Azərbaycan Dövlət Sərhəd Xidmətinin bölmələri tərəfindən ölkəmizin suveren ərazilərində, Ermənistanla sərhəddə, Laçın-Xankəndi yolunun başlanğıcında sərhəd-buraxılış məntəqəsi qurması, gözlənildiyi kimi, İrəvanda böyük ajiotaja səbəb olub. Ermənistanın “Qraparak” nəşri yazır ki, Azərbaycan Laçın yolunun başlanğıcında sərhəd-buraxılış məntəqəsi yerləşdirməklə kartlarını daha da açıb.
Nəşr qeyd edib ki, Azərbaycan tərəfinin əvvəldən tələb etdiyi və separatçıların nəyin bahasına olursa-olsun qarşı çıxdığı bu idi: “Kompromis olaraq yükün içindəkiləri uzaqdan izləməyə imkan verən heç olmasa rentgen skaner cihazlarının yerləşdirilməsini, lakin Qarabağın girişində Azərbaycan əsgərinin yerləşdirilməməsini təklif ediblər. Azərbaycan öz tələbini belə əsaslandırıb ki, Ermənistandan Qarabağa silah daşınır, ona görə də nəzarət qurmaq lazımdır. Artıq keçid məntəqəsinin quraşdırılması təkcə yük maşınlarının yoxlanılmasını deyil, həm də pasport rejiminin tətbiqini nəzərdə tutur və orada nəzarəti azərbaycanlılar özləri həyata keçirəcəklər. Qarabağda bəzi “dairələr” hesab edir ki, Nikol Paşinyan artıq İlham Əliyevlə razılığa gəlib, bunu ötən həftə parlamentdə Ermənistanın baş nazirinin Qarabağı Azərbaycanın bir hissəsi kimi tanıması ilə bağlı verdiyi bəyanatlar da sübut edir”. Erməni analitik Armen Çibuxçyan isə vurğulayır ki, ermənilərin əsas gözləntiləri beynəlxalq dairələrin Azərbaycanı öz yanaşmasından geri çəkilməyə vadar edəcəyidir: “Amma əbəs gözləntidir. Xankəndi-Laçın yolunda keçirilən etiraz aksiyası göstərdi ki, Azərbaycan beynəlxalq təzyiqlərə də tab gətirə bilir. Əslində, delimitasiya və demarkasiya üçün ATƏT-in beynəlxalq təşkilatlarına müraciət etmək lazım idi, lakin Ermənistan ruslarla razılığa gəlib. Laçında yenə ruslarla razılaşmanın cavabını aldıq. Nə qədər ki, qərarsızıq, Qərbdən neytral narahatlıq, Rusiyadan isə istehza və nifrət alacağıq. İqtisadiyyatı Rusiya ilə acgözlüklə birləşdirib yanlış inkişafı təmin etmək olmaz. İqtisadiyyatı acgözlüklə inkişaf etdirərək, həddi aşmaq olmaz, axırda o, bombaya çevrilir və ukraynalı uşaqların başına düşür. Biz Ermənistanın necə davranmasına baxmırıq, biz birbaşa ABŞ-ın əleyhinə işləyirik”. Rusiya Siyasi Tədqiqatlar İnstitutunun direktoru, politoloq Sergey Markov da bildirib ki, ermənilərin bütün etirazlarına rəğmən, Azərbaycanın Laçın-Xankəndi yolunda nəzarət buraxılış məntəqəsini quraşdırması Cənubi Qafqazda vəziyyətin köklü şəkildə dəyişməsi deməkdir: "Aprelin 23-də Azərbaycan Ermənistanla Qarabağ arasında əlaqənin keçdiyi Laçın yolunda öz nəzarət-buraxılış məntəqəsini qurub. Azərbaycan bu nəzarət-buraxılış məntəqəsinin zəruri olduğunu rəsmən bəyan edir. Ona görə zəruridir ki, Qarabağa mina daşınmasın. Həmin ərazilərdə Ermənistan tərəfindən 2021-ci ildə istehsal olunan minaların basdırılmasına dair çoxlu nümunələr var. Nəzarət-buraxılış məntəqəsi ona görə zəruridir ki, Qarabağda erməni hərbi qarnizonunun rotasiyası olmasın. Ona görə zəruridir ki, Qarabağdan təbii sərvətlərin daşınması olmasın və nəhayət bu, Qarabağa silah daşınmasının qarşısını almaq üçün zəruridir”.
