Cənubi Qafqazda tezliklə sülhün bərqərar olması, Azərbaycan və Ermənistan arasında barış müqaviləsinin imzalanması bu gün ABŞ-ın xarici siyasətində artıq əsas yerlərdən birini tutmağa başlayır.
Elə bu səbəbdəndir ki, Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirləri Ceyhun Bayramovla Ararat Mirzoyan ABŞ-da 4 günlük danışıqlar fonunda Sülh və Dövlətlərarası Münasibətlərin Qurulması haqqında ikitərəfli Saziş layihəsinin bəzi maddələri üzrə qarşılıqlı razılıq əldə edib. Düzdür, müəyyən fikir ayrıqlıqları da qalır.
Mövcud fikir ayrılıqlarına səbəb olan sərhədlərin delimitasiya və demarkasiyası, Qarabağ ermənilərinin müqəddəratı kimi məsələlərdir. Amma real vəziyyət bu məsələlərdə Ermənistanın Azərbaycan şərtlərini qəbul edəcəyini göstərir. Erməni ekspert Eduard Abrahamyan bunu belə izah edir: “Hazırda regionda Azərbaycanın hegemon mövqeyinə müqavimət göstərə və ya ona qarşı çıxa biləcək bir ölkə yoxdur. Ermənistanın işi bu gün kiçik və əhəmiyyətsizdir. Ermənistanın məsələsinə sırf erməni işi kimi deyil, Azərbaycanı strateji cəhətdən məhdudlaşdırmaq baxımından baxmaq lazımdır. Ermənistan geosiyasi layihə sayılmalı, Azərbaycanın hegemonluq cəhdi cilovlanmalıdır. Amma indiki şərtlər buna imkan vermir”. Digər tərəfdən, ABŞ-ın sülh məsələsində israrlı olması da Ermənistanın manevr imkanlarını məhdudlaşdırır. ABŞ-ın Azərbaycandakı keçmiş səfiri Robert Sekuta məsələ ilə bağlı qeyd edir: “ABŞ Cənubi Qafqazda davamlı sülhə nail olmaq üçün yeni diplomatik təşəbbüs göstərərək, Azərbaycan və Ermənistan arasında görüşə ev sahibliyi edib. Dövlət katibi Blinken Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirləri Ceyhun Bayramov və Ararat Mirzoyanla ayrı-ayrılıqda görüşlər keçirdikdən sonra onlar arasında ikitərəfli danışıqları alqışlayıb. Hər iki tərəf sülh istədiklərini bildirib. ABŞ-dan həqiqətən gözlədiyim şeylərdən biri iki tərəfi bir-birinə yaxınlaşdırmaqda fəal iştirak etməkdir və biz hazırda bunu görürük. Mən açıq söyləyə bilərəm ki, bu, mənim səfir olduğum zaman üzərində çox işlədiyim bir məsələ idi və mən bilirəm ki, İrəvandakı həmkarım Riçard Mills də ABŞ-ın daha yaxşı rol oynadığını görmək və azərbaycanlıların və ermənilərin bu rolu qəbul etmələri üçün eyni şəkildə fəaliyyət göstərirdi. Mən hesab edirəm ki, biz nəhayət bunu müşahidə edirik. Ona görə də ümidlərim böyükdür. Amma mənim qorxduğum və düşünürəm ki, istəmədiyimiz şey bu təşəbbüsün uğursuz ola bilməsidir. Beləliklə, əslində indi nə baş verir? Uğur, mənim fikrimcə, hər iki tərəfin, ermənilər və azərbaycanlıların bir-birini qəbul etmək üçün çoxdan lazım olan sülh sazişini əldə etmək məqsədilə Avropa İttifaqı və Rusiya ilə olduğu kimi, ABŞ ilə də işləməsidir. Mən prezident Əliyevin aprelin 30-da dövlət katibi Blinkenlə telefon danışığından sonra AzərTAc-da yazılan şərhləri gördüm. Mən onun yenə də sülh müqaviləsinin vacibliyi haqqında dediklərinə baxdım. O, bu istiqamətdə işləməyə davam etmək istəyir, sülh gündəmində münasibətlərin tanınması və normallaşdırılmasından danışılmasını istəyir. Bunların hamısı yaxşı şeylərdir. İndi onların necə gerçəkləşməsini görməliyik. Bunların hazırda necə gerçəkləşdiyini görməliyik. Dövlət katibinin bununla məşğul olmasına uzun müddətdir ümid edilirdi və indi dövlət katibi Blinken bunu edir. Beləliklə, demək istəyirəm ki, bu danışıqlar irəli gedə bilər ki, bu da region və Avropa üçün böyük əhəmiyyət kəsb edəcək. Bu, həqiqətən də vacibdir və ümid edirəm ki, hər iki tərəf bu fürsətdən istifadə edəcək”.
