Son dövrlərdə Qərb ölkələri Rusiyaya qarşı tətbiq etdiyi sanksiyaların qeyri-işləkliyi səbəbindən Ermənistana təzyiqlərini artırır. Buna səbəb sanksiyalar tətbiq edilən məhsulların Ermənistan vasitəsilə Rusiyaya təkrar ixracıdır.
Elə bu günlərdə Ermənistanın "Qraparak" qəzeti belə bir yazı ilə çıxış etmişdi ki, Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın Almaniyaya səfəri zamanı qərbli həmkarları ona sərt xəbərdarlıq edib. Nəşr qeyd edirdi ki, Paşinyana Rusiya Federasiyasına tətbiq edilən sanksiyalardan yan keçməyə kömək edilməməsi barədə xəbərdarlıq edilib. Məlumata görə, Paşinyan Ermənistana qayıdandan sonra Mərkəzi Bankın sədrinə, hökumət üzvlərinə Rusiyaya yardımı dayandırmağı tapşırıb. Bildirilir ki, Rusiya Federasiyası ərazisinə texnoloji vasitələrin daşınmasının qarşısını almaq üçün hava limanında ciddi nəzarət tədbirləri həyata keçirilib. Xatırladaq ki, Paşinyan martın 2-də Almaniyaya səfər edib. O, Berlində Almaniya kansleri Olaf Şolts və prezident Frank-Valter Ştaynmayerlə görüşüb. Qeyd edək ki, Rusiya-Ukrayna müharibəsi başladıqdan sonra bəzi erməni şirkətləri sanksiyalara məruz qalıb. 2022-ci ilin sentyabrında ABŞ Maliyyə Nazirliyi Ermənistanın “Taco LLC” təchizatçı şirkətinə sanksiya tətbiq edib. Bu şirkətə qarşı sanksiyaların tətbiq edilməsinin səbəbi Rusiya hərbi sənayesi üçün müxtəlif məhsulların təchizatı ilə məşğul olmasıdır. Bundan başqa, Rusiyanın “Qazprom” şirkətinin Ermənistandakı törəməsi olan “Areksimbank-Qazprombank” Rusiyadan qazın rublla alınması ilə bağlı köçürmə əməliyyatlarını həyata keçirdiyi üçün sanksiyalara məruz qalıb. Rusiyanın “VTB Bank”ının Ermənistandakı törəməsi olan “VTB Bank Ermənistan” da Rusiya banklarına müxtəlif xidmətlər göstərməsi və pul köçürmələrini davam etdirməsi səbəbindən "qara siyahı"ya düşüb. Amma bunlar Ermənistan üçün yetərli olmayıb. “The New York Times“ qəzeti yazır ki, əvvəlki kimi ABŞ və Avropa İttifaqı rəsmiləri Rusiyanın bu ölkəyə idxalı qadağan olunmuş Amerika və Avropa texnologiyalarını Ermənistan və bəzi Mərkəzi Asiya ölkələri vasitəsilə marşrutlarını dəyişdirərək əldə etməsindən narahatdır. Qəzet yazır ki, ötən ay ABŞ və Avropa rəsmilərinin Rusiyaya girişi qadağan olunsa da, digər ölkələr vasitəsilə bu ölkəyə göndərilmiş texnologiyalar haqqında məlumat mübadiləsi edib, vəziyyəti dəyərləndiriblər. Nəşrin əldə etdiyi 24 mart iclasının slaydlarına görə, yüksək vəzifəli vergi və ticarət rəsmiləri Ermənistan, Qazaxıstan və digər ölkələr vasitəsilə Rusiyaya çiplərin və digər elektron komponentlərin satışında artım olduğunu qeyd ediblər. "The New York Times" nəşri bildirib ki, artıq bir ildir Qərbin qəbul etdiyi sanksiyalara görə Rusiyanın silah istehsal etmək qabiliyyəti azalsa da, ölkə hələ də bir çox elektron komponentlərə dövri giriş əldə edir:
“ABŞ və müttəfiqlərindən Rusiyaya birbaşa satış sıfıra enib. Lakin ticarət məlumatları göstərir ki, digər ölkələr Rusiyaya lazım olanların bir hissəsini təmin etmək üçün bu ölkəyə kömək edir".