Markovun sözlərinə görə, Ermənistanda hər kəs Azərbaycanın bu nəzarət-buraxılış məntəqələrini Rusiya ilə razılaşaraq qurduğundan əmindir: “Çünki Rusiya Paşinyanı satqın kimi qəbul edir. Ermənistan dostları ABŞ və Fransanı Azərbaycana qarşı sanksiyalar tətbiq etməyə çağırır. ABŞ, Fransa və Aİ artıq Ermənistanı dəstəkləyib. Bu dəstək sözdədir". Siyasi ekspert hesab edir ki, Cənubi Qafqazda vəziyyət getdikcə aydınlaşır: “Ermənistan Rusiyaya xəyanət edib Fransa və ABŞ-a tərəf gedir. Rusiya getdikcə Azərbaycanı daha çox öz müttəfiqi hesab edir. Bu, Cənubi Qafqazda yeni reallıqdır. Biz isə bu barədə çoxdan xəbərdarlıq etmişdik”. Rusiyanın “Kommersant” qəzeti isə yazır ki, Laçın dəhlizində Azərbaycan tərəfindən nəzarət-buraxılış məntəqəsi qurulması o deməkdir ki, indi Azərbaycan hərbçiləri logistikaya tam nəzarət edirlər. İrəvan bu tədbirin cavabında yalnız hiddətlənə bilər. Qeyd edilir ki, nəzarət-buraxılış məntəqəsi qurulması həm İrəvanda, həm də Qərbdə və Rusiyada narahatlığa səbəb olub. Lakin bu qəbildən olan bəyanatlar Bakıya ciddi təsir göstərməyib. Nəşrin Rusiya dövlət strukturlarındakı müsahibinin, – regionda vəziyyətlə yaxşı tanış olan şəxsin, - fikrincə, hadisələrin bu cür gedişi qanunauyğun haldır. Onun sözlərinə görə, Bakını narazı salan məqam ondan ibarətdir ki, 2020-ci ilin noyabr ayında üçtərəfli bəyanat imzalanandan bəri Ermənistanla Azərbaycan arasında sərhədin delimitasiyası, eləcə də kommunikasiya məsələləri, o cümlədən Naxçıvana dəhliz açılması kimi prinsipial məsələ əvvəlki vəziyyətdə qalıb. Nəşrin müsahibi deyib: “Bu səbəbdən mümkün qədər təzyiq göstərirlər”. Mənbə daha sonra bildirib ki, Bakı nəzarət-buraxılış məntəqəsi məsələsini çoxdan qaldırırdı, lakin bu barədə razılığa gəlmək istəyirdi. Hər dəfə bu mövzu təxirə salınırdı. Yekunda qarşı tərəfi sadəcə fakt qarşısında qoymaq lazım gəldi: “Beləliklə, nəzarət-buraxılış məntəqəsi qurulması ilə bağlı vəziyyət onu göstərir ki, Azərbaycan öz mənafelərini güc işlətməklə təmin edə bilər və bu, ciddi nəticələr doğurmayacaq. İrəvanın yeganə çarəsi bəyanatlar vermək və beynəlxalq birliyə müraciətlər etməkdir. Lakin iri oyunçular da bu vəziyyətə görə narahat olmaları barədə yalnız ümumi ifadələr işlətməklə kifayətlənirlər”.
Nahid SALAYEV
