İrəvanda 1920-ci illərin əvvəllərində Osmanlı İmperiyasının siyasi və hərbi rəhbərlərinin, eləcə də o dövrün Azərbaycan rəsmilərinin və hətta Osmanlı imperiyasının bəzi erməni əsilli vətəndaşlarının qətlini törədənlərə həsr olunmuş “Nemesis” abidəsinin açılışı Ermənistanda hələ də terrora simpatiyanın ən real göstəricilərindən biri hesab olunur.
Lakin bu hal həm də Ermənistanın Türkiyə və Azərbaycanla münasibətlərinin normallaşma prosesinə də ciddi xələl gətirir.
Məsələ burasındadır ki, sözügedən biabırçı abidənin açılışı türk diplomatlarının və onların ailə üzvlərinin ölümü ilə nəticələnən dəhşətli hücumlara səbəb olan qanlı terror aktının şöhrətləndirilməsi kimi qəbul olunur. Bu hadisənin erməni mətbuatında təqdim olunma tərzi də onu göstərir ki, qarşı tərəf hələ də təxribatçı bir əhval-ruhiyyədədir. Xüsusən də Türkiyə ilə Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşması prosesinin ruhuna uyğun gəlməyən bu cür təxribatçı addımlar heç bir halda regionda möhkəm və davamlı sülh və sabitliyin bərqərar edilməsi səylərinə töhfə vermir, əksinə, normallaşma prosesinə mənfi təsir göstərir. Bundan ən çox zərər görənin Ermənistanın özünün olması adıçəkilən ölkədə etiraf olunur. Hər halda, Türkiyənin hava məkanını yenidən Ermənistanın üzünə bağlaması bunu təsdiq edir. Türkiyənin xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlu hava məkanının məhz abidənin qoyulması səbəbindən bağlandığını təsdiqləyib: “Türkiyə Ermənistanla münasibətlərin normallaşmasında səmimidir. Amma Ermənistanda “Nemesis” abidəsinin qoyulması qəbuledilməzdir. Mən bunu qəbul edə bilmərəm. Ermənistanın bu barədə açıqlamaları isə səmimi deyil. Biz adekvat cavab olaraq hava sahəsini bağladıq. Lazım olsa başqa addımlar da ata bilərik”. Çavuşoğlu deyib ki, Ermənistan Türkiyəni aldatmağa cəhd etməməlidir. Erməni ekspert Karine Xodikyanın sözlərinə görə də, abidənin qoyulması lazımsız idi. Xodikyan Ermənistan hakimiyyətinə müraciət edərək sual verib ki, niyə 20 il ərzində “Nemesis” heykəlini qoymaq barədə düşünməyiblər? O hesab edir ki, bunun indi edilməsi Ermənistanın zərərinədəir: “Nə üçün bizim üçün taleyüklü məqamda “Nemesis” heykəlinin qoyulması qərara alındı? Baş nazirin mətnindən onun “Nemesis” heykəlinin qoyulmasının əleyhinə olduğu açıq-aydın görünürdü. Əgər dövlətin marağı bunu tələb edirdisə, baş nazir “Nemesis” heykəlinin ucaldılmasına əvvəldən mane olmalı idi”. Qeyd edək ki, Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan “Azatutyun” radiosuna müsahibəsində etiraf edib ki, “Nemesis” abidəsi məsələsində yanlış qərar verilib və bu qərarın icrası da yanlış olub. O, abidənin ucaldılması qərarını hökumətin vermədiyini bir daha təkrar edərək, demokratiyanın ən böyük çatışmazlıqlarından biri kimi hökumət başçısının hamıya nəzarət etməməsini göstərib: “Bəli, bu bizim komandadır. Bu, emosional fonda və Ermənistanda bir çoxlarının bir çox xəyanətkar hesab etdiyi və bir çoxlarını xəyanətə görə edamla hədələdiyi bir vəziyyətdə baş verdi. Dərin problemlər var”. Bundan əvvəl Paşinyan deyib ki, “Nemesis” əməliyyatının qəhrəmanlarına abidənin ucaldılması ideyası 2020-ci ilin sonu – 2021-ci ilin əvvəlində müzakirə edilib. Və hakimiyyət maneələr yaratsaydı, o halda xəyanətdə ittiham olunacaqdı: “Əslində, böyük sual yaranır: əsl milli və dövlət xəyanəti nədir? Yollar üzümüzə bağlı olanda, bu onları bağlayan Azərbaycanın və Türkiyənin problemindən daha çox bizim problemlərimizdir. Bəlkə Azərbaycanın və Türkiyənin də problemləri var, amma bizimki qədər dərin deyil. Bütün bunlar barədə danışmalıyıq”. Paşinyan hesab edir ki, Ermənistan demək olar heç vaxt öz iqtisadi maraqlarını rəhbər tutmayıb. O, həmişə emosiyalara rəhbərlik edib: “Ermənilər emosional insanlardır. Dövlət xalqı olmağın vaxtı çatıb”.
Ermənistan parlamentinin spikeri Alen Simonyan da bildirir ki, “Nemesis” abidəsinin qoyulması qərarını yerli özünüidarəetmə qurumu qəbul edib, bu qərar Ermənistanın xarici siyasətinin təzahürü kimi qəbul edilməməlidir: “Təəssüf ki, abidənin qoyulması Türkiyədə belə reaksiyaya səbəb oldu, mən türk həmkarımla bu məsələni müzakirə etdim. “Nemesis” abidəsinin qoyulması qərarını yerli qurum qəbul edib, bu qərar xarici siyasətin təzahürü kimi və ya Ermənistanın qonşuluqdan kənar addımı kimi qəbul edilməməlidir. Ermənistanın xarici siyasətini baş nazir və xarici işlər naziri həyata keçirir və hamınız bu səviyyədə qərarların şahidisiniz”. Onun sözlərinə görə, Ermənistan Türkiyə ilə münasibətləri normallaşdırmaq niyyətində tamamilə səmimidir: “Biz başa düşməliyik ki, yol asan olmayacaq. Ancaq buna baxmayaraq, biz irəli getməliyik. Ümid edirəm ki, türkiyəli tərəfdaşlar da irəliləyəcəklər və biz bu tarixi fürsətdən yararlanaraq, özümüz və region üçün yeni səhifə açacağıq”. Beləliklə, “Nemesis” məsələsindən indi daha çox zərər görən Ermənistan özüdür. Bu xüsusda abidənin sökülməsi Ermənistan üçün vəziyyətdən ən yaxşı çıxış yoludur. İndilikdə Ermənistanın bu cür addımları bu ölkənin Azərbaycan və Türkiyə ilə davam edən normallaşma danışıqları ilə bağlı iddia etdiyi “səmimiyyətini” və “xoş iradəsini” ciddi sual altına qoyur. İndi Ermənistan hakimiyyəti “Nemesis” məsələsində atılan addımın həqiqətən də yanlış olduğunu qəbul edirsə, onun sökülməsi üçün də özündə cəsarət tapmalıdır.
Tahir TAĞIYEV
