Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində Azərbaycanın rolu artmaqda davam edir. Bu fonda Avropa enerji bazarında ölkəmiz həm də əsas söz sahiblərindən birinə çevrilir. Dünya Bankının son hesabatı da bunu təsdiq edir.
Qurum bildirir ki, 2022-ci ildə Azərbaycanın Avropa qaz bazarında payı artıb. Məlumata görə, Azərbaycanın Avropa qaz bazarında payı 2021-ci ildəki 4,9%-dən 2022-ci ildə 6,9%-ə yüksəlib. Dünya Bankı qeyd edib ki, Azərbaycanla yanaşı, ABŞ, Qətər və Norveçin də Avropa bazarında payı artıb. Digər ölkələrin payı isə 23,7%-dən 25,3%-ə yüksəlib. Buna səbəb isə ötən il Ukrayna ilə müharibə səbəbindən Rusiya qazına tətbiq edilən sanksiyalar olub. Belə ki, Rusiya Avropa bazarındakı payı 34,1%-dən 19,5%-ə kimi azalıb. Rusiya ilə yanaşı, Əlcəzair də bazar payını nisbətən itirib, bu ölkənin payı 20,2%-dən 18,5%-ə enib. Xatırladaq ki, elə bu günlərdə Azərbaycan Bolqarıstanın paytaxtı Sofiyada Avropaya əlavə qazın tədarükü üçün ötürücü sistem operatoru ilə razılaşma memorondumu imzalayıb. “Həmrəylik halqası” adlandırılan əlavə qaz tədarükü Bolqarıstan, Rumıniya, Macarıstan və Slovakiyanın təkmilləşdirilmiş ötürücü şəbəkə sistemləri vasitəsilə həyata keçiriləcək. Artıq o da bəllidir ki, Azərbaycanın qaz nəql etdiyi Avropa ölkələrinin sayı ilin sonunda 10-a çatacaq. Anlaşma memorandumu icra olunduqdan sonra isə Avropada enerji təhlükəsizliyini birmənalı olaraq daha da gücləndirəcək və Azərbaycana daha çox Avropa ölkəsinə qaz ixrac etməyə fürsət yaradacaq. Məlum olduğu kimi, ötən ilin iyul ayında Azərbaycan və Avropa Komissiyası arasında “Enerji sahəsində Strateji Tərəfdaşlığa dair Anlaşma Memorandumu” imzalanıb. Bu sənəd əsasında Azərbaycan 2027-ci ilə qədər Avropa İttifaqı bazarına qaz təchizatını iki dəfə artırmağı planlaşdırır. Hazırda Gürcüstan, Türkiyə, Yunanıstan, Bolqarıstan, İtaliya və Rumıniyaya ixrac olunan Azərbaycan qazı, əgər bütün lazımi interkonnektorlar olarsa, bu ilin sonundan etibarən Macarıstana və Slovakiyaya da çatdırılacaq. Beləliklə, “Həmrəylik Halqası”nın üzvü kimi, yaxın vaxtlarda Slovakiya da enerji sahəsində Azərbaycanın tərəfdaşına çevriləcək. Bununla da ölkəmizin qaz təchizatının coğrafiyası 6 ölkədən, ən azı 10 ölkəyə qədər genişləndiriləcək. Lakin bu da perspektiv planların son həddi deyil. Bununla yanaşı, Azərbaycanın bərpaolunan enerji ehtiyatlarının da Avropa İttifaqı ilə tərəfdaşlıq əlaqələrinin dərinləşməsində xüsusi rolu olacaq. Qeyd edək ki, bu gün təbii qaz ölkəmizin Avropaya ixrac etdiyi yeganə enerji məhsulu deyil. İyirmi ildən artıqdır ki, Azərbaycan həm də xam nefti ixrac edən iri təchizatçı kimi özünü etibarlı tərəfdaş olaraq təsdiqləyib. Elektrik enerjisi də ixracın mühüm bir hissəsi olacaq. Bu gün Azərbaycanın bərpaolunan enerjinin istehsalı və ixracı mənbəyinə çevrilməsi üzərində intensiv çalışmalar aparılır. Azərbaycan enerji sahəsində aparıcı beynəlxalq şirkətlərlə müqavilələr və anlaşma memorandumları imzalayıb. Bu razılaşmalarda ilkin olaraq 25 qiqavatdan artıq bərpaolunan enerjinin istehsalı nəzərdə tutulur. Artıq ilk külək və günəş enerjisi stansiyalarının tikintisinə start verilib. Onlardan hasil edilən məhsullar əsas etibarı ilə Avropaya nəql olunacaq.
