkanın günü olar - orada yaşayanların yox. Ümumdünya “Bakılılar Günü”nün müəllifi isə Arsen Petrosyan adlı ermənidir. Məhz bu individ illər əvvəl “Odnoklassniki” sosial şəbəkəsində “bayram”la bağlı status yazmışdı... Arsen Petrosyan daşnak idi, “Miasus”idefiksi ilə sayıqlayan ermənilərin sosial şəbəkələrindəki qruplarında çox fəaldı...Mənim üçünsə Bakı Günü var. Hər ilin sentyabrın 15-i...” (Oşibka! İstoçnik ssılki ne nayden.)
Tarixçi Rizvan Hüseynov məsələyə münasibət bildirərək qeyd edir ki, “ təqvim olaraq məhz 1 iyulun seçilməsinin əsl səbəbi 1918-ci ilin hadisələrinə dayanır. Həmin vaxt Bakıda Stepan Şaumyanın rəhbərlik etdiyi bolşevik-daşnak rəhbərliyi şəhər üzərindəki hakimiyyətlərini qoruyub saxlamaq üçün yerli əhaliyə qarşı ən sərt hərbi tədbirlərə və repressiyalara keçmişdi. Bu barədə Şaumyanın özünün 1 iyul 1918-ci ildə Vladimir Leninin adına göndərdiyi rəsmi teleqramda da aydın şəkildə yazılıb”.
(Oşibka! İstoçnik ssılki ne nayden.)
Hər bir ölkədə olduğu kimi bizdə də müəyyən sosial problemlər mövcuddur. Təxribatçılar daim bu problemlərdə istifadə edərək regionçuluğu, yerlibazlığı qızışdırmaqla əhalini qarşı-qarşıya qoymağa, dövləti zəiflətməyə çalışırlar. Əhalinin sosial problemlərinin obyektiv səbəblərini gizlədərək bunu hansısa məmurun regionu ilə bağlayırlar ki, bu da çox təhlükəlidir.
Məsələnin izahı üçün bir neçə sosial problemi nəzərdən keçirək.
30-cu illər represiya dövründə Bakının Buzovna kəndində babamızın evlərini, həyətin müsadirə edərək, özünü Qazaxstana sürgün edən sovet reyimi orada “Çiçək” pioner düşərgəsi təşkil etmişdir. Hazırda baxımsız vəziyyətdə qalmış həmin mülkə varislər iddia etsələr də hələlik heç bir müsbət nəticə əldə edə olunmayıb. Sovet dövründən qalmış bu cür problemlərə Azərbaycanın hər yerində rast gəlmək olar. Bu cür problemin həll olunmamasını regionçuluqla əlaqələndirmək fikrimizcə sadəlövlükdən başqa bir şey deyil.
Son vaxtlar Bakının köhnə məhəllərində sökülən evlərlə bağlı sakinlərlə məmurlar arasında da problemlər mövcuddur. Hansısa məmurun məsuliyyətsizliyi ucbatından bu cür problemlərin həll olunmaması ideoloji təxribatlar üçün zəmin yarada bilər. Ona görə də dövləti, milli birliyi daha da gücləndirmək üçün bu cür problemlərin qanuni şəkildə və vaxtında həll edilməsinə ciddi ehtiyac var. Çünki təxribatçılar məhz bu cür problemlərdən daim öz məqsədləri üçün istifadə etməyə çalışırlar. Buna imkan verməmək üçün hər bir dövlət məmuru üzərinə düşən işi layiqincə həyata keçirməyə borclüdur.
Azərbaycanın regionlarının, o cümlədən Bakının tarixinin dərindən, obyektiv araşdırılması vətən tarixinin daha da zənginləşməsinə xidmət edir. Buna görə də şərəfli tarixi olan regionların tarixini tədqiq etdikcə çalışmaq lazımdır ki, bu vətənin bütövlüyünün daha da gücləndirilməsinə xidmət etsin.
“Azərbaycan tarixinin qəhrəmanlıq səhifəsi. Göyçay döyüşləri (iyun-iyul 1918)”, ““Göyçay döyüşləri ” Türkiyə tarixşünaslığında”, “Göyçay tarixi” kitablarının müəllifi və Göyçay ensklopediyasının redaksiya heyətinin üzvü kimi kitabların təqdimat mərasimində Göyçay şəhərinə “Qəhrəman şəhər” adı verilməsini təklif etmişdik. Çünki bolşevik – daşnak quldurlarına qarşı Göyçay döyüşlərindəki (27 iyun - 01 iyul 1918) qələbə olmasaydı Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti cəmi bir ay yaşayacaqdı. AXC-nın yaşaması, dünya dövlətləri tərəfindən De-fakto tanınmasına məhz Göyçay döyüşlərindəki qələbə imkan vermişdi. Təkcə I Qaraməryəm döyüşündə 400 nəfər türk əsgəri şəhid olmuşdu. Buna görə də Göyçaya aid gələcəkdə bu və digər şərəfli tarixin təbliği üçün “Göyçay şəhər günü”ün təsis edilməsini məqsədə uyğun hesab edirik.
Fikrimizcə, Qafqaz İslam Ordusu və milli ordu tərəfindən Bakının 1918-ci il sentyabrın 15-də azad edilməsi gününü “Bakı şəhər günü” kimi qeyd edilməsi də Azərbaycan dövlətçiliyinin daha da güclənməsinə, Azərbaycançılıq ideologiyasının möhkəmlənməsinə yaxından kömək edə bilər. Bunula da yuxarıda qeyd olunan təxribatçı fikirlərə yer qalmaz, bu cür saxta fikirlər Qarabağda ermənilərin status tələbi kimi tarixin zibilliyinə atılar.
Məhərrəm Zülfüqarlı Tarix elmləri doktoru, professor
“Bakılılar günü” niyə 1 iyulda qeyd edilir?” Modern.az 1 iyul 2026 1 İyul - “Bakılılar Günü” haqqında ARAŞDIRMA. Oşibka! İstoçnik ssılki ne nayden.) “Bakililar gunu, olsun olmasın? (https://azlogos.eu/bakililar-gunu-olsun-olmasin/) Bakılılar günü" - üzqarası olası bayram - Elçin Alıoğlu yazır. (Oşibka! İstoçnik ssılki ne nayden.)
“1 iyulu “Ümumdünya Bakılılar Günü” keçirənlər ermənidir!” Fədai qəzeti 23 08 2022
