Dünyada az qala hər kəsin həyatına daxil olan sosial şəbəkələr insanlara problemlər yaratmağa başlayıb. İş o yerə çatıb ki, bəzi ölkələrdə “Tik-Tok”a qadağa qoyulub. Buna misal olaraq, Estoniyanın, İsveçin və digər bir sıra ölkələrin dövlət qurumlarının addımlarını qeyd edə bilərik.
İsveç Müdafiə Nazirliyi əməkdaşlara xidməti cihazlarda “TikTok”dan istifadəni qadağan edib, Estoniyanın Dövlət İnformasiya Sistemi Departamenti isə öz işçilərinə xidməti telefonlarda Tik Tok sosial şəbəkəsindən istifadəyə qadağa qoyub.
“TASS”-ın yaydığı məlumata görə, Avropa İttifaqı (Aİ) avqustun 25-dən “TikTok”, “Instagram”, “YouTube”, “Google”, “Amazon Store” daxil olmaqla, 19 əsas platforma üzərində nəzarəti gücləndirəcək. Bu barədə Aİ-nin daxili bazar məsələləri üzrə komissarı Tyerri Breton məlumat verib.
Onun sözlərinə görə, “AliExpress”, “Amazon Store”, “AppStore”, “Bing, Booking”, “Facebook”, “Google Maps”, “Google Play”, "Google Search”, “Google Shopping”, “Instagram”, “LinkedIn”, “Pinterest”, “Snapchat”, “TikTok”, “Twitter”, “Wikipedia”, “YouTube” və “Zalando”ya avqustun 25-dən etibarən rəqəmsal xidmətlər qanununa əsasən əlavə öhdəliklər tətbiq edəcək.
Söz azadlığını əlində bayraq edən Avropa sosial şəbəkələrə nəzarəti gücləndirir, bu bizdə niyə olmasın? Biz bu istiqamətdə hansı tədbirlər görməliyik?
“Bu böyük təhlükədir”
Tanınmış media eksperti Azər Həsrət “Bakı-Xəbər”ə şərhində “Əlbəttə ki, bütövlükdə sosial medianın bizim nəzarətimizdən kənar cəmiyyətimizə təsir etmək imkanları həddən artıq çoxdur. Faktiki olaraq, əksəriyyəti demirəm, elə hamısı xarici ölkələrdə mərkəzləşmiş, qərarlaşmış qurumlardır. Onlar təqdim etdikləri xidmətlər vasitəsilə dünyanın hər tərəfində daxili vəziyyətə nüfuz edə blirlər. Bu nüfuzetmə də nəticə etibarı ilə dövlətlərin siyasəti ilə bir çox hallarda daban-dabana ziddir. Yəni ictimai rəyə elə təsir edilir ki, həmin rəy faktiki olaraq öz dövlətinin əleyhinə də çevirilə bilir. Bunun nəticəsi olaraq biz “Ərəb baharı”nı, Ukraynada, Gürcüstanda baş verənləri görmüşük. Eyni zamanda da ətrafımızda baş verənlərin hamısını görürük. Bütün bunların arxasında da həmişə sosial şəbəkələr, sosial media durur. Yəni yeni texnologiyalar o qədər irəli gedib ki, artıq dövlətlər onun üzərində nəzarət edə bilmirlər. Üstəlik də bu nəzarətsizliyin olması dövlətlərin öz daxili güvənliyi üçün yürütdüyü siyasətə daban-dabana zidd olur. Belə olan şəraitdə dövlətlərin, əlbəttə, milli təhlükəsizliyi əsas götürülərək hansısa bir çərçivədə nəzarət tətbiq etməsi qaçılmazdır. Bunu Avropa dövlətləri də artıq hiss edirlər. Yəni demokratiyadan, ifadə azadlığından, insan haqlarından nə qədər çox danışsalar da, hiss edirlər ki, sosial şəbəkələrin bu qədər əndazəni aşması nəticədə onların da həm iç, həm də dış güvənliyi məsələsində ciddi təhlükə təşkil edir” - deyə bildirdi.
A.Həsrət qeyd etdi ki, eyni zamanda sosial media üzərindən xüsusilə pullu xidmətlərin təklif edilməsi də dövlətlərin maddi, maliyyə güvənliyini zəiflətmiş olur. “Adicə baxın, sosial media üzərindən reklamlar verilir. Bu reklamın gəliri hara gedir, kimə gedir? Biz bilmirik. Bəli, onun sahibinə gedir, amma o sahib kimdir onu da tanımırıq. Ordan dövlətə ödənilməli olan vergi ödənilmir. Yəni faktiki olaraq biz vətəndaş olaraq ora pul qoyuruq, xərcləyirik, bu xərcdən bizim dövlətimiz vergi ala bilmir. Azərbaycanda da bütün bunları nizamlamağın vaxtı gəlib çatıb. Ona görə də, düşünürəm ki, Azərbaycan dövləti də bu istiqamətdə yeni mexanizmlər haqda düşünməlidir. Üstəlik bura onu da əlavə edək, tutaq ki, sosial media üzərindən biz Azərbaycanın milli məsələləri ilə bağlı paylaşımlar edirik, bu, sosial medianı işlədən, ona sahiblənən şəxslərin xoşuna gəlmir və bizi əngəlləyir. Faktiki olaraq, hətta bizim ideoloji mübarizəmizdə tərəf olurlar, bizə qarşı mövqe göstərirlər. Bu böyük təhlükədir. Ona görə də dövlətin alternativlər haqda düşünməsi, bu sahədə nəzarət mexanizmlərinin işlənib hazırlanması və tətbiqi qaçılmaz olacaq”-deyə A.Həsrət qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
