Azərbaycan və Ermənistan arasında uzun illər davam edən siyasi və hərbi qarşıdurma iki ölkə arasında iqtisadi əlaqələrin tamamilə dayanmasına səbəb olub. Lakin son illərdə Cənubi Qafqaz regionunda formalaşan yeni geosiyasi reallıqlar, xüsusilə 2020-ci il 44 günlük Vətən müharibəsindən sonra yaranan vəziyyət, tərəflər arasında sülhün bərqərar olması halında iqtisadi və ticarət münasibətlərinin inkişafı üçün müəyyən imkanlar yaradıb.
Bu imkanların reallaşması, ilk növbədə, qarşılıqlı etimadın və sülh müqaviləsinin imzalanmasından asılıdır.
Proseslər göstərir ki, Ermənistan əslində, iqtisadiyyatının gələcəyini perspektivdə daha çox Azərbaycanla bağlamağa can atır. Bunu ölkənin iqtisadiyyat naziri Gevork Papoyanın açıqlamaları da təsdiq edir. O qeyd edib ki, Ermənistan Azərbaycandan mal idxalında maraqlıdır. Gevork Papoyan iki ölkə arasında ticarət əlaqələrinin inkişaf perspektivləri ilə bağlı sualı şərh edərkən bildirib ki, həmmüəlliflə birlikdə iki ölkənin ticarət perspektivləri haqqında məqalə hazırlayıb və bu məqalə yaxın vaxtlarda elmi jurnallardan birində dərc olunacaq: “Xüsusilə, biz nümayiş etdirdik ki, Azərbaycanın ixracının əhəmiyyətli hissəsi bizim idxal tələbatımıza uyğun gəlir və əksinə. Yəni biz bir-birimizə çoxlu mal sata bilərik. Ermənistan və Azərbaycan xarici ticarətdə bir-birinə rəqib deyil, əksinə bir-birini tamamlaya bilər”. Papoyan vurğulayıb ki, qarşılıqlı ticarət Ermənistan və Azərbaycan arasında iqtisadi əməkdaşlıq üçün əsas yarada bilər və siyasi şərait imkan verdiyi halda, bu, hər iki ölkənin iqtisadiyyatına fayda gətirə bilər. Ekspertlərə görə, müharibədən sonrakı dövrdə regionda yaranan iqtisadi-siyasi şərait göstərir ki, uzunmüddətli sabitlik üçün iqtisadi inteqrasiya vacib amildir. Azərbaycanın sürətlə inkişaf edən iqtisadiyyatı, xüsusən də nəqliyyat, energetika və logistika sahələrində artan imkanları region ölkələri üçün cəlbedici tərəfdaş obrazını formalaşdırıb. Ermənistan isə uzun illər regional layihələrdən kənarda qalmaqla həm iqtisadi artım imkanlarını itirib, həm də xarici ticarət əlaqələrində balanssız vəziyyətlə üzləşib. Bu səbəbdən, Ermənistanın da gələcəkdə iqtisadi baxımdan təcriddən çıxmaq üçün Azərbaycanla əməkdaşlıqda maraqlı olması gözləniləndir. İki ölkə arasında ticarət əlaqələrinin bərpası üçün ən vacib amil nəqliyyat kommunikasiyalarının açılmasıdır. Zəngəzur dəhlizi layihəsi bu baxımdan mühüm əhəmiyyət daşıyır. Əgər bu dəhliz reallaşarsa, Azərbaycanın böyük hissəsi və Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında birbaşa əlaqə bərpa olunacaq, eyni zamanda Ermənistan da regional tranzit mərkəzlərindən birinə çevrilə bilər. Bu, həm Ermənistan iqtisadiyyatına yeni nəfəs verəcək, həm də Azərbaycanın beynəlxalq logistik rolunu daha da gücləndirəcək.
Azərbaycanın Orta Dəhliz və Şimal–Cənub nəqliyyat layihələrində fəal iştirakı regionda multimodal daşımaların artmasına şərait yaradır. Bu sistemdə Ermənistanın da iştirakı həm onun iqtisadi maraqlarına, həm də ümumi regional sabitliyə xidmət edə bilər. Ticarət marşrutlarının açılması ölkələr arasında mal dövriyyəsini stimullaşdırar, gömrük gəlirlərini artırar və yeni investisiya axınlarına yol aça bilər. Azərbaycan və Ermənistan iqtisadiyyatlarının strukturuna baxdıqda, qarşılıqlı ticarət üçün bir sıra uyğun sahələr müəyyən edilir. Kənd təsərrüfatı məhsulları, tikinti materialları, yüngül sənaye, enerji daşıyıcıları və turizm sektoru bu baxımdan önə çıxır. Azərbaycan kənd təsərrüfatı və enerji sektorlarında ixrac potensialına malikdir. Bundan əlavə, informasiya texnologiyaları və xidmət sektoru da iki ölkə arasında əməkdaşlıq üçün yeni istiqamətlər aça bilər. Xüsusilə rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişaf etdiyi bir dövrdə birgə innovasiya layihələri, startap mübadilələri və texnoloji təlimlər regional iqtisadi inteqrasiyaya töhfə verə bilər. Əgər Bakı və İrəvan arasında sülh müqaviləsi imzalanarsa, ticarət əlaqələrinin bərpası Cənubi Qafqaz regionunun ümumi iqtisadi mənzərəsini dəyişə bilər. Azərbaycanın tranzit imkanlarından Ermənistanın istifadə etməsi bu ölkənin ixrac yollarını genişləndirər, eyni zamanda Ermənistan bazarı da Azərbaycan məhsulları üçün yeni istiqamətə çevrilər. Bu prosesin nəticəsində, regionda qarşılıqlı asılılıq və iqtisadi sabitlik yaranar, siyasi gərginliklərin azalmasına təkan verər. Azərbaycan və Ermənistan arasında ticarət əlaqələrinin bərpası yalnız iki ölkə üçün deyil, bütün Cənubi Qafqaz regionu üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. İqtisadi əməkdaşlıq uzunmüddətli sülhün və qarşılıqlı inamın əsas dayaqlarından biri olmaq iqtidarındadır. Əgər İrəvan rasional iqtisadi maraqlar əsasında hərəkət etsə, sərhədlərin açılması və ticarət yollarının bərpası regionu yeni inkişaf mərhələsinə çıxara bilər. Bu prosesin qazancları həm Azərbaycan, həm Ermənistan, həm də qonşu ölkələr üçün ortaq rifahın yaranmasına xidmət edəcək.
Ramil QULİYEV
