İranda davam edən etiraz aksiyaları fonunda Güney Azərbaycanda növbəti bir mühüm hadisə baş verib. Belə ki, Güney Azərbaycandan olan bir qrup ictimai-siyasi xadim İranda yaşayan azərbaycanlıların 1945-1946-cı illərdə elan etdikləri Azərbaycan Milli Hökumətini yenidən bərpa etmək məqsədilə yeni təşkilat təsis etdiklərini bildiriblər.
Onlar aprelin 30-da yeni yaradılan Güney Azərbaycan Milli Dövlətçilik Şurasının onlayn təsis toplantısının keçiriləcəyini elan edib. Güney Azərbaycan Milli Dövlətçilik Şurasının təəşəbbüs qrupu artıq bu xüsusda açıqlama da yayıb. Təşəbbüs qrupunun koordinatoru Çingiz Göytürkdür. Təşəbbüs qrupuna Saleh İldırım (Güney Azərbaycan İstiqlal Partiyasının sədri), Əhməd Obalı (Günaz televiziyasının təsisçisi), Əjdər Tağızadə (Güney Azərbaycan Demokratik Türk Partiyasının sədri), Sadiq İsabəyli (Güney Azərbaycan Milli Azadlıq Cəbhəsinin İdarə Heyətinin üzvü) və başqaları daxildir. Təşkilatın qərargahı Finlandiyada yerləşəcək. Təşəbbüs qrupunun açıqlamasında deyilir ki, Güney Azərbaycan Milli Dövlətçilik Şurasının mübarizəsi milli-siyasi ideya və zəngin dövlətçilik təcrübəsinə, ümumtürk milli məfkurəsinin təməl prinsiplərinə söykənir və “azadlıq, ədalət, milli hökumət” devizi ilə milli dövlətçiliyin qurulması yönündə fəaliyyət göstərir. Açıqlamada Milli Dövlətçilik Şurasının çağdaş, demokratik, dünyəvi-sekulyar Güney Azərbaycan dövlətinin yaradılması uğrunda mübarizə apardığı deyilir. Xatırladaq ki, 1945-ci il dekabrın 12-də (21 azər) İran Azərbaycanın Təbriz şəhərində Azərbaycan Milli Hökuməti elan edilib. İkinci Dünya müharibəsindən sonra İran Azərbaycanında başlayan milli azadlıq hərəkatı 1945-ci il dekabrın 12-də Seyid Cəfər Pişəvərinin başçılıq etdiyi milli hökumətin qurulması ilə başa çatıb. Bu hadisə tarixə 21 Azər hərəkatı kimi daxil olub. Yeni yaranan milli hökümət İranda Azərbaycan milli muxtariyyət hüququnu tanıyan bir quruluş kimi fəaliyyətə başlasa da, daha sonra hədəflərini genişləndirərək müstəqillik siyasəti yürüdüb. Yeni hökumət Azərbaycan dilinin dövlət dili olaraq qəbul edilməsi, ana dilində kitabların çapı, Təbriz Dövlət Universiteti və çox sayda orta məktəblərin açılması, milli teatr və mili filarmoniyanın qurulması, milli kitabxanaların istifadəyə verilməsi, yolların çəkilməsi, torpaq islahatı, iri bankların milliləşdirilməsi, səyyar xəstəxana və klinikaları, sosial proqramlar, milli ordunun yaradılması, qadınlara kişilərlə yanaşı bərabər hüquqların verilməsi, bütün xalqların nümayəndələrinin eyni hüquqlara malik olması və digər bu kimi qərarlar qəbul edib. 21 Azər hərəkatı 1946-cı ilin dekabrında İran ordusu tərəfindən iflasa uğradılıb. Tarixi məlumatlara görə, milli hökumətin çoxsaylı qurucuları və on minlərlə tərəfdarı həbs edilib və ya qətlə yetirlib. İndi bu hökumətin yenidən bərpa edilməsi ekspertlərin fikrincə, Güney Azərbaycanın həyatında növbəti tarixi addımdır.
