Azərbaycanın sülh təşəbbüsü və təkliflərini qəbul etməkdən başqa Ermənistanın digər çıxış yolunun olmadığını artıq bu ölkədə ən yüksək səviyyədə qəbul edirlər. Hər halda, İrəvanda səslənən son fikirlər də bunu təsdiq edir. Azərbaycan tədrizcən sülh məqsədinə nail olur.
Qeyd edilən xüsusda prezident İlham Əliyevin Salyan şəhərində Azərbaycan Televiziyasına müsahibəsi zamanı səsləndirdiyi fikirlər də proseslərin inkişafının ölkəmiz istəyən məcrada getdiyini təsdiq edir. Həmin müsahibəsində dövlət başçısı qeyd edib: “Ermənistan tərəfinin mövqeyində son iki il ərzində müxtəlif ziqzaqlar olub, yəni müxtəlif dəyişikliklər olub. Nəticə etibarilə bizə belə gəlir ki, Ermənistan da prinsip etibarilə bizim yanaşma ilə razıdır. Çünki başqa variant da yoxdur. Məhz buna görə keçən ilin oktyabr ayında Praqa və Soçi görüşlərində Ermənistan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü, suverenliyini rəsmən qəbul edib. Yəni qəbul edib ki, Azərbaycan ilə Ermənistan arasında sərhədlər - 1991-ci ilin Alma-Ata Bəyannaməsi əsasında həll olunmalıdır. O da nəyi göstərir? O da göstərir ki, müttəfiq respublikalar arasında olan sərhədlər dövlət sərhədləri sayılır. Beləliklə, bax, bu rəsmi addımı atmaqla Ermənistan rəsmən Qarabağı Azərbaycanın ayrılmaz hissəsi kimi tanıyıb”. Dövlət başçısı vurğulayıb ki, vaxtilə “Qarabağ Ermənistandır və nöqtə” deyən Ermənistan bu gün “Qarabağ Azərbaycandır və nida” sözlərimizi təkrar etməlidir: “Çünki əgər “A” deyibsə “B” də deməlidir. Alma-Ata Bəyannaməsini əsas götürüb bunun üzərində sülh müqaviləsinə hazır olduğunu göstərən Ermənistan artıq rəsmən bəyan etməlidir ki, Qarabağ Azərbaycandır. Hesab edirəm ki, işin gedişatı bunu göstərir, çünki başqa yol da yoxdur. Biz dəfələrlə bəyan etmişdik ki, daxili işlərimizi heç bir ölkə ilə müzakirə etməyəcəyik. Qarabağ bizim daxili işimizdir. Qarabağda yaşayan ermənilər ya Azərbaycan vətəndaşlığını qəbul etməlidirlər, ya da ki, özləri üçün başqa yaşayış yeri tapmalıdırlar. Burada tam sərbəstlik var, bütün demokratik əsaslar təklif olunur. Bu məsələ insan hüquqları əsasında öz həllini tapmalıdır. Bu gün bizim hərəkətlərimiz onu göstərir və niyyətimiz ondan ibarətdir ki, tezliklə sülh müqaviləsi imzalansın, Azərbaycanla Ermənistan arasında bu qarşıdurmaya son qoyulsun”. Azərbaycan liderinin bu açıqlamalrı fonunda Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan Ermənistan Milli Assambleyasının aprelin 18-də keçirilmiş növbədənkənar sessiyasında maraqlı bəyanatla çıxış edib. O, Ermənistanın Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tam şəkildə tanıdığını qeyd edib: “Mən elə indi təsdiq etmək istəyirəm ki, Ermənistan Respublikası Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tam şəkildə tanıyır və gözləyir ki, Azərbaycan da Ermənistan SSR-in bütün ərazisini Ermənistan Respublikası kimi tanımaqla eyni addımı atacaq”. Paşinyanın sözlərinə görə, Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh müqaviləsi yalnız o halda reallığa çevrilə bilər ki, hər iki ölkə birmənalı şəkildə biri digərinin ərazi bütövlüyünü tanısın və bir-birinə ərazi tələbləri olmayacağına dair öhdəlik götürsün: “Sülh o halda mümkün ola bilər ki, biz özümüzün bütün beynəlxalq münasibətlərimizdə, təkcə bugün üçün yox, həm də gələcək üçün Ermənistan Respublikasının 29.8 min kvadrat kilometrlik ərazisini, daha dəqiq desək, 1991-ci ildə müstəqillik əldə etdiyimiz Ermənistan SSR-nin ərazisini tanıyaq və heç bir ölkəyə ərazi tələbimizin olmadığını və heç vaxt olmayacağını təsdiq edək”.
Paşinyan bunu da qeyd edib ki, Ermənistan tərəfi ərazi bütövlüyünün əsası kimi sülh müqaviləsinə Ermənistan SSR və Azərbaycan SSR-in xəritələrini əlavə edəcək. Ermənistan baş nazirinin sözlərindən belə bəlli olub ki, hazırda Azərbaycan regionda və dünyada çox böyük nüfuz sahibinə çevrilib, buna hazırda yaranmış geosiyasi vəziyyət də təsir göstərib: “Azərbaycan birbaşa və ya dolayısı ilə enerji və logistik yol kəsişməsi məkanına çevrilib və onun Rusiya və eləcə də bəzi Qərb ölkələri üçün əhəmiyyəti artıb”. Paşinyan bildirib ki, Rusiya və Qərb Cənubi Qafqaz regionunda sülh və sabitliyə dair konsensusa gəlməsə, regionda problemlərin yeni partlayışı baş verə bilər. Beləliklə, bu açıqlamalar əslində Paşinyanın Azərbaycanın haqlı mövqedə olmasına dair etirafı da hesab oluna bilər. Məsələ burasındadır ki, İkinci Qarabağ müharibəsindən dərhal sonra Azərbaycan qarşılıqlı şəkildə ərazi bütövlüyünün tanınması ilə Ermənistana sülh müqaviləsinin imzalanmasına dair təklif ünvanlamışdı. Amma indiyə qədər proses Ermənistan tərəfindən gecikdirilir. Buna görə ən çox zərər görən tərəf də elə Ermənistandır. Bu səbəbdən İrəvanın Azərbaycanın sülh təşəbbüslərini qəbul etməkdən başqa çıxış yolu yoxdur. Bunu artıq Paşinyanın etirafları da təsdiq edir. Belə görünür ki, İrəvan Qarabağı Azərbaycanın tərkib hissəsi kimi tanımağa hazırdır. Ermənistan parlamentinin keçmiş üzvü Naira Karapetyan məsələ ilə bağlı bildirir: “Nikolun son çıxışı dəhşətli bir etiraf idi ki, o nəinki Qarabağ məsələsini bağladı, hətta gələcəkdə də bu məsələni açmayacaq. Bu, sülhün imzalanması üçün şərt olacaq ki, gələcəkdə məsələnin diplomatik müstəvidə açılması mümkün olmasın. Bütün bunların əsasını da məharətlə xalqa təqdim etdi”. Amma yuxarıda qeyd edildiyi kimi, Vətən müharibəsindəki qələbədən sonra Azərbaycan sülh gündəliyi ilə çıxış edərək qarşı tərəfə sülh müqaviləsi imzalamağı təklif etdi. Bu, tarixdə az görülmüş hal olmaqla yanaşı, eyni zamanda bizim humanistliyimizin göstəricisidir. Rəsmi İrəvan artıq bu humanistliyi qiymətləndirməlidir. Əks halda yenə ən çox zərər görən tərəf olacaq.
Nahid SALAYEV
