Məlum olduğu kimi, Moskva Ermənistandakı partnyorlarından onların NATO təlimlərində iştirakına görə rəsmi izahat istəyib. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Mariya Zaxarova bu xüsusda Moskvanın mövqeyini çox dəqiq şəkildə izah edib və bu xüsusda İrəvana sorğu göndərildiyini diqqətə çatdırıb:
“Biz öz reaksiyamızı sorğumuza cavab alanda müəyyənləşdirəcəyik. Sözsüz ki, İrəvanın öz ərazisində KTMT təlimlərinin keçirilməsindən imtina etməsi təəssüf doğurur və regional təhlükəsizliyin möhkəmlənməsinə xidmət etmir”.
Zaxarova ABŞ və NATO-nun region ölkələrini təlimlərə dartmasını pisləyib: “Birləşmiş Ştatlar və onun müttəfiqləri region ölkələrinin bizim ölkəmizlə əməkdaşlığını gözdən salmağa çalışır və onları aşkar şəkildə anti-Rusiya, bəzən isə hətta rusofob xarakterli müxtəlif əməkdaşlıq formatlarına dartırlar. NATO-nun belə hərəkətləri müxtəlif regionlarda vəziyyətin stabilsizləşməsinə, münaqişə potensialının artmasına və yeni ayırıcı xətlərin yaranmasına səbəb olur”. Bundan əvvəl Ermənistanın Müdafiə Nazirliyi ölkənin cari ildə ABŞ-ın Avropadakı quru qoşunları komandanlığının təşkil etdiyi iki manevrdə - KFOR və “Saber Junction” təlimlərində iştirak edəcəyini bildirmişdi. Daha əvvəl Pentaqon Ermənistanın “Defender 23” təlimlərində iştirak edəcəyini demişdi. Bu manevrlər aprelin 22-dən Avropanın 10 ölkəsində keçiriləcək. Lakin Pentaqon bunun ardınca elana düzəliş etmişdi və yeni variantda iştirakçıların arasında Ermənistanın adı çəkilmirdi. Bunun ardınca Ermənistan Müdafiə Nazirliyi bəyan etmişdi ki, “Defender 23” təlimlərinə kontingent göndərməyəcək, ölkə bunun əvəzində, ehtimal ki, ABŞ-ın Avropa və Afrika komandanlığının keçirəcəyi iki başqa və kiçik miqyaslı təlimlərə qatılacaq. Beləliklə, Ermənistanın “Defender 23” manevrlərində iştiraka ilkin razılıq verib-vermədiyi bilinmir. Ermənistan politoloqlarından Akop Badalyan bildirir ki, Ermənistanın Pentaqonun ilkin siyahısına salınmasının “səhv” ucbatından baş verdiyinə inanmır. Ekspert İrəvanın Moskvanın təzyiqi ilə “Defender 23” manevrlərindən imtina etdiyini vurğulayır: “Son vaxtlarda Ermənistanın Moskvanın başçılıq etdiyi Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı (KTMT) ilə münasibətləri gərginləşib. İrəvan təşkilatı Azərbaycanla qarşıdurmada Ermənistanı müdafiə etməməkdə günahlandırır. Ermənistan hökuməti KTMT-nin bu il onun ərazisində planlaşdırdığı iki təlimi keçirməkdən imtina edib. əvəzində ölkənin ABŞ təlimlərinə qatılması Rusiyada xoş qarşılanmır”. Rus politoloq, Cənubi Qafqaz Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin direktoru Yevgeni Mixaylov da məsələ ilə bağlı maraqlı açıqlama verib: “Məncə, Ermənistan təlimlərdə iştirak edənlər siyahısından təsadüfən çıxarılmayıb. Hesab edirəm ki, press-relizdə düzəliş Ermənistandan gələn zənglərlə bağlıdır. İrəvan hazır idi, amma Rusiyanın bəzi xidmətləri işləyirdi. NATO təlimlərində KTMT-nin üzvü olan Ermənistanın iştirakı Rusiya-Ermənistan münasibətlərinə meydan oxumaq idi. Və təbii ki, bu, İrəvan üçün ciddi nəticələrə səbəb olacaqdı”. Onun sözlərinə görə, Ermənistan rəvan şəkildə NATO-ya doğru irəliləyir: “Aİ missiyasına Fransa jandarmları, Amerika sərhəd qoşunlarının nümayəndələri daxildir. Rusiyanı Cənubi Qafqazdan sıxışdırıb çıxarmaq kimi məqsədyönlü siyasət aparılır və bu məsələdə aparıcı rolu məhz Ermənistan oynayır. Bütün bunlar onun ərazisində baş verir və məhz bu məqsədlər üçün istifadə olunur”. Onun fikrincə, görünür, Ermənistan hakimiyyəti təlimlərdə iştirak etməyə cəhd etməklə səhvə yol verb: “Bu cür səhvlər ciddi fəsadlarla doludur. Ermənistan açıq şəkildə NATO-ya doğru irəliləmək istəyir. Öz növbəsində Rusiya tərəfi Ermənistanın Rusiyanın milli maraqları istiqamətindən çıxmasının qarşısını almaq üçün əlindən gələni edir. Təbii ki, indi çətindir. Ermənistanda Rusiyaya qarşı çıxan qeyri-hökumət təşkilatlarının və siyasətçilərin fəallaşması, Ermənistanın KTMT-dən, Rusiya hərbi bazasının ölkə ərazisindən çıxarılmasına dair çağırışlar artır”.
