Avropa Komissiyası Avropa İttifaqının üzv ölkələrinə Rusiyaya qarşı sanksiyaların 11-ci paketi üzrə təkliflərini göndərib. Məlumatlara görə, 11-ci paket barədə qərar mayın ikinci yarısında qəbul oluna bilər və bu, Avropa İttifaqı standartları ilə o qədər də uzun müddət deyil.
Bunun iki səbəbi var. Səbəblərdən biri budur ki, Avropa Komissiyası paketin məzmunu ilə üzv ölkələri hələ aprel ayında tanış edib və bu paket əvvəlki paketlərdən az fərqlənir. Sənədin sürətlə qəbul olana biləcəyinin ikinci səbəbi buradakı sanksiyaların əvvəlikilərlə müqayisədə, belə demək olarsa, zəifliyidir.
Bu sanksiyalarda əsasən bundan əvvəlki sanksiyalardan yayınmanın qarşısının alınması məqsədilə boşluqlar doldurulur. Yeni sanksiyalar Rusiya iqtisadiyyatını əhəmiyyətli şəkildə təsirləndirməyəcək. Bu ona görədir ki, Macarıstan və bir neçə başqa ölkə Rusiyaya qarşı bundan sonra hər hansı enerji sanksiyalarını dəstəkləməyəcəklərini bildirib. Yenilik bundan ibarətdir ki, bu paketdə hər halda Rusiyanın enerji sektorunu hədəfləyən müddəalar yer alıb. Bu təkliflərə görə, Almaniya və Polşaya Rusiyanın “Drujba” neft kəmərinin şimal sektoru ilə neftin qəbulu üçün verilmiş icazə müddəti bitir. Berlin və Varşava bu müddəalara etiraz etməyə bilərlər, çünki onlar başqa mənbələrdən neft almaq imkanındadırlar. “Drujba” kəmərinin cənub sektoru ilə Rusiyadan neft alan Macarıstanı və bir sıra Mərkəzi Avropa ölkələrini isə bu qane etməyəcək. Amma 11-ci sanksiya paketinin ən önəmli cəhətlərindən biri də budur ki, orada Aİ sanksiyalarından bilərəkdən yayınan üçüncü ölkələr hədəflənir. Yeni sanksiya paketi ilə tanış mənbələr bildirirlər ki, Rusiyaya sanksiyalardan yayınmaqda alət olan ölkələrə sanksiyalar qoyulmazdan əvvəl Brüssel bu ölkələrlə ikitərəfli əlaqələrini möhkəmləndirməlidir. Sənəddə ikincili sanksiyalarla hədəflənəcək ölkələrə bu barədə xəbərdarlıq edilməsi nəzərdə tutulur ki, bəlkə onlar bunun qarşısını almaq üçün müəyyən tədbirlər görə bilsinlər. Yeni sanksiya paketinin ən əngəlli hissəsi 8 Çin şirkətinə qarşı sanksiyalardır. Onların Kremlin hərb maşınına kömək etdikləri deyilir. Burası da var ki, onlar böyük şirkətlər yox, məqsədli şəkildə yaradılmış firmalardır. Elə bu səbəbdən də bu şirkətlərlə bağlı sanksiyalara Aİ üzvlərinin iradı az olacaq. Çünki bəzi Aİ üzvləri Çinlə ticarət münasibətlərinin korlanmasını istəmirlər. Təkliflərin qalan hissəsi mövcud sanksiyaların sərtləşdirilməsi üçündür. Aİ Rusiyaya indiyədək minlərlə məhsulun ixracını qadağan edib, lakin Rusiyanın özünün mikroçiplər istehsal etmək qabiliyyətində olduğunu nəzərə alaraq qadağan siyahısına yarımkeçiricilər, mikroçiplərin yoxlanması üçün test cihazları, optik komponentlər və dənizçilik cihazlarında istifadə olunan bir sıra metallar daxil edilib. Yeni sanksiyalara görə, Rusiyanın “RT Balkans” telekanalının Aİ-də yayım üçün lisenziyası dayandırılacaq. Rusiyada qeydiyyatdan keçmiş yük maşınlarının Aİ yollarında hərəkəti qadağan olunacaq. Qadağan siyahısına, hətta Rusiya materiallarından istifadə olunmaqla başqa ölkələrdə istehsal olunmuş mallar da daxil ediləcək.
