Vaşinqtonda Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh danışıqlarının növbəti raundu indi xüsusi diqqət mərkəzində yer alır. Xatırladaq ki, bu raund üçün Azərbaycanın və Ermənistanın xarici işlər nazirləri artıq ABŞ-dadır. ABŞ dövlət katibi Entoni Blinkenin dəvəti ilə reallaşan səfər çərçivəsində Azərbaycanla Ermənistan arasında “sülh sazişi” layihəsi üzrə danışıqların növbəti raundunda artıq konkret detalların razılaşdırılması gözlənilir.
Bu günlərdə isə ABŞ-dakı diplomatik mənbəyə istinadla belə məlumat yayılıb ki, sülh danışıqlarının növbəti raundunda Vaşinqton iki ölkə arasında fikir ayrılıqlarını aradan qaldırmaq üçün “yol xəritəsi” hazırlamağı planlaşdırır. Xəbərdə həm də danışıqların bir neçə gün davam edə biləcəyi qeyd olunur. Qeyd edək ki, son illər Azərbaycanla Ermənistan müəyyən fasilələrlə həm Rusiya, həm də Avropa İttifaqının (Aİ) vasitəçiliyi ilə sülh danışıqları aparır. ABŞ Aİ formatını dəstəkləyir. Hazırda belə görünür ki, ABŞ artıq sülh müaviləsi üçün konkret razılıqların olmasını istəyir. Bu fonda ABŞ dövlət katibi Entoni Blinken Azərbaycan və Ermənistan liderlərinə zəng edib. Məlumat üçün qeyd edək ki, prezident İlham Əliyevlə telefon danışığı əsnasında Blinken Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh müqaviləsi üzrə danışıqların əhəmiyyətini vurğulayıb, bu xüsusda ABŞ-ın dəstəyinin davam edəcəyini bildirib. ABŞ dövlət katibi sülhün əldə edilməsinin mümkünlüyünə inandığını deyib və Azərbaycan-Ermənistan sərhədində sərhəd-buraxılış məntəqəsinin qurulmasına toxunub. Bu xüsusda prezident İlham Əliyev qeyd edib ki, Azərbaycan sülh gündəliyini dəstəkləyir, Ermənistanla sülh müqaviləsi üzrə danışıqlara başlamağın və münasibətlərin normallaşdırılmasının təşəbbüskarı məhz Azərbaycan olub. Bildirilib ki, Azərbaycan tərəfindən Ermənistana beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə uyğun olaraq 5 prinsip təklif edilib. Azərbaycan-Ermənistan sərhədində "Laçın" sərhəd-buraxılış məntəqəsinin qurulması ilə əlaqədar prezident İlham Əliyev bildirib ki, bu məntəqənin qurulması Azərbaycanın suveren hüquqları çərçivəsində və bütün beynəlxalq qaydalara uyğun olaraq təmin edilib. Azərbaycan prezidenti vurğulayıb ki, məqsəd hərəkətin məhdudlaşdırılması deyil, əksinə, nəzarətin təmin edilməsidir və artıq bu məntəqə vasitəsilə gediş-gəliş həyata keçirilir. Telefon danışığı zamanı Azərbaycanın Qarabağ bölgəsində yaşayan erməni əhalinin hüquqlarının Azərbaycanın Konstitusiyası və ölkəmizin tərəfdar çıxdığı beynəlxalq sənədlər çərçivəsində təmin olunacağı qeyd edilib. Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyanla ABŞ Dövlət katibi arasında telefon danışığı zamanı bölgədəki hərbi-siyasi və humanitar vəziyyət müzakirə edilib. Tərəflər Ermənistan və Azərbaycan arasında normallaşma prosesi və xarici işlər nazirlərinin görüşü ilə bağlı fikir mübadiləsi aparıblar. ABŞ Dövlət Departamentinin məlumatında deyilir ki, Blinken hər iki liderlə söhbətində Azərbaycan və Ermənistan arasındakı sülh danışıqlarına ABŞ-ın davamlı dəstəyinə söz verib. Erməni