Ermənistanda Rusiya ilə münasibətləri daha da pisləşdirməyin tərəfdarlarının sayının artması üçün hakimiyyət bütün lazımı şəraiti yaradır. Respublikada mütəmadi olaraq anti-Rusiya mitinqləri və digər tədbirlərin keçirilməsinə icazə verilir, deputatların anti-Rusiya bəyanatları adi hala çevrilib. Belə görünür ki, İrəvan Rusiya-Ermənistan münasibətlərinin məhvi üçün hər şeyi etməyə çalışır. Ermənilər hər dəfə vəziyyəti daha da pisləşdirməyin yollarını tapırlar. Erməni politoloq Yervand Bozoyan da qeyd edir ki, Ermənistanla Rusiya arasında KTMT və ümumiyyətlə Rusiya-Ermənistan münasibətləri çərçivəsində münasibətlərin korlanması prosesi artıq yenilik deyil: “Təəssüf ki, 2018-ci ildən Ermənistanın öz geosiyasi vəzifələrini dəyişməyəcəyinə dair vədlərindən sonra biz görürük ki, respublika faktiki olaraq sözünün üstündə durmayıb”. Bozoyan istisna etmir ki, gələcəkdə Ermənistan KTMT-yə münasibətini dəyişə və Rusiya-Ermənistan iqtisadi əlaqələri çərçivəsində münasibət sürətlə pislşə bilər. Ekspert hesab edir ki, 2018-ci ilin “məxməri inqilabından” sonra hakimiyyətə gələn hazırkı Ermənistan rəhbərliyi arasında qərbyönümlü əhval-ruhiyyə üstünlük təşkil edib. Digər politoloq, Cənubi Qafqaz üzrə ekspert Andrey Areşev hesab edir ki, baş verənlər Ermənistan rəhbərliyinin eyni anda bir neçə kresloda əyləşmək cəhdlərinin əksidir. Bu fonda “Reqnum” agentliyi yazır ki, Ermənistanın yaxın gələcəkdə Rusiyanın təsirindən harasa uzaqlaşması ehtimalı azdır: “İrəvan Rusiyanı tərk edərsə, Ermənistan sadəcə olaraq siyasi xəritədən silinə bilər. İrəvandakı dövlət idarələrinin bu barədə düşünüb-düşünməməsi açıq sualdır”. Tanınmış rus politoloq İqor Korotçenko da “Vestnik Kavkaza” nəşrinə açıqlamasında Ermənistanın hazırda Qərb diqtəsilə hərəkət etdiyini vurğulayır. O, ermənilərin Azərbaycanla son toqquşmasının da xaricdən qaynaqlandığını qeyd edir. Korotçenko diqqəti İrəvanın xaricdən gələn sifarişlə hərəkət etdiyinə və Cənubi Qafqazda vəziyyəti sarsıtmağa, yeni müharibəni alovlandırmağa çalışmasına yönəldib: “Eyni məqsədlə Nikol Paşinyanın komandası sülh proseslərinə mane olur. Ermənistan Azərbaycanla sərhəddə toqquşmalar təşkil etməklə Cənubi Qafqazda sülh proseslərinə xələl gətirir”. Korotçenko ilk növbədə İrəvanın Aİ-nin monitorinq missiyasından Azərbaycana qarşı aqressiv hücumlar üçün pərdə kimi istifadə etmək istəyinə diqqət çəkib: “Ermənistan hakimiyyətinin məqsədi Cənubi Qafqazda vəziyyətin normallaşmasına və sülh müqaviləsinin bağlanmasına mane olmaqdır. Bu, ilk növbədə Qərb tərəfdaşlarının Nikol Paşinyanın komandasına təsiri ilə bağlıdır, çünki dinc, sabit Cənubi Qafqaz genişmiqyaslı Qərb sanksiyaları və Avropanın ixrac və idxal logistika marşrutlarının tam blokadası şəraitində Rusiya iqtisadiyyatının sabitliyi üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən Şimal-Cənub multimodal nəqliyyat dəhlizinin fasiləsiz fəaliyyəti deməkdir. Vəziyyətin gərginləşməsi və regionun yeni silahlı münaqişə vəziyyətinə keçməsi müəyyən qüvvələrin geosiyasi istəklərinə uyğundur. Ermənistan burada bir növ “Troya atı” kimi çıxış edir, onun köməyi ilə müəyyən qüvvələr, məsələn, Fransa regionu yenidən xaosa qərq etmək və Rusiya iqtisadiyyatı üçün zəruri olan nəqliyyat marşrutlarının normal işləməsinin qarşısını almaq niyyətindədir”.
Samirə SƏFƏROVA
