Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh müqaviləsi imzalanmalıdır və Zəngəzur dəhlizinin inşasına başlamaq lazımdır. Bunu Türkiyə xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlu “Haber Türk” kanalına müsahibəsində bildirib:
"Ermənistanla Azərbaycan arasında aprelin 11-də, təəssüf ki, yenə bir gərginlik yaşandı. Ermənistanın fərqli yollarla sızmağa, silah göndərməyə çalışdığı müşahidə edilir. Bu gərginlikləri kənara qoyub əhatəli sülh müqaviləsi imzalanmalı və Zəngəzur dəhlizinin inşasına başlamaq lazımdır. Bu, Ermənistanın da xeyrinədir. İran vasitəsilə Azərbaycandan Naxçıvana bir yolun qurulması fikri var və biz bunu da dəstəkləyirik, çünki hər zaman alternativlər lazımdır".
Artıq beynəlxalq miqyasda da belə bir fikir hakim olmağa başlayır ki, Zəngəzur dəhlizinin açılmasına ciddi zərurət var və bu, bütün Avrasiya üçün vacibdir. Qazaxıstandan olan ekspert Talqat Kaliyev bu xüsusda bildirir: “Azərbaycanın iki hissəsini - Naxçıvan Muxtar Respublikası və ölkənin qalan hissəsini quru yolu ilə birləşdirəcək Zəngəzur dəhlizi layihədə iştirak edən bütün ölkələrin əhəmiyyətli iqtisadi artımına töhfə verəcək”. Onun sözlərinə görə, Zəngəzur dəhlizinin əhəmiyyətini qiymətləndirməmək mümkün deyil: “Orta Dəhliz adlandırılan Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun inkişaf etdirilməsi kontekstində Zəngəzur dəhlizinin bu marşruta daxil edilməsi Çin və Mərkəzi Asiyadan Avropaya yüklərin tranzit daşınması müddətini xeyli azaldacaq. Dəhliz Türkiyə sərhədinə birbaşa yol açacaq. Bu, Orta Dəhlizin ötürücülük qabiliyyətini, oradan yüklərin daşınması sürətini kəskin şəkildə artıracaq, həm də layihənin bütün tərəfləri üçün əhəmiyyətli iqtisadi effekt əldə etməyə kömək edəcək”. Hesab edilir ki, Zəngəzur dəhlizinin açılması Avrasiyada regional qarşılıqlı əlaqələrin möhkəmlənməsi üzrə səylərə əlavə təkan verəcək. Zəngəzur dəhlizinin açılması Xəzər dənizinin nəqliyyat şəbəkəsini, o cümlədən, Şərq-Qərb və beynəlxalq Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərini daha da möhkəmləndirəcək. Dəhliz, həmçinin, Xəzər dənizindən Avropaya uzanan neft-qaz kəmərləri sisteminin inkişafına şərait yaradacaq və regionun tranzit potensialını daha da möhkəmləndirəcək. Bundan başqa, Zəngəzur dəhlizi Şərq-Qərb dəhlizinin ayrılmaz hissəsi olaraq Azərbaycan ərazisi vasitəsilə Asiya və Avropanı birləşdirir ki, bu da Azərbaycana Avrasiyanın nəqliyyat-logistika qovşağı qismində öz mövqeyini möhkəmləndirmə imkanı verəcək. Hazırda Ermənistan və İranın buna mane olması mümkünsüz hesab edilir. Bunu Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidmətinin keçmiş direktoru David Şahnazaryan da etiraf edir: “Nikol Paşinyan hakimiyyəti Ermənistanı hara apardığını yaxşı bilir. Azərbaycan sülh müqaviləsinin nə demək olduğunu dəfələrlə bəyan edib. Azərbaycan öz ölkəsinin ərazi bütövlüyünün tanınmasını istəyir ki, Qarabağın mövcudluğundan söhbət getməsin, çünki bu, Azərbaycanın daxili problemidir, demarkasiya bu ölkənin şərtləri əsasında aparılmalıdır. Ermənistanda buna heç bir əsaslı reaksiya olmadı, indi bu siyasət davam edir. İndi azərbaycanlılar tələsirlər, bu sülh müqaviləsini imzalamağa çox tələsirlər. Bütün bunların məqsədi Qarabağ deyil, Turan dəhlizlərinin (Zəngəzur dəhlizinin) Ermənistan ərazisindən keçməsidir. Ermənistan indi bu dəhlizlərlə bağlı çox böyük təzyiq altındadır. 44 günlük müharibədən sonra baş verən hər şey yalnız bu məqsədi güdür. Bu hədəfi ilk növbədə Rusiya aparır, Rusiya Ermənistandan Turan dəhlizini tələb edir. Ermənistanın baş nazirinin sözlərinə görə, üç avtomobil və bir dəmir yolu var. Üstəlik, söhbət dəhlizdən gedir, Paşinyan qəbul edib ki, bu, dəhlizdir”.
Əslində, erməni cəmiyyəti də Zəngəzur dəhlizinin açılmasını qaçılmaz hesab edir. Azərbaycan-Ermənistan şərti sərhəd zonasında aprelin 11-də məlum toqquşma ermənilərdə bu qənaəti daha da gücləndirib. Bunu “Azatutyun” radiosunun Gorus rayonunun Dığ kəndindən hazırladığı reportaj da təsdiq edir. Burada bildirilir ki, sərhəddə baş verən toqquşma Dığ kəndində yaşayan ermənilərin ərazini tərk etmək fikirlərini daha da gücləndirib. Yeni Laçın yolunun istifadəyə verilməsindən sonra sərhədin Laçın istiqamətində baş verən mövqe dəyişikliyi nəticəsində Dığ kəndinin əkin və otlaq sahəsi kimi istifadə etdiyi ərazilər ordumuzun nəzarətinə keçib. Bu ərazilər işğal dövründə Ermənistanın qanunsuz olaraq irəli çəkdiyi dövlət sərhədidir. Xəritəyə uyğun aparılan dəqiqləşmə işləri nəticəsində Dığ kəndindəki ermənilər 30 ildən çoxdur istismar etdiyi əkin sahələrindən məhrum olub. Bu vəziyyət ermənilər arasında kəndi tərk etmək istəyini artırıb, son toqquşmalar isə bu mövqeyi daha da gücləndirib. Kənddə yaşayan ermənilərdən biri deyib: “Burada yaxşı heç nə yoxdur, getdikcə daha da pisləşir, vəziyyət çox ciddidir”. Reportajda qeyd olunur ki, Azərbaycan və Ermənistan ərazidə fəal şəkildə mühəndislik işləri aparır. Dığ kəndindən olan deputat Davit Danielyan bildirib ki, qarşıdurma bir mövqe üzərində olub. Kənddə yaşayan Yura Qalstyan isə hesab edir ki, Azərbaycan bütövlükdə Zəngəzura nəzarəti ələ alacaq: “Mövqelərini möhkəmləndirən azərbaycanlılar zamanı çatanda kəndi, daha sonra Zəngəzuru götürəcək. Hər gün kənddən azərbaycanlıları görürük, onların qarşısını alacaq güc yoxdur”. Bu vəziyyətdə İran da sonda ermənilər kimi Zəngəzur dəhlizinin açılmasının başqa alternativinin olmadığını qəbul edəcək.
Nahid SALAYEV
