Azərbaycanın Laçın-Xankəndi yolunda qurduğu nəzarət-buraxılış məntəqəsi əslində bundan sonra bölgədə sülhün və təhlükəsizliyin təmin olunması nöqteyi-nəzərindən vacib bir məqamdır.
Azərbaycan Vətən müharibəsində qələbə əldə etdikdən sonra imzalanmış 10 noyabr bəyannaməsinin müddəalarına uyğun olaraq Ermənistan silahlı qüvvələri Qarabağ ərazisindən çıxarılmalı və bu əraziyə rus sülhməramlı qüvvələri yerləşdirilməli idi. Eyni zamanda, Azərbaycan Qarabağda yaşayan ermənilərin Ermənistanla gediş-gəlişini asanlaşdırmaq məqsədilə Laçın rayonu ərazisindən keçməklə Ermənistana yeni yolun çəkilişini həyata keçirməli idi. Azərbaycan bu öhdəliyi tez bir zamanda yerinə yetirdi. Baxmayaraq ki, burada müddət 3 ilə qədər göstərilmişdi. Azərbaycan tərəfi təxminən ilyarıma bu öhdəliyi yerinə yetirdi və beləliklə, Qarabağda yaşayan ermənilərin Laçın yolundan keçərək Ermənistana gediş-gəlişi asanlaşdı. Amma sonrakı tarixlərdə biz görürdük ki, ermənilər Qarabağda yaşayan ermənilərin gediş-gəlişini asanlaşdırmaq məqsədilə yaradılan yoldan digər məqsədlərlə istifadə edirlər. Yəni Ermənistanda silahlı birləşmələrin və minaların bu yol vasitəsilə Qarabağa daşınması həyata keçirilir. Bütün bunlar isə rus sülhməramlı qüvvələrinin gözü qarşısında baş verir. Bəzən rus sülhməramlı qüvvələri bunlara himayədarlıq edir. Bütün bunlar bir daha göstərir ki, Laçın-Xankəndi yolundan humanitar məqsədlər üçün deyil, hərbi məqsədlər üçün istifadə edilir. Hərbi məqsədlər üçün istifadə edildikdə isə bu, heç bir beynəlxalq hüquq normalarına uyğun gəlmir”.
Vətəndaşlarımızın təhlükəsiz, rahat qayıdışı prosesində sərhəd buraxılış məntəqəsinin böyük əhəmiyyəti var
Əksər təhlilçilər hesab edir ki, sərhəd-buraxılış məntəqəsinin qurulması o bölgənin sakinlərinin geri qayıdışında mühum rol oynayacaq. Nəzərə almaq lazımdır ki, ölkə başçısı İlham Əliyev elan edib ki, bu ilin sonuna kimi laçınlıların doğma yurdlarına geri qayıdışı təmin ediləcək. Məlumdur ki, Laçın yolunda sərhəd buraxılış məntəqəsinin olmaması bir sıra problemlərə səbəb olurdu. Həm qanunsuz silah daşınması, həm separatçılara yük daşınması, həm də Azərbaycan ərazisinə qanunsuz giriş-çıxış baş verirdi. Təəssüflər olsun ki, Xankəndi və Laçın yolunda sülhməranlıların müvəqqəti olaraq yerləşdirilməsi bölgədə qanunun, haqqın, ədalətin təmin edilməsinə o qədər də töhfə vermirdi. Sərhəd buraxılış məntəqəsi Qarabağa qayıdacaq məcburi köçkünlərin özlərini daha güvənli, rahat, təhlükəsiz hiss etməsinə səbəb olacaq. Danılmaz faktdır ki, sakinlərimiz yolu keçib gələrkən istənilən bir separatçının, Ermənistanın təxribatına tuş gələ bilərdi. Bu baxımdan da vətəndaşlarımızın təhlükəsiz, rahat qayıdışı prosesində sərhəd buraxılış məntəqəsinin böyük əhəmiyyəti var. Buraxılış məntəqəsi tək siyasi, hüquqi deyil, eyni zamanda, təhlükəsizlik baxımından Azərbaycan üçün önəmlidir. Laçın yolunda sərhəd buraxılış məntəqəsinin açılması tarixi, mənəvi və hüquqi anlamda Azərbaycanın ən böyük qələbələrindən biridir.
Azərbaycan öz suveren ərazilərində separatizmin ləğvi və Qarabağa qayıdış məsələsində ilk həlledici addımını atmış oldu
Bundan sonra rəsmi Bakı reinteqrasiya tələbində israrı artıracaq və bu tələbin qəbul edilməsi məqsədilə həm hərbi, həm sosial-iqtisadi müstəvidə praktiki addımlar atacaq. Əliyevin separatçılara “ya Azərbaycan bayrağı altında yaşayacaqlar, ya da rədd olub gedəcəklər” xəbərdarlığından sonra Laçın yolunda postun qurulması məsələnin ritorikadan ibarət olmadığını təsdiq etdi. Bakının Xankəndiyə doğru addım-addım yaxınlaşmaqla bağlı planının olduğu aydın görünür və bu addımlar da mərhələli şəkildə atılır. Bundan sonra reinteqrasiya tələbi fonunda iki istiqamətdə addımların atılacağı ehtimalı böyükdür. Birincisi, erməni qoşunların çıxarılması, bölgənin silahsızlaşdırılması ilə bağlıdır. Bu, həm tələb kimi irəli sürüləcək, həm də terrorçu rejimin mövcud postlarının ləğv edilməsi məqsədilə addımlar atıla bilər. İkincisi, separatçı rejimin ləğvidir. Rejimin erməni əhalisi üzərində təsirinin minumuma endirilməsi məqsədilə sosial-iqtisadi müstəvidə addımlar atıla bilər. Bu addım Qarabağdakı mövcud situasiyanı dəyişməklə yanaşı, həm də münaqişənin mövcud olduğu dövrdə və müharibədən sonra da ermənilərin, eləcə də problemin qalmasında maraqlı olan qüvvələrin əsas istinad nöqtəsi olan “Laçın dəhlizi”nin faktiki olaraq sıradan çıxması deməkdir. Qarabağda “müstəqillik”, “öz müqəddəratını təyin etmə”, “dövlət” kimi iddiaların kökündə çıxış yolu həmişə “Laçın dəhlizi” olaraq qəbul olunub. Bu dəhliz yoxdursa, separatçıların danışdıqları faktiki olaraq sözdən başqa bir şey olmayacaq. Beləliklə, Azərbaycan öz suveren ərazilərində separatizmin ləğvi və Qarabağa qayıdış məsələsində ilk həlledici addımını atmış oldu. Bunlarla yanaşı, erməni əhalisinə Azərbaycan vətəndaşlığı ilə daha yaxşı yaşamaq imkanları təqdim olunacaq. Bu həm informasiya müstəvisində ola bilər, həm də ağırlaşan həyat şərtlərindən çıxış yolu kimi nümayiş etdirilər bilər.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
