Azərbaycana qarşı çoxsaylı müharibə cinayətlərinin müəllifi olan Ermənistanın bu müstəvidə fəaliyyət miqyasının daha da genişlənməsi müşahidə edilir. Hər halda, bu ölkənin Ukraynada davam edən müharibəni körükləməsi, cəbhə zonasına silah və digər vasitələrin çatdırlmasında böyük rol oynaması da qeyd edilənlərin sübutudur. Ermənistanın daha bir cinayəti sanksiya altında olan ölkələrə yardım göstərməkdir.
Ümumiyyətlə, Ermənistanın sanksiya altında olan ölkələrə “dəstək” sahəsində böyük təcrübəsi var. Məsələn, uzun illərdir İran sanksiyalardan yayınaraq xaricdən malları daha çox Ermənistan vasitəsilə alır. Lakin bu da son deyil. Bu gün Ermənistanın Rusiyaya saxta sənədlərlə və gizli yollarla sanksiya tətbiq olunmuş malları, o cümlədən hərbi istifadə üçün nəzərdə tutulmuş məhsulları ötürməsinə dair faktlar ortaya çıxıb. Belə ki, “The New York Times“ qəzeti martın 24-də ABŞ və Aİ-nin yüksək vəzifəli vergi və ticarət rəsmilərinin görüşündə səslənən faktları açıqlayıb. Həmin məlumatlara görə, Ermənistan vasitəsilə Rusiyaya satılan çiplərin və digər elektron komponentlərin sayında kəskin artım müşahidə olunur. Söhbət Rusiyanın Ukraynanı vurduğu raketlər də daxil olmaqla, silahların inkişafı üçün kritik hesab olunan yüksək həssas kateqoriyalı çiplərin və digər elektron cihazların kütləvi satışından gedir. Məqalədə vurğulandığı kimi, ABŞ Sənaye və Təhlükəsizlik Bürosunun sənədinə görə, 2022-ci ildə Ermənistan 2021-ci ilə nisbətən ABŞ-dan 515 faiz, Avropa İttifaqından isə 212 faiz çox çip və prosessor idxal edib. Sənəddə deyilir ki, daha sonra Ermənistan həmin məhsulların 97 faizini Rusiyaya ixrac edib. Bundan əvvəl 2022-ci ildə Vyetnamdan Ermənistana ixracatın 380%, Yaponiyadan 252%, Qazaxıstandan 201%, Hindistandan 190%, Fillipindən 181%, Cənubi Koreyadan 102% artdığı məlum olmuşdu. 2022-ci ildə Aİ-dən Ermənistana ixrac 70% artıb. Bütün bu faktlar Ermənistanın Rusiyanın sanksiyalardan yayınmasında əsas mərkəzlərdən biri olduğunu sübut edir. Ekspertlər hesab edir ki, Ermənistan cəzasızlıq mühitindən yararlanaraq bu cinayətə baş vurur. Belə ki, uzun illər İranın sanksiyalardan yayınmasına yardıma görə Ermənistana nə ABŞ, nə Avropa tərəfindən təzyiq olub. Elə bu səbəbdən Ermənistan indi eyni siyasəti Rusiyaya münasibətdə də yürüdür. Hazırda Ermənistan Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsinin əsas iqtisadi tərəfdaşıdır və şimal qonşumuza sanksiyalar siyahısına salınmış məhsullar tədarük edir. Ümumiyyətlə, Qərb rəsmiləri Rusiyanın, tanklar da daxil olmaqla, hərbi texnikasında soyuducu və paltaryuyan maşınların hissələrinin olduğunu bildirirlər. İrəvan rusları hərbi texnika üçün lazım olan mikrosxemlərlə də təmin edir. ABŞ Xəzinədarlığı mikrosxemlərin hazırlanması və istehsalı üzrə ixtisaslaşan Rusiyanın “Milandr” şirkətinə xüsusi diqqət yetirib. Onun Ermənistandakı törəmə şirkəti – “Milur Electronics” MMC xarici zavodlara sifarişlər vermək, inteqral sxemlər istehsal etmək və xaricə satış həyata keçirmək məqsədilə yaradılıb. Ermənistanın digər şirkəti – “Taco” MMC Rusiyanın “Radioavtomatika” şirkəti ilə sıx əlaqədə olduğuna görə sanksiyalar siyahısına daxil edilib. Belə ki, bu şirkət sanksiyalardan yan keçərək Rusiya hərbi sənayesi üçün xarici avadanlıqların alınması üzrə ixtisaslaşıb. Ermənistandan Rusiyaya smartfonların və Qərb istehsalı olan avtomobillərin tədarükü də uğurla həyata keçirilir. Bunlar fonunda hesab edilir ki, Ukraynada müharibəni körükləyən Ermənistana sanksiyalar tətbiq edilməsi artıq zərurətdir. Ermənistandan “könüllü” adı altında muzdluların Rusiya ordusunda döyüşünə imkan yaradıldığı haqda müxtəlif vaxtlarda məlumatlar yayılıb. Belə görünür ki, Ermənistan Qərb tərəfindən yaxın tezlikdə ciddi cəzalara məruz qala bilər.
Hazırda Rusiya Ukraynaya qarşı müharibəsində bu ölkənin mülki və enerji obyektlərini vurmaq üçün raketlərdən, o cümlədən qanadlı raketlərdən istifadə edir. Həmin raketlərin hazırlanmasında istifadə olunan mikrosxem və elektron komponentlər isə Ermənistan vasitəsilə Rusiaya çatdırılır. Onu da bildirək ki, Moskvanın Ukraynaya hücumundan dərhal sonra Rusiyada mikrosxemlərin idxalı kəskin azalsa da, sonradan bu idxal bəzi ölkələrin, xüsusilə də Çinin hesabına çoxalıb. “Silverado Policy Accelerator” firmasının məlumatına görə, Rusiyaya sözügedən həssas malların idxalı ötən ilin oktyabrından yanvaradək hər ay müharibədən əvvəlki orta göstəricidən 50 faiz və ya daha çox yüksək olub. ABŞ Sənaye və Təhlükəsizlik Bürosunun materiallarında deyilir ki, Rusiya sanksiyalardan yan keçərək 8 kateqoriyadan olan mikrosxem və komponentləri əldə edə bilir. ABŞ Ticarət Nazirliyinin nümayəndəsi Metyu Akselrod bu barədə deyib: “Dünyanın müəyyən rayonları var ki, bunlardan sözügedən malların Rusiyaya çatdırılması üçün istifadə olunur. Biz indi diqqətimizi bu problem üzərində cəmləşdirmişik”. Hesab olunur ki, bu halda Ermənistan indiki fəaliyyətini davam etdirsə, mütləq Qərb sanksiyaları ilə üzləşməli olacaq. Bu vaxta kimi Ermənistana qarşı sanksiyaların tətbiqi məsələsində hər zaman üzüyumşaq davranılıb. Amma deyəsən, vəziyyət dəyişməyə doğru gedir.
Tahir TAĞIYEV
