Vaşinqtonda başlayan, sonra Virciniya ştatının Arlinqton şəhərində davam etdirilən danışıqlarda Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirləri müəyyən irəliləyişə nail olsalar da, gözlənilən tərəqqi baş vermədi.
Bunun əsas səbəbi erməni tərəfinin danışıqları pozmaq üçün yeni və qəbulolunmaz şərtlər irəli sürməsi oldu. “Azadlıq” radiosuna müsahibə verən N.Paşinyan son danışıqlara qədər tərəflərin mövqelərində 1km məsafə fərqi olduğunu və Vaşinqton danışıqlarında 10 metr qət edildiyini bəyan etdi. Beynəlxalq münasibətlər sahəsində “yenilik” sayıla biləcək bu qiymətləndirmə metoduna görə, qalan “990 metrlik” fikir ayrılığı bir neçə məsələni əhatə edir.
N.Paşinyan iddia edir ki, Azərbaycan Ermənistanın 29,8 min kv. km-lik ərazisinin bütövlüyünü qəbul etmək istəmir. Ancaq bu barədə bir neçə dəfə sənəd imzalanıb və tərəflər bir-birinin ərazi bütövlüyünü qəbul etdiklərini imzaları ilə təsdiq ediblər. Bu rəsmi tanınma sonuncu dəfə Praqada və Soçidə keçirilən görüşlərin nəticəsi olaraq imzalanan sənədlərdə öz əksini tapıb. Ancaq erməni tərəfi “sülh sazişi”ndə mütləq 29,8 min kv. km-lik ərazinin göstərilməsini istəyirsə, təbii ki, bu qəbul oluna bilməz. Dövlətlərin ərazisinin ölçüsü delimitasiya razılaşması imzalandıqdan sonra müəyyən olunacaq və bu proses baş vermədən Ermənistanın ərazisinin dəqiq ölçüsünü göstərmək mümkün deyil.
Danışıqlarda problem yaradan növbəti erməni tələbi həm Qarabağ ermənilərinin hüquq və təhlükəsizliyinə, həm də “sülh sazişi”nin icrasına beynəlxalq mexanizmlər tərəfindən təminat verilməsidir. Azərbaycan Qarabağ erməniləri ilə danışıqlar aparılmasını öz daxili işi hesab edir və kənar qüvvələrin müdaxiləsinə imkan verməyəcəyini bəyan edir. “Sülh sazişi”nə təminatçı “təyin etmək” növbəti erməni “tapıntısı”dır və danışıqları ləngitməyə xidmət edir.
Erməni tərəfinin sərhəddə və Qarabağda “silahsızlaşdırılmış zonalar” yaratmaq istəyi də qəbuledilməzdir və danışıqların gedişində ciddi çətinliklər yaradır. Azərbaycan tərəfi həm sərhəddə, həm də Qarabağda bu cür zonaların yaradılmasının qəti əleyhinədir və bunlara ehtiyac olmadığını birmənalı şəkildə bəyan edir.
“Vaşinqton danışıqları”nın pozulmasının əsas səbəbini N.Paşinyan açıq etiraf edərək bildirdi ki, ötən ilin avqustunda Moskvanın təqdim etdiyi layihə onun “ürəyindən xəbər verib” və sonradan bir daha ortaya çıxarılmayan bu layihəni yenidən müzakirəyə təqdim etməyi xahiş edir. Məlumdur ki, bu günlərdə Moskvada liderlərin növbəti görüşü nəzərdə tutulub və Paşinyan hələ də “bəlkə də qaytardılar” ümidi ilə həmin layihənin müzakirəyə çıxarılacağını gözləyir. Reallıqdan tamamilə uzaq olan bu gözləntilər “Vaşinqton danışıqları”nın gözlənilən nəticəni verməməsinin bəlkə də əsas səbəbidir.
Bütün bunları nəzərə alaraq, mayın 14-də Brüsseldə keçiriləcək danışıqlarda Avropa İttifaqı qəti mövqe tutmalı və erməni liderinə Moskvanın yardımı ilə bağlı ümidlərinin heç vaxt reallaşmayacağını başa salmalıdır. Qərb bu görüşdə də ermənilərin “nazı ilə oynamaq” xəttini tutsa, heç bir irəliləyişə nail olmaq mümkün olmayacaq və sayca beşinci “Brüssel danışıqları” nəticəsiz başa çatacaq.
Abutalıb Səmədov