Bütün bunlar Azərbaycanın Avropada mövqelərinin daha da güclənməsinə gətirib çıxarır. ABŞ-ın məhşur “The Jamestown Foundation” beyin mərkəzinin hazırladığı analizdə də qeyd edilir ki, Azərbaycan Avropada enerji müqavilələri ilə strateji tərəfdaşlarını sayını artırır.
Yazıda qeyd olunur ki, son illər Azərbaycanın digər Avropa ölkələriilə yanaşı, Bosniya və Herseqovina ilə də münasibətləri intensivləşib: Azərbaycan pandemiya dövründə bu ölkəyə humanitar yardım göndərib, 2021-ci ildə isə Sarayevoda səfirlik açıb: “Ukraynadakı müharibə Asiya ilə Avropa arasında alternativ enerji mənbələri və nəqliyyat marşrutlarının aktuallığını əhəmiyyətli dərəcədə artırıb. Azərbaycan bütün Avropada Rusiya qazını tamamilə əvəz edəcək qədər qaz həcminə malik olmasa da, müəyyən Qərb ölkələri üçün bu məsələdə həlledici rol oynayır. Avropa İttifaqı qitədə sabitliyin və təhlükəsizliyin təmin edilməsində və saxlanmasında maraqlı olduğu üçün Azərbaycanın Balkan yarımadasında və İtaliyada iştirakına böyük əhəmiyyət verir. Avropa Komissiyasının sədri Ursula fon der Lyayenin 2022-ci ildə Bakıya səfər etməsi də bunu sübut edir. Azərbaycan hazırda Balkan yarımadası ölkələrindən Bolqarıstan və Yunanıstan ilə kifayət qədər sıx əməkdaşlıq edir. 2022-ci ilin sonunda açıqlanmış məlumata görə, TAP-ın kommersiya istismarına verildiyi 2020-ci ildən etibarən 18 milyard kubmetrdən çox təbii qaz təhlükəsiz şəkildə Yunanıstan, Bolqarıstan və İtaliyaya nəql edilib. Öz növbəsində, Azərbaycanla 1 milyard kubmetr təbii qazın tədarükünə dair müqaviləsi olan Bolqarıstan bu həcmi artırmaq istəyir. Bundan əlavə, digər layihələr, o cümlədən Rumıniya-Serbiya qaz konnektorunun tikintisi üçün böyük potensial var. Şimali Makedoniya da dəfələrlə Azərbaycan qazının idxalında maraqlı olduğunu bildirib. Bundan başqa, hazırda tikintisi davam edən İon-Adriatik Boru Kəməri (IAP) Azərbaycan qazının Albaniyadan Monteneqro və Bosniya-Herseqovina vasitəsilə Xorvatiyaya, oradan isə Mərkəzi Avropaya nəqlinə imkan yaradacaq. Beləliklə, Avrasiyada baş verən geosiyasi hadisələr fonunda Azərbaycanın öz təsirini Qafqazdan və Xəzər dənizi regionundan həm şərqə (Mərkəzi Asiya), həm də qərbə (Balkan yarımadası) genişləndirmək üçün tarixi şansı var. Avropaya enerji daşıyıcılarının tədarükünün artırılması və ən mühüm layihələrin gələcək inkişafı rəsmi Bakının imkanlarını yalnız artıracaq”.
Tahir TAĞIYEV