ekspert Tiqran Köçəryan bildirir ki, ABŞ-ın fəallığı əbəs deyil: “Qərbin qarşısında hazırda iki məqsəd var: Qarabağdakı ermənilər arasında sülhməramlılara etimadsızlıq yaratmaq və Ermənistanı Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanımağa məcbur etmək”. Onun sözlərinə görə, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün tanınması ilə bağlı proses Praqa görüşündən sonra başladılıb. Ekspert ABŞ prezidentinin milli təhlükəsizlik üzrə keçmiş müşaviri Con Boltonun səfərindən etibarən Paşinyanın Qərbin tapşırıqlarını icra etdiyini deyib: “Onların planında iki əsas istiqamət var. Bunlar Qarabağın verilməsi və Türkiyə ilə danışıqların yenilənməsidir. Yeri gəlmişkən, şayiələr gəzir ki, Türkiyə ilə sərhəddəki Marqara məntəqəsi 1 iyunda – Paşinyanın doğum günündə açılacaq. Əgər Ermənistan və Türkiyə münasibətləri yoluna qoysalar, İrəvan növbəti gün Rusiyaya deyəcək ki, biz artıq təhlükəsizliyimizə təhdid görmürük. Yəni Rusiyaya “hələlik” deməyə cəhd edəcəyik”. Köçəryan bunun üçün Ermənistandakı dərsliklərdən “soyqırım” ifadəsinin yığışdırılmağa başlandığını deyib. Onun sözlərinə görə, son proseslər Ermənistanda Suriyalaşma prosesinin getməsi ehtimalını artırır.
Xatırladaq ki, sonuncu dəfə Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov, Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan və ABŞ dövlət katibi üçtərəfli formatda 8 noyabr 2022-ci ildə Vaşinqtonda görüşmüşüdlər. Fevralın 26-da Azərbaycan xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrovla Bakıda keçirdiyi birgə mətbuat konfransında bildirmişdi ki, Bakı və İrəvan onlayn diplomatiyaya keçib və tərəflər arasında danışıqlar mahiyyət etibarilə sülh sazişi üzrə şərtlərin mübadiləsi ilə məhdudlaşır. Aprelin 20-də Bakıda ABŞ dövlət katibinin Avropa və Avrasiya məsələləri üzrə köməkçisinin müavini Erika Olson ilə görüşdə Bayramov bildirmişdi ki, artıq altıncı həftədir, sülh sazişinin mətni ilə bağlı Ermənistan tərəfindən Azərbaycanın təkliflərinə cavab yoxdur. Amma elə bundan sonra Ermənistanın “Qraparak” qəzeti məlumat yaydı ki, Birləşmiş Ştatlar Ermənistan rəhbərliyinə təzyiqlər göstərir ki, Azərbaycanla imzalanacaq müqavilə mümkün qədər tez reallaşsın. Nəşrin məlumatına görə, Amerika tərəflərdən mayın sonuna qədər sənədin ilkin variantını təsdiq etmələrini istəyir. Qeyd olunur ki, sənədin qaralama variantını ABŞ dövlət katibinin köməkçisinin müavini Erika Olson bu yaxınlarda İrəvana və Bakıya səfəri zamanı özü ilə gətirib. Bildirilir ki, sənədin təfərrüatları məlum deyil. Lakin bəzi məlumatlara görə, o, Ermənistanın və Qarabağdakı ermənilərin maraqlarına cavab vermir. Burada onu da xatırladaq ki, aprelin 10-da Qazaxıstanda səfərdə olan prezident İlham Əliyev Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərindən danışarkən əmin olduğunu bildirib ki, çətinliklərə baxmayaraq, çoxillik düşmənçilik səhifəsini çevimək və beynəlxalq hüquq normalarına əsaslanan sülh müqaviləsini bağlamaq mümkündür. Vaşinqton prosesi artıq hadisələrin Azərbaycanın istədiyi məcrada inkişaf etdiyini göstərir.
Nahid SALAYEV