Hesab edilir ki, mövcud vəziyyətdə Aİ-nin sanksiyalarına məruz qalacaq ölkələrdən biri də Ermənistan olacaq. Çünki hələ də Ermənistan Rusiyaya Qərb sanksiyalarından yan keçməyə kömək edir. Xatırladaq ki, son dövrlərdə çoxsaylı nüfuzlu Qərb mediası bunu fəal şəkildə gündəmə gətirir. Yenidən bu mövzuya toxunan “Euroactiv” portalı yazır ki, Ermənistan Qərb texnologiyalarının Rusiyaya daşınmasında mühüm rol oynayır: “Azərbaycanı Türkiyə və İsrail dəstəklədiyi halda, Ermənistan İran və Rusiyanın tərəfini seçib ki, bu da onların beynəlxalq arenadakı hazırkı rolu nəzərə alınmaqla Ermənistanın Avropa ilə münasibətlərini ciddi şəkildə poza bilər”. Məqalədə Ermənistanın bu təsirdən uzaqlaşa bilib-bilməyəcəyinə dair ritorik sual verilir: “İsrailin qatı düşməni olan, uzun illərdir Cənubi Qafqazda öz qaydalarını diqtə etməyə çalışan İran Rusiya ilə strateji və enerji müqaviləsi olan Ermənistana dəstəyi artırıb. Öz növbəsində, Rusiyanın Ermənistan üzərində uzunmüddətli təsir tarixçəsi var”. Məqalədə Azərbaycanın Birinci vitse-prezidentinin köməkçisi Elçin Əmirbəyovdan sitat gətirilir: “Rusiyanın Ermənistanda bazaları var. Ermənistanın sərhədlərinin böyük hissəsi Rusiya FTX tərəfindən qorunur, Ermənistan iqtisadiyyatının 75 faizi isə Rusiya şirkətlərinə məxsusdur. Moskvadan uzaqlaşmaq çətin olacaq”. Ermənistan BMT-də həmişə, o cümlədən 2014-cü ildə Krımın qeyri-qanuni ilhaqından sonra Rusiyaya dəstək verdiyi halda, Azərbaycan hər zaman öz azadlığını qoruyub saxlamağa çalışıb. Azərbaycan 2022-ci ildə müharibə başlayandan sonra Ukraynaya yardım edən ilk Qafqaz ölkəsi oldu. Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski 2022-ci il fevralın 26-da SOCAR-ın Ukraynadakı yanacaqdoldurma məntəqələrinə təcili tibbi yardım maşınlarını pulsuz yanacaqla təmin etmək göstərişi verildiyinə görə Azərbaycan hökumətinə təşəkkür edib. Həmçinin Azərbaycan Ukraynaya tibbi ləvazimatlar da tədarük edib: “Beləliklə, İran və Ermənistan, eləcə də Rusiya arasında sıx münasibətlər İrəvanın Avropaya sədaqətində ciddi problem yaradır. Ancaq hətta bu cür məqamda belə Fransa prezidenti Emmanuel Makron İrəvanı Tehran və Moskva ilə əlaqələrinə görə heç vaxt pisləmir, əksinə, Ermənistanı fəal şəkildə dəstəkləyir”. Lakin bunlara baxmayaraq, Ermənistan Aİ-nin 11-ci sanksiyalar paketinə tuş gələ bilər. Özü də ən yaxın müddət ərzində.
Nahid SALAYEV