Sabiq səfir qeyd edir ki, ABŞ-ın tərəfləri sülhə doğru bir araya gətirməyə kömək etməsi çox vacibdir: “Buna görə də bizim bunu etməyimiz lazım idi və bunun indi baş verdiyini görməkdən məmnunam. Lakin biz onların bir araya gəlməsinə kömək edə bilərik. Biz onları sülhə məcbur edə bilmərik. Bu, artıq XIX əsr deyil. Buna görə də hər iki tərəfin bu məqamdan istifadə etməsi həqiqətən vacibdir. Əlbəttə, hamını narahat edəcək şeylər olacaq, bunun irəlidə yollarını tapmalıyıq. Amma mən hesab edirəm ki, iki xarici işlər nazirinin dövlət katibi ilə görüşməsi onların irəliləmək əzmində olduqlarına işarədir. Dövlət katibi sülh, irəliləyiş üçün bir imkan görməsəydi, onlarla görüşməzdi. Buna görə də, mən həqiqətən ümid edirəm ki, belə irəliləyiş ola bilər. Müqavilənin konturları çoxdan mövcuddur. Biz, sadəcə olaraq, nəhayət bu öhdəliyi yerinə yetirməliyik. Bu asan olmayacaq, lakin hər iki tərəfin bunu etməsi çox vacibdir... Mən sonda onu əlavə etmək istərdim ki, bu böyük ümid dövrüdür. Lakin ermənilər və azərbaycanlılar üçün sülhə nail olmağa sadiq qalmaq önəmlidir. Bu asan olmayacaq. Bəli, bunun üçün təəhhüd tələb olunacaq. Amma hazırda Birləşmiş Ştatlar hökuməti tərəfindən hər iki tərəfin cəlb edildiyini görürük. Əgər bu alınmasa, nə baş verə biləcəyi məni çox qorxudur. Ona görə də mən çox ümidliyəm və hər iki tərəfin həqiqətən də bu fürsətdən istifadə edəcəyinə ümid edirəm”. ABŞ-ın məhşur ekspertlərindən biri olan Pol Qobl qeyd edir ki, Vaşinqton tərəflərin birbaşa danışqlarını da təşviq edir və bu, digər vasitəçilərin etmədiyi bir şeydir: “Ən mühüm şey odur ki, ABŞ və Avropa İttifaqı Bakı və İrəvan arasında amerikalıların və ya avropalıların sədrlik etdiyi danışıqlar deyil, həqiqətən ikitərəfli davamlı danışıqları təşviq etmək üçün bütün imkanlardan istifadə edəcəklər. Mənim fikrimcə, Vaşinqtonda keçirilən bu müzakirələrin ən mühüm nəticəsi dövlət katibi Blinkenin və başqalarının bunun ikitərəfli danışıqlar olduğunu daim qeyd etmələri oldu. Bu, Moskvanın indiyə qədər söyləmədiyi bir şeydir. Bu, iranlıların heç vaxt demədiyi bir şeydir. Lakin bununla bərabər, bu olduqca mürəkkəb problemlə bağlı yekun razılaşmanı əldə etməyin yeganə yolu budur”.
Nahid SALAYEV
