“Düşünürəm ki, razılığa gəlmək üçün ən yaxşı yol Azərbaycanla Ermənistan arasında heç bir vasitəçi, köməkçi və ya pozucu olmadan birbaşa danışıqlardır”. Bunu Prezident İlham Əliyev Şuşada keçirilən “Böyük Avrasiya geosiyasətinin formalaşması: keçmişdən bu günə və gələcəyə” mövzusunda konfransda çıxışında qeyd edib.
Keçmiş Minsk qrupu həmsədrlərinin danışıqlarda yenidən iştirakla bağlı cəhdlərinin şahidi olduğumuzu deyən Prezident Əliyev bildirib: “Keçmiş Minsk qrupunun həmsədr ölkələri kömək etmək istəyirlərsə, Ermənistanla Azərbaycan arasında münasibətlərin normallaşmasına yardım edə bilərlər”.
Prezident həmçinin deyib ki, Ermənistanla Azərbaycan nazirləri arasında danışıqların növbəti raundunun bu ay Rusiyada keçirilməsi nəzərdə tutulub.
Birbaşa danışıqlar nə qədər perspektivlidir?
“Birbaşa danışıqlar yalnız o halda fayda verə bilər ki...”
Siyasi ekspert Abutalıb Səmədov “Bakı-Xəbər”ə şərhində “Azərbaycan Prezidenti bir neçə dəfə razılığa gəlmək, sülh sazişini imzalamaq üçün ən düzgün yolun birbaşa danışıqlar olduğunu qeyd edib. Ancaq çox təəssüf ki, indiyə qədər bir neçə dəfə Azərbaycan Prezidenti ilə Ermənistanın baş nazirinin üzbəüz danışıqları olsa da, arzulanan nəticə alınmayıb. Və alınması da çox çətindir. Çünki üzbəüz danışıqlar aparmaq və müəyyən razılığa gəlmək üçün dövlət rəhbərindən iradə, qətiyyət, özünəgüvən tələb olunur. Amma bu keyfiyyətlər Nikol Paşinyanda yoxdur. Üstəlik, onun Ermənistanda elə ciddi dəstəyi də yoxdur, nüfuzu da günü-gündən düşməkdədir. Bu vəziyyətdə Nikol Paşinyan daha çox xarici qüvvələrə ümid edir, onların köməyi ilə Ermənistan üçün məqbul olan nəticələrə nail olmaq istəyir, bu səbəbdən birbaşa danışıqların nəticə verməsi mümkün görünmür. Tamamilə mümkündür ki, Azərbaycan Prezidenti ilə Ermənistanın baş naziri görüşsün, müəyyən müzakirə etsin, müəyyən razılaşmalar olsun”- deyə bildirdi.
A.Səmədovun sözlərinə görə, bu görüşlər baş tutsa da, müzakirlər aparılsa da, razılaşmalar əldə olunsa da, ancaq heç zaman Paşinyan öz sözünün, imzasının arxasında durmayıb, dayana bilməyib. Praqa görüşünü xatırladan A.Səmədov vurğuladı ki, Praqada dördtərəfli görüş keçirildi və Paşinyan yekun sənədin altından qol çəkib Azərbaycanın suverenliyini və ərazi bütövlüyünü qəbul etdi, ancaq imzasının arxasında dura bilmədi. “Azərbaycanın suveren dövlət kimi atdığı addımlara etiraz etməyə başladı. Bir tərəfdən Azərbaycanın Qarabağ üzərində suverenliyini qəbul etdi, digər tərəfdən Laçın yolunda qoyulmuş nəzarət-buraxılış məntəqəsinə hamıya qoşulub etiraz etdi. Yaxud Soçi danışıqları ərəfəsində bəyan etdi ki, Qarabağ məsələsi sülh sazişinə salınmamalıdır, ancaq sonradan Putinin “Valday”da verdiyi təxribatçı bəyanatın təsirinə düşdü və mövqeyindən imtina etdi. Ümid etdi ki, bəlkə Rusiya Soçi danışıqlarında Ermənistanın maraqlarına uyğun layihəni Azərbaycana qəbul etdirə bilər. Ancaq təbiidir ki, qəbul etdirə bilmədi, Soçi danışıqları da nəticəsiz başa çatdı. Bu cür xeyli misallar göstərmək olar.
Birbaşa danışıqlar yalnız o halda fayda verə bilər ki, dövlətin rəhbəri dövlətin maraqlarını düşünsün, bu maraqlara uyğun qərarlar verə və bunun arxasında dayana bilsin, amma Paşinyanda bu keyfiyyətlər yoxdur. Ona görə mütləq ortada vasitəçi olmalıdır və vasitəçi mütləq Ermənistana təzyiq göstərməlidir. Yeri gəlmişkən, Ermənistan bütün konstruktiv addımları xarici qüvvələrin təzyiqi ilə atdığını deyir. Qarabağın statusu ilə bağlı tələblərindən imtina edəndən sonra Paşinyan bəyanatat verdi ki, biz bu addımı Qərbdəki dostlarımızın məsələhəti ilə atdıq. Digər məsələlərdə açıq deməsə də Rusiyanı ünvan göstərir ki, biz müəyyən təzyiqlər vasitəsilə bu addımı atdıq. Hətta 10 noyabr sənədinin imzalanmasını da, cənab Prezidentin qeyd etdiyi kimi, Azərbaycan və Rusiya rəhbərlərinin təzyiqi altında atdı. Yəni Paşinyan hələ müstəqil şəkildə öz üzərinə məsuliyyət götürüb heç bir addımı atmayıb və bu səbəbdən, onunla birbaşa danışıqların nəticə verməsi mümkün deyil. Vaşinqton danışıqları da bunu göstərdi ki, müəyyən təzyiq olmasa Ermənistan sülh sazişinin imzalanmasını maksimum ləngitməyə çalışacaq. Mütləq üçüncü qüvvə ortada olmalıdır, üçüncü qüvvə Ermənistana təzyiq göstərməlidir və bu qüvvə əgər ABŞ olsa, sülh sazişi onun vasitəsilə imzalanacaq, Avropa İttifaqı bunu bacarsa, vasitəçi Avropa İttifaqı olacaq. Ancaq onlar bu işi görməsə, ola bilsin ki, Rusiya əlində olan rıçaqlardan istifadə etsin və Ermənistana təzyiq göstərsin, son nəticədə vasitəçi də Rusiya olsun. Təbiidir ki, bu, Azərbaycan üçün arzuolunan deyil. Biz çox istərdik ki, sülh sazişi ABŞ-ın, yaxud Avropa İttifaqının vasitəçiliyi ilə imzalansın”-deyə A.Səmədov vurğuladı.
İradə SARIYEVA