Döyüş meydanından çıxarılan Rusiya silahlarını tədqiq edən "Conflict Armament Research" müstəqil qrupu tərəfindən bu günlərdə dərc edilən hesabata görə, işğalın başlamasından sonra Rusiyanın istehsal etdiyi silahlarda bu ölkəyə idxalı qadağan olunmuş çiplərin nümunələri tapılıb. Təhqiqata rəhbərlik edən Damien Spleetersin sözlərinə görə, ABŞ şirkəti tərəfindən hazırlanmış üç eyni çip ötən ilin fevral və mart aylarında Ukraynada Rusiyanın istifadə etdiyi "Lancet" dronlarında tapılıb. "The New York Times" bildirir ki, mart görüşündə ABŞ və Avropa rəsmiləri Rusiyanın Amerika və Avropa mallarını Ermənistan, Qazaxıstan və digər Mərkəzi Asiya ölkələri vasitəsilə marşrutlarını dəyişdirərək əldə etməsindən narahatlıqlarını qeyd ediblər: "ABŞ Sənaye və Təhlükəsizlik Bürosunun möhürü ilə işarələnmiş bir sənəddə deyilir ki, 2022-ci ildə Ermənistan 2021-ci ilə nisbətən ABŞ-dan 515 faiz, Avropa İttifaqından isə 212 faiz çox çip və prosessor idxal edib. Sənəddə bildirilir ki, daha sonra Ermənistan eyni məhsulların 97 faizini Rusiyaya ixrac edib. Digər bir sənəddə Sənaye və Təhlükəsizlik Bürosu Rusiya silahlarının inkişafı üçün kritik hesab edilən səkkiz kateqoriya çip və komponentləri, o cümlədən, Rusiya qanadlı raketlərinin bir modeli olan KH-101-də Rusiya idxalı qadağan edilmiş hissə tapılıb". Erməni iqtisadçı Nairi Sarkisyan isə qeyd edir ki, Mövcud durumda Ermənistana yeni sanksiyalar edilib, ABŞ və Avropadan mal gətirən erməni iş adamları Rusiyaya mal ixrac edə bilmirlər: “ABŞ və Avropadan Ermənistana malların idxalı, sonra isə Rusiyaya təkrar ixracı ilə bağlı problem yeni deyil. Bunlar Rusiyaya sanksiyalar başlayandan var, sadəcə müəyyən məhsullarla bağlı idi. Əlbəttə, yeni məhdudiyyətlər tətbiq olunduqca məhsul çeşidlərinin siyahısı artır. Pul köçürmələri həmişə problemli olub və kifayət qədər çətin üsullarla həyata keçirilib, digər ölkələr vasitəsilə həyata keçirilir, müqavilələrlə tənzimlənirdi. Amma bu da sərtləşməkdə davam edir. Problemlər həmişə olub, indi isə həcm baxımından, kəmiyyətcə artır. Əlbəttə, Qərbdən Ermənistana idxal edilən malların yenidən Rusiyaya ixracı ilə bağlı sanksiyalar səbəbindən biznes sektoru böyük itkilərə məruz qalacaq. Zərərlər yalnız köçürmələrin ağırlaşması və ya qadağan olunmuş malların siyahısının genişlənməsi ilə əlaqəli deyil, texniki problemlər də artır. Bundan əlavə, təkrar ixracla bağlı məzənnə dəyişikliyi əlavə risklər və itkilər yaradır. Məsələn, Qərbdən avro və ya dollarla alınan məhsulları Rusiyaya rublla satanda. Təkrar satarkən məzənnə tamamilə fərqli olur. Belə olan halda erməni iş adamları kifayət qədər ciddi itkilərə məruz qalırlar. Bu baxımdan erməni iş adamlarının vəziyyəti o qədər də ürəkaçan deyil”. Sarkisyan Qərbin sanksiyalarının Baş nazir Nikol Paşinyanın Almaniyaya səfərindən sonra qüvvəyə minməsinə diqqət çəkib. Qeyd edir ki, indi Ermənistan müvafiq məhsulları Rusiyaya çatdıra, bilməsə Moskvanın da təzyiqlərinə tuş gələcək.
Samirə SƏFƏROVA
