Azərbaycanın Laçın-Xankəndi yolunda qurduğu sərhəd-buraxılış məntəqəsi təkcə ölkəmizdə və Ermənistanda yox, beynəlxalq miqyasda da geniş diqqət cəlb edən məsələlərdən birinə çevrilib. Şübhəsiz ki, bu məntəqə ölkəmizin ərazi bütövlü, suverenliyi və milli təhlükəsizliyi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Şübhə yoxdur ki, ki, bu hal Azərbaycanın İkinci Qarabağ müharibəsindəki qalibiyyətindən sonra yeni böyük nailiyyətdir. Heç kimə sirr deyil ki, erməni terrorçu birləşmələri bu yolla silah-sursat, minaların daşınmasını həyata keçirirdilər. Bu da regionda sülh prosesinin ləngiməsinə, münasibətlərin gərginləşməsinə səbəb olurdu. Amma Azərbaycan artıq bu kimi halları aradan qaldırır. Beləliklə, Laçın yolunun başlanğıcında sərhəd-nəzarət mexanizmi təhdidlər və təxribatlar nəzərə alınaraq, təsis edilib. Laçın-Xankəndi yolunda nəzarət-buraxılış məntəqəsənin qurulması ermənilərin Azərbaycan ərazilərində qanunsuz əməllərinə son qoyacaq. O da bəllidir ki, yaxın tezlikdə Laçın ərazisinə mülki insanlar köçürüləcək. Ermənilərin isə Laçın yolundan sui-istifadə edərək qanunsuz əməllər törətməsi, silah daşıması mülki insanlarımızın həyatı üçün hər zaman ciddi təhlükələr yarada bilərdi. Bu baxımdan Azərbaycan öz vətəndaşlarının təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün zəruri tədbirlər görməli idi. Sərhəd-buraxılış məntəqəsinin yaradılmasə həmin zəruri tədbirlərdə biridir. Artıq bundan sonra ermənilər ərazilərimizdə qanunsuz əməllər həyata keçirə bilməyəcək. Hələlik isə ermənilər baş verən hadisə ətrafında boş səs-küy salmaqla, dünyanın diqqətini bu hadisəyə cəlb etməyə çalışmaqla məşğuldurlar. Amma bunun əbəs cəhd olduğunu özləri də bilir. Əksinə, dünyada o fikir əsasa çevrilir ki, Azərbaycan uyğun zamanda uğurlu bir gediş edib. Ukrayna prezidenti ofisinin keçmiş müşaviri Aleksey Arestoviçin bu xüsusda fikirləri olduqca maraqlıdır: “Bir neçə gün əvvəl Azərbaycan Qarabağı Ermənistanla birləşdirən yeganə nəqliyyat arteriyası olan Laçın dəhlizini nəzarət altına alıb. İki il yarım əvvəl sülh müqaviləsi bağlanandan sonra dedim ki, bu hələ başlanğıcdır. Hər şey azərbaycanlıların dediyi kimi olacaq. Qarşıda duran vəzifələri həll etmək üçün onlara beş il lazım olacaq və bu beş il artıq planlaşdırılıb. Bu gün Azərbaycan rəhbərliyi bir daha parlaq səviyyəli uzunmüddətli oyun nümayiş etdirir. İnsan ancaq paxıllıq edə bilər”. Rus hərbi ekspert, “Nasionalnaya oborona” jurnalının baş redaktoru İqor Korotçenko isə bildirir ki, sərhəd nəzarəti barədə qərar erməni qisasçıların bütün planlarını boşa çıxarıb: “Qarabağın Azərbaycanın tam nəzarətinə keçməsini heç kim dayandıra bilməz. Bu, dönməz və öz-özlüyündə tarixi prosesdir. Azərbaycan tərəfi Laçın yolunun girişində nəzarət-buraxılış məntəqəsinin qurulması haqqında qərarı Ermənistan tərəfindən çoxsaylı təxribatlara cavab olaraq qəbul edib. Ermənistandan Qarabağa qanunsuz yüklərin daşınması, müxtəlif təxribatlar sülh yolu ilə nizamlama prosesinə böyük zərər verib. Azərbaycan tərəfi bu məsələləri dəfələrlə Ermənistanın qarşısında qaldırıb və göstərilən qanunsuz fəaliyyətin qarşısının alınmasını tələb edib. Azərbaycan ordusunun hərbi qulluqçularının olduqları hərbi yük maşını erməni diversantlarının quraşdırdığı minaya düşdükdən sonra həmin ərazidə təhqiqat aparılıb və həm piyada əleyhinə, həm də tank əleyhinə minalar aşkarlanıb. Həmin minalar 2021-ci ildə Ermənistanda istehsal olunub. Görünür ki, Azərbaycanın səbri daşıb və bu səbəbdən nəzarət-buraxılış məntəqəsinin qurulması barədə qərar qəbul edilib. Şübhəsiz ki, bu qərar məcburi xarakter daşıyırdı və hər şeydən əvvəl, erməni tərəfinin əməlləri ilə bağlıdır. Bu səbəbdən rəsmi İrəvan və erməni separatçıları bütün mümkün sualları özlərinə verməli və müvafiq olaraq, bütün iddiaları özlərinə qarşı qaldırmalıdır. Görülən tədbirlər sülh yolu ilə nizamlama prosesinin daha da fəal davam etməsinə kömək edəcək və erməni qisasçı dairələr bir daha müxtəlif növ silah-sursatın Qarabağa daşınması imkanına malik olmayacaq. Əlbəttə, onların bundan sonra silahlı bölmələrin rotasiyasını həyata keçirmək imkanı da olmayacaq”.
