Aprelin 11-də Ermənistan tərəfinin növbəti təxribatı ilə bağlı getdikcə daha maraqlı detallar üzə çıxmaqdadır. Dığ kəndi istiqamətində baş verən insidentin səbəbləri barədə erməni tərəfinin açıqlamaları hadisənin məhz onların günahı üzündən baş verdiyini bir daha təsdiq edir.
Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan parlamentdə keçirilən “hökumət saatı”nda maraqlı açıqlamalar verərək vurğulayıb ki, Azərbaycan ordusunun Dığ kəndi rayonuna çıxışı ilə bağlı təhlükəsizliyin təminatı üçün onun verdiyi bir sıra tapşırıqlar yerinə yetirilməyib. Deməli, erməni ordusunda nizamsızılıq hadisənin törədilməsinin başlıca səbəbi olub. Paşinyan vurğulayıb ki, konkret adamlara konkret tapşırıqlar vermişdi. Amma tapşırıqları düzgün icra edilməyib: “Əlbəttə, bunun ardınca inzibati nəticələr olmalıdır, amma biz həm də başa düşməliyik ki, nə və nə üçün baş verib”. Maraqlıdır ki, belə bir vaxtda Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidməti sərhəd qoşunlarının komandanı Arman Maralçıyan vəzifəsindən azad edilib. Parlamentdə Paşinyana verilən suallardan birində söhbət Ermənistanın son toqquşmada İran dronundan istifadə etməsinə dair Azərbaycanın iddialarından gedib. Paşinyanın fikrincə, Azərbaycanın iddiaları Ermənistana missiya göndərmiş Avropa İttifaqına ünvanlanıb: “Bakı Aİ-nin diqqətini Ermənistanın onunla problemi olan və üzərinə sanksiyalar qoyulmuş bir ölkə ilə əməkdaşlığına yönəldir”. Millət vəkilləri baş nazirdən onun Ermənistan ordusunda “beşinci kolonun” olmasına dair bəyanatına aydınlıq gətirməsini istəyiblər. Paşinyan bildirib ki, döyüş əməliyyatlarının gedişində bəzi yüksək rütbəli hərbçilər ələ keçirilmiş mövqelərdən çəkilməyi əmr edir və hərbçilər arasında panika yayırdılar. Baş nazir qeyd edib ki, hazırda davam edən istintaqda bu adamlar təqsirlərini etiraf etsələr də, hərəkətlərinin motivlərini açmırlar: “Əgər motiv izah edilməyibsə, deməli cinayət açılmayıb. Məsələn mənim heç bir hüquqi əhəmiyyəti olmayan ekspert rəyimi bilmək istəsəniz, mən bundan da hay-küylü bəyanatlar verə bilərəm. Məsələn, mən düşünürəm ki, bəlkə bunlar başqa ölkələrin agentləridir? Mən bunu təsdiqləmirəm, sadəcə məntiqi fikrimi bildirirəm. Məsələn, o yüksək rütbəli hərbçi yuxarıdan əmr almalıydı. Mən belə bir əmr verməmişəm. Deməli, onun əmr aldığı başqa “yuxarılar” var”. Azatutyun yazır ki, parlamentdə keçirilən hökumət saatında Paşinyana Qarabağ və onun “müstəqillik uğrunda mübarizəsi” barədə də suallar verilib. Baş nazir bu kimi suallara cavabında deyib: “Məncə, bu məsələ iki hissədən ibarətdir: “Madrid prinsipləri”ndən əvvəl və sonra. Bu prinsiplərə qədər erməni tərəflərinin mövqeyi belə idi ki, Qarabağ heç vaxt Azərbaycanın tərkibində olmayıb və SSRİ-nin çökməsi kontekstində öz müqəddəratını təyinetmə hüququnu reallaşdırıb və SSRİ-nin başqa subyektləri kimi Qarabağ da müstəqillik əldə edib. Amma 2007-ci ildə hakimiyyətin transferi zamanı Serj Sarkisyan baş nazir, Robert Köçəryan prezident olan vaxtlarda “Madrid prinsipləri” ortaya çıxıb. Bu prinsiplərdə ərazi bütövlüyü və öz müqəddəratını təyinetmə hüququ var idi. Qeyd olunurdu ki, Qarabağın statusu dəqiqləşdirilməlidir və dəqiqləşdirmə mexanizmi Azərbaycan tərəfi ilə razılaşdırılmalıdır. Beləliklə, erməni tərəfinin qərarı ilə Qarabağın statusu mexanizmi Azərbaycanla birlikdə həll olunmalı idi. Onda belə bir sual doğur: Əgər Qarabağ Azərbaycanın bir hissəsi sayılmırdısa, niyə status Azərbaycanla razılaşdırılmalı idi? Beləliklə, Ