Ötən ilin sonunda Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin imzalanmasına dair ehtimallar çox yüksək idi. Bu il də Brüssel formatı canlandıqdan və ABŞ-da xarici işlər nazirləri arasında 2 dəfə məhsuldar görüş keçirildikdən sonra sülh müqaviləsinin imzalanmasına dair ehtimallar gücləndi.
Lakin Ermənistanın Azərbaycanla razılaşdırmadan ölkəmizin sərhədlərinə yük maşınlarını cəlb etmək və başqa addımları ilə prosesi tormozladı. Yaxın perspektivdə sülh müqaviləsinin imzalanacağına ümid varmı?
Beynəlxalq Münasibətlər və Diplomatiya Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri Samir Hümbətov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, sülh prosesinin dalana dirənməsi doğru təsbitdir: “Həm ötən il, həm də bu il sülhə dair ümidlər var idi. Daha çox da inam var idi ki, yaxın zamanlarda sülh müqaviləsinin imzalanması real ola bilər. Hətta bunun detallarını da ayrı-ayrı vaxtlarda ABŞ-da keçirilən Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirlərinin görüşündə müzakirə etdilər. Amma nədənsə, bu prosesi pozanlar var. Hansısa qaranlıq əllər bu prosesi pozmaq üçün bütün imkanlarını səfərbər etdilər, Ermənistanın əli ilə bu prosesi dondurdular, maşınları gətirib sərhəddə saxladılar. İndi də artıq ora yük daşıyırlar. Burada Rusiyanın dırnaqarası fəaliyyətini kənara qoymaq olmaz. Rusiya burda bütün gücü ilə çalışır ki, proses pozulsun. Hətta sonuncu Brüssel görüşündən sonra, bu yaxınlarda Azərbaycan tərəfindən açıqlama gələndə Rusiya xarici işlər naziri bildirdi ki, Ermənistanla Azərbaycan arasında razılıq olsa belə, sülh müqaviləsinin imzalanması mümkün deyil. Bu o deməkdir ki, açıq niyyətini ortaya qoyur ki, sülhü istəmir. Çünki sülh olsa, Rusiya burdan çıxmalıdır. Ona görə də, bütün gücü ilə bunun qarşısını almağa çalışır. İkinci bir tərəfdən İran bu prosesi pozur. İran da Ermənistanı silahlandırmaqla müxtəlif təxribatçı addımlara səbəb olur. Eyni zamanda Fransa, Kanada da bu oyunu oynayır. Hindistan İran üzərindən Ermənistana silah ötürür. Yəni prosesi pozmaq üçün əlindən gələn bütün gücünü səfərbər etmək istəyən qüvvələr var. Amma mən hesab edirəm ki, Ermənistanın indiki mövcud höküməti vəziyyəti görməlidir. Başqa variant yoxdur. Görməsə, onun üçün daha böyük fəlakət olacaq. Cənab Prezidentin qeyd etdiyi kimi, Ermənistanın yerinə heç kim gəlib Qarabağda Azərbaycanla döyüşməyəcək. Ya Azərbaycanla razılığa gəlməlidir, ya da bu proses pozulacaq. O baxımdan düşünürəm ki, sülh müqaviləsi imzalana bilər. Amma bunun hansı vəziyyətdə və necə imzalanacağı bir az sual altında olan məsələdir. ABŞ istəyir ki, bu müqavilə öz ərazisində bağlansın, Rusiya da öz tərəfinə çəkməyə çalışır. Hərə öz fikirlərini diqtə etməyə çalışır. O baxımdan düşünürəm ki, prosesin uzana bilmə ehtimalı daha çoxdur. Şərtlərin necə olacağını isə danışıq prosesinin detallarından bilmək olar”.
Rusiyanın bu məsələdə mövqeyi aydındır. Eyni zamanda Qərb çox yaxşı anlayır ki, Azərbaycanı güzəştə getməyə məcbur etmək mümkün deyil. Çünki Azərbaycanın güclü iqtisadiyyatı, güclü ordusu və sadiq müttəfiqləri var. Belə olan halda Qərb rəsmiləri hesablayıblar ki, Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh müqaviləsi imzalansa, o cümlədən bütün Qarabağ üzərində ölkəmizin suverenliyi bərqərar olunsa, bölgədə rus sülhməramlılarına ehtiyac qalmayacaq.
Eyni zamanda, Ermənistan və Türkiyə arasında sərhədlər açılacaq və ikitərəfli münasibətlər normallaşmağa doğru gedəcək. Sərhədlərin açılması isə Ermənistana Qərbə inteqrasiya etməyə və Gümrüdəki rus hərbi bazasının ölkədən çıxmasına gətirib çıxaracaq. Bütün bunlar Rusiyanın hərbi-siyasi cəhətdən Cənubi Qafqazdan çıxması anlamına gəlir. Bu, ABŞ və Aİ-nın geosiyasi maraqlarına uyğundur.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
