Azərbaycan Bolqarıstanın paytaxtı Sofiyada Avropaya əlavə qazın tədarükü üçün ötürücü sistem operatoru ilə razılaşma memorondumu imzalayıb.
“Həmrəylik halqası” adlandırılan əlavə qaz tədarükü Bolqarıstan, Rumıniya, Macarıstan və Slovakiyanın təkmilləşdirilmiş ötürücü şəbəkə sistemləri vasitəsilə həyata keçiriləcək.
Bildirilir ki, bu razılaşma Azərbaycana təbii qaz satışında müxtəlif bazarlar əldə etmək imkanı yaradır və o cümlədən, Bolqarıstanda imzalanmış bu sənəd ötən il Bakı ilə Avropa İttifaqı arasında imzalanmış enerji memorandumundan irəli gələn addımlardan biridir.
Ötən il Bakıda Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula von der Leyen və Prezident İlham Əliyev Azərbaycanla Aİ arasında enerji memorandumu imzalayıblar. Bolqarıstanda imzalanma mərasimində iştirak etmiş Prezident İlham Əliyev bildirib ki, Azərbaycan təkcə energetika və enerji sahələrində deyil, digər sahələrdə də Avropa üçün etibarlı tərəfdaşdır. Prezident çıxışında deyib ki, Azərbaycanın qaz nəql etdiyi Avropa ölkələrinin sayı ilin sonunda 10-a çatacaq. İlham Əliyev əlavə edib ki, 2021-ci ildə Azərbaycandan Avropaya 8 mlrd. kubmetr qaz ixrac olunurdusa, ilin sonuna kimi bu, 12 mlrd. kubmetrə çatacaq. Bəllidir ki, Avropanın əsas qaz tədarükçüsü Rusiya olub. Ukrayna müharibəsindən sonra bu ölkəyə tətbiq edilən sanksiyalara görə Avropa Rusiya qazından imtina edib. Azərbaycanın bu boşluğu doldurnası Rusiya ilə Azərbaycanın münasibətlərinin perspektivinə necə təsir edə bilər?
İqtisadçı Elçin Qurbanov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, Azərbaycan Avropa İttifaqının etibarlı tərəfdaşı olduğunu bir da isbatladı: "Avropa İttifaqının energetika məsələləri üzrə komissarı Kadri Simson deyib ki, bu qış enerji təchizatının təhlükəsizliyini təmin etmək üçün Azərbaycan tərəfindən enerji təchizatı həlledici olub. Azərbaycan büdcəsində neftin satışından əldə edilən gəlirlərin payı hələlik böyük olsa da, getdikcə qaz ixracatından əldə edilən gəlirin həcmi və dövlət büdcəsində payı artacaq.
Hər bir ölkə ilk növbədə qaza daxili ehtiyacını ödəyəndən sonra ixrac barədə düşünür. Azərbaycanın qaza daxili ehtiyacı təxminən 13 milyard kubmetr təşkil edir. Keçən il 35 milyard kubmetr qaz hasil edib, onun təxminən 13 mlrd kubmetri daxili bazara yönəldilib, qalan 22 milyard kubmetri isə ixrac olunub.
Rusiyanın Ukrayna ilə müharibəsindən sonra Rusiya qazından asılılığını azaltmaq üçün Avropa alternativ qaz mənbələri axtarmağa başlamışdı.
Müasir dövrdə enerji təhlükəsizliyi məsələlərinin əhəmiyyəti getdikcə artır. Bu baxımdan Avropanın enerji sahəsində asılılığı azaltmaq, alternativ mənbələr və etibarlı tərəfdaşlar axtarışında Azərbaycana xüsusi önəm verməsi isə heç də təsadüfü deyil. Doğrudur, Azərbaycan bu vaxta qədər də Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında mühüm rol oynayıb. Ölkəmiz uzun illərdir ki, etibarlı tərəfdaş kimi xam neftini dünya və Avropa bazarlarına ixrac edirdi, lakin bundan sonra öz tərəfdaşlarını təbii qazla da təmin etməyi planlaşdırır və qaz hasilatının artırılması istiqamətində fəaliyyət göstərir. Bu məsələdə Avropa İttifaqı ilə Azərbaycan arasında imzalanmış enerji sahəsində strateji tərəfdaşlıq haqqında Memorandum da xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Bir sözlə, Azərbaycan öz enerji siyasətini daha da genişləndirməyi düşünür və bu hədəfə çatmaq üçün Yunanıstan-Bolqarıstan Qaz İnterkonnektoru layihəsi də ölkəmizin milli maraqlarına uyğundur”.
Ekspertin sözlərinə görə, təkcə Azərbaycanın çıxardığı təbii qaz həcmi ilə Avropa bazarında Rusiya maye yanacağını əvəz edəcəyimizi düşünməyimiz sadəlövhlük olardı, çünki bu, fiziki olaraq qeyri-mümkündür: “Bu baxımdan bəri başdan vurğulayaq ki, Azərbaycan dövləti Avropaya qaz ixracında Rusiyaya tam rəqib deyil. Bu, birmənalıdır. Buna görə də ölkələrimiz arasında hər-hansı problem yaranmayacaq. Ancaq bununla belə, Azərbaycanı Avropa ilə bağlayan qlobal qaz kəmərlərinə Mərkəzi Asiya ölkələrinin zəngin qaz yataqlarından çıxarılan maye yanacaq da pompalansa, haradasa ümumi bazar payında ciddi təsirlər yaratmaq mümkün olar. Ancaq bunu edərkən də Rusiya ilə gələcək münasibətlər baxımından prosesin siyasi nəticələrini düzgün hesablamaqda fayda var. Hər şey göründüyü qədər asan deyil”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