Hesab edilir ki, əslində, İranda mövcud şərait bunun üçün əlverişli imkan yaradır. Məsələ burasındadır ki, İranda artan etirazlar artıq hakimiyyət daxilində parçalanmalara səbəb olur. Bu fonda aksiyalar daha da genişlənir. Məlumata görə, İranın Abadan şəhərindəki Neft Emalı Zavodu fəhlələrinin 5 gündür başladığı tətilə başqa şəhərlərdən də işçilər qoşulur.Belə ki, İranın İraqda fəaliyyət göstərən “Niru-ye-Şaql” müəssisəsinin işçiləri həmkarlar təşkilatının çağırışı ilə əməkhaqlarının artırılması tələbi ilə aprelin 25-dən tətilə başlayıb. İraqın neft və qaz layihələrində fəaliyyət göstərən İranın podratçı şirkətlərinin fəhlələri də tətil edir. İran Azad Fəhlələr İttifaqının məlumatına görə, əvvəlki kimi müxtəlif sənaye sahələrində, o cümlədən neft-qaz, neft-kimya və poladəritmə sənayesində layihə işçiləri seminarlara qatılmaqdan imtina ediblər. “Qaçsaran” neft-kimya müəssisəsi, “Tiam Sanat” şirkətinin işçiləri də əməkhaqlarının artırılması tələbi ilə tətilə başlayıblar. İttifaqdan bildirilib ki, Xuzistanda poladəritmə müəssisəsinin, “Pars Nesab Karun” şirkətinin işçiləri də maaş artımının olmamasına etiraz olaraq tətilə qoşulublar. Tehranda neft-emalı, “Niru Niro” şirkətinin işçiləri, habelə Xəyyam Nişapur poladəritmə müəssisəsinin, Təmkar şirkətinin də fəhlələri tətilə başlayıb. İranın ən mühüm sektorlarından biri olan “Behbahan Bidbland 2” Neft Emalı Zavodu layihəsində çalışan işçilər də aksiyaya qoşulub. Tehran Metropoliteni Əməliyyat Şirkətinin komanda mərkəzinin əməkdaşları ayrı-seçkiliyə, əməkhaqlarının ödənilməməsinə, işsizliyə etiraz olaraq şəhər şurasının binası qarşısında aksiyaya başlayıblar. İran telekommunikasiya şirkətinin təqaüdçüləri Güney Azərbaycan daxil olmaqla ölkənin bəzi bölgələrində aksiya keçiriblər. Həmədan vilayətində isə telekommunikasiya şirkətinə bağlı bir podratçı şirkətinin işçiləri etiraz aksiyası təşkil ediblər. Tehran və Ərdəbil kimi şəhərlərdə telekommunikasiya şirkətindən təqaüdçü olmuş çox sayda insanın etiraz mitinqlərinə qatıldığını bildirib. Təqaüdçülər Tehranda Rabitə və İnformasiya texnologiyaları nazirliyi, digər şəhərlərdə isə telekommunikasiya şöbələrinin önündə toplaşıblar. Onlar sığorta hüquqlarının tam yerinə yetirilməsini və digər ödənilşlərini tələb edirlər. Həmədanda isə telekommunikasiya şirkətinin podratçısı olan “İlkin Xidmətlər"” şirkətinin önündə aksiya keçirilib. İranın Sistan-Bəlucistan əyalətində aksiya zamanı etnik bəluclarla hərbi-polis qüvvələri arasında baş verən toqquşma nəticəsində 7 etirazçı ölüb, çoxlu sayda dinc sakin isə yaralanıb. Rejimin hərbi-polis qüvvələrinin motosikletçiləri aksiya zamanı əyalətin Fənuc şəhərində 4 yeniyetməyə hücum edib. Onlar ağır yaralanıb. Buna etiraz olaraq şəhər əhalisi yerli polis şöbəsinin binasını daş-qalaq ediblər. Bildirilib ki, hökumət qüvvələri etirazçılara odlu silahdan atəş açıb. Məlumata görə, Fənucə İnqilab Keşikçiləri Qvardiyasının yeni qüvvələri və hərbi texnikası yeridilib. Aksiyaların bununla belə davam etməsi insanların rejimdən xilas olmaq niyyətlərində israrlı olduqlarını göstərir.
Tahir TAĞIYEV
