“Hətta 12 günlük İran-İsrail müharibəsi zamanı aydın oldu ki, Yaxın Şərqdəki münaqişələrin növbəti mərhələsi böyük ehtimalla Türkiyə ilə İsrail arasında qarşıdurma olacaq. Artıq onun konturları İsrailin Ankaranın təsirinin gücləndiyi Suriyadakı əməliyyatlarından və Qəzza zolağı ətrafında münaqişənin artması ilə özünü göstərməyə başlamışdı”. Bu fikirlər Rusiyanın “Vesti Kavkaza” nəşrində yer alıb.
Nəşr daha sonra yazır: “İsrailin Qətərdə HƏMAS liderlərindən ibarət qrupa zərbələr endirməsindən sonra türk analitiklər İsrail bombardmançılarının növbəti hədəfinin Türkiyənin ola biləcəyindən ciddi şəkildə narahatdırlar. Xüsusilə, professor Enes Bayraklı “Haber7” üçün yazdığı məqalədə bu fikirdədir. Onun qiymətləndirməsinə görə, İsrail Türkiyəyə təzyiq etmək üçün alətlərə malikdir və birbaşa zərbə endirmək imkanına malikdir. Hücum olacağı təqdirdə NATO müdaxilə etməyəcəyi üçün Ankara yalnız öz ordusuna və diplomatlarına güvənməli olacaq. Bayraklı ABŞ prezidentinin artıq Amerikanın Avropa üçün təhlükəsizlik zəmanətlərini şübhə altına aldığını xatırladaraq, "İsrail doğrudan da birbaşa hücuma keçməyə qərar verərsə və alyans cavab verməsə, onun çəkindirici gücü tamamilə gözdən düşəcək" deyə yazır. İsrail ordusunun hücumunu şərh edən Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan bildirib ki, İsrail bütün bölgəni xaosa sürükləmək istəyir. Doha Ankara üçün strateji tərəfdaşdır. 2017-ci ildə Qətərin ərəb ölkələri tərəfindən blokadaya alınması zamanı ona qoşun və humanitar yardım göndərən Türkiyə olub. Ərdoğan əmirliklə həmrəylik nümayiş etdirməkdə davam edir. Yunan mətbuatının məlumatına görə, Qətərdə yerləşən Türkiyənin F-16 qırıcıları İsrail təyyarələri ilə döyüşmək üçün Qətər Rafale ilə manevrlər etməyə başlayıb. Qətərin hava məkanında patrul xidməti qismən Fələstinə dəstək verən Türkiyənin qabaqlayıcı tədbiridir. Axı İsrailin baş naziri Binyamin Netanyahu bu yaxınlarda belə demişdi: “Mən Qətərə və terrorçulara sığınacaq verən bütün ölkələrə müraciət edirəm: ya onları qovsun, ya da məsuliyyətə cəlb edək – əks halda biz bunu edəcəyik”. Baş nazirin bəyanatını şərh edən israilli ekspertlər və jurnalistlər əmindirlər ki, Türkiyə İsrail ordusunun gözündədir. İsrailli yazıçı və Tel-Əviv İvrit Universitetinin professoru Meir Masri sosial şəbəkədə yazıb: “Dohaya hücum edən Ankaraya da hücum edə bilər”. Yazı üç milyondan çox dəfə baxılıb. İsrailin KAN telekanalı yazır ki, İsrail HƏMAS-a hücum üçün Türkiyəni hədəf kimi görüb, lakin Türkiyənin NATO-ya üzvlüyünün siyasi və iqtisadi nəticələri ilə bağlı narahatlıqlarına görə Qətəri seçib.
Qeyd edək ki, israilli ekspertlər İran-İsrail müharibəsi zamanı da Türkiyəyə zərbə və ya təzyiqlə bağlı fərziyyələr irəli sürüblər. İsrailli jurnalist Eyal Berkoviç o zaman deyib: "Bu səhər mənə bir zarafat gəldi: 1/4 finalda HƏMAS ilə bərabərə qaldıq və penaltilərlə qalib gəldik. Yarımfinalda İrana qalib gəldik. Finalda isə Türkiyəni gözləyirik”. Türkiyə xüsusilə İran və Qətərə zərbələr fonunda İsrail təhlükəsini ciddi qəbul edir, lakin soyuqqanlılığını qoruyur. İyunun sonunda, İran-İsrail müharibəsindən sonra Ərdoğana İsraillə müharibənin mümkün olub-olmadığını soruşdular. Türkiyə prezidenti “Türkiyə sülhsevər ölkədir, lakin öz maraqları üçün mübarizə aparacaq” deyə cavab verib”. Bu şəraitdə bəzi ekspertlər hesab edi rki, Azərbaycanın yenidən vasitəçi kimi dövriyyəyə girməsinə ehtiyac var. Bir müddət əvvəl “Əl Ərəbiyə” telekanalının saytında dərc olunmuş məqalədə də bunla fonunda diqqətə çatdırılırdı ki, Azərbaycan Türkiyə ilə İsrail arasında münasibətlərin normallaşması istiqamətində incə diplomatiya aparır: “2023-cü ildə Qarabağı erməni separatçılarından geri aldıqdan sonra beynəlxalq nüfuzu daha da artan Azərbaycan Suriya məsələsində regional rəqiblər arasında gərginliyi aradan qaldırmaq məqsədilə İsrail və Türkiyə ilə sıx əlaqələrindən istifadə edir. Azərbaycan prezidentinin köməkçisi Hikmət Hacıyev Türkiyə ilə İsrail arasında üç raunddan çox danışıqlara ev sahibliyi etdiyini təsdiqləyib. O, İstanbulda yerləşən Qlobal Jurnalistika Şurasının təşkilatçılığı ilə Bakıda keçirilən türkiyəli jurnalistlərlə görüşdə deyib: “Azərbaycan razılaşma üçün diplomatik səylər göstərir. Həm Türkiyə, həm də İsrail bizə güvənir”. Materialda qeyd olunub: “Türkiyənin yaxın müttəfiqi və strateji tərəfdaşı olan Azərbaycan Suriya məsələsi də daxil olmaqla, əsas beynəlxalq məsələlərdə Ankaranın mövqeyini ardıcıl şəkildə uzlaşdırır. Bakı, həmçinin İsraillə də yaxşı münasibətlərə malikdir. İndi də Suriyanın yeni hakimiyyəti ilə təmaslar quran Bakı Türkiyə ilə İsrail arasında texniki danışıqlara şərait yaratmaqla “yumşaq” diplomatiyaya təkan verir. “Əl Ərəbiyyə” yazıb ki, Bakı indi İrəvanla əlaqələri normallaşdırmağa çalışır və bu proses uğurlu olarsa, Rusiya və Türkiyə də daxil olmaqla böyük aktyorların təsir uğrunda mübarizə apardığı regionda böyük irəliləyiş qeydə alına bilər. Türkiyəli analitik Serkan Demirtaş bildirib ki, Azərbaycan Əsəddən sonrakı Suriyada Türkiyə ilə İsrail arasında yarana biləcək potensial qarşıdurmanı aradan qaldırmaq üçün addım atıb. O əlavə edib: “Bölgədəki iki ən yaxşı müttəfiqi arasında qarşıdurma Azərbaycanın maraqlarına uyğun deyil. Daxil olan xəbərlər göstərir ki, irəliləyiş əldə olunub. Bu, Qarabağ müharibəsindən sonra karbohidrogen ehtiyatları ilə zəngin Azərbaycanın regionda təsirinin artdığını göstərir”.
Samirə SƏFƏROVA