Baş verən hadisələr fonunda bu gün Ermənistanda Rusiya sülhməramlı missiyasının iflasa uğraması barədə bəyanatlar səslənir. Bu vəziyyətdə erməni tərəfi bütün bəhanələrlə Qərbin yaxasından yapışmağa çalışır. Məsələnin bu tərəfinə nəzərə salan İqor Korotçenko Azərtac-a açıqlamasında bildirib: “Son illər Ermənistanda öz uğursuzluqlarına görə Rusiyanı ittiham etmək bir tendensiya halını alıb. Öz nöqsanlarını, səhvlərini Rusiyanın sülhməramlı kontingentinin üzərinə qoymaq bu gün İrəvanın yürütdüyü siyasi kursa tam uyğundur. Lakin Rusiyanın ünvanına səslənən ittihamlar tamamilə əsassızdır. Baş vermiş və davam edən hər şey Ermənistan rəhbərliyinin qeyri-konstruktiv siyasətinin məntiqi nəticəsidir. Rusiyanın ünvanına ittihamlar konyunktura xarakteri daşıyır və İrəvanın Moskvadan və KTMT-dən tədricən qopması, müttəfiqlik qarşılıqlı münasibətlərini kəsməsi və hər şeydən əvvəl ABŞ və Fransa ilə yeni geosiyasi hərbi ittifaqlar yaratması üzrə siyasi kursu ilə əlaqədardır. Regionda yeni reallıq formalaşır. Ermənistanı üçtərəfli bəyanata və yüksək səviyyədə digər razılaşmalara əməl etməyə yalnız Azərbaycan tərəfinin siyasi, diplomatik addımlarının hərbi xarakterli dəqiq tədbirlərlə uzlaşması məcbur edə bilər. Beləliklə, xüsusi olaraq, indi Laçın–Xankəndi yolunda nəzarət-buraxılış məntəqəsinin fəaliyyətə başlamasından sonra de-fakto baş verənlər Azərbaycan nümayəndələrinin inzibatçılığı altında olacaq. Başlıcası odur ki, erməni qanunsuz silahlı bölmələrinin çıxarılması bu gün regionun sülh yolu ilə inkişafı üçün zəruridir”. Ekspertə görə, aydındır ki, təchizat və silah ehtiyatından məhrum olan qanunsuz erməni silahlı bölmələri faktiki olaraq çıxılmaz vəziyyətə düşüblər və ərazini tərk etməyə məcbur olacaqlar: “Buna paralel olaraq, separatçı rejimin özünü buraxması, həmin əraziyə Azərbaycanın dövlət orqanlarının səlahiyyətli nümayəndələrinin gəlməsi, onların inzibatçılıq, sülh prosesi və əhalinin həyat fəaliyyətinin bütün sahələrini öz üzərinə götürməsi baş verməlidir. Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin Qarabağ iqtisadi zonasında yaşayan ermənilərin öz seçiminin etməsi – ya Azərbaycan vətəndaşı olması, yaxud özlərinə digər variantlar axtarması barədə hər kəsə məlum olan sözləri buna misaldır. Azərbaycan hökuməti dəfələrlə Qarabağ ermənilərinə ölkənin hüquqi məkanına yenidən inteqrasiya etməyi təklif edib, lakin hələ ki, heç kim bu təklifə cavab verməyib. Ümid edirik ki, yeni reallıq Qarabağ ermənilərini yaranmış vəziyyəti daha sakit və sağlam qiymətləndirməyə, praktiki inteqrasiya prosesinə başlamağa vadar edəcək”.
Tahir TAĞIYEV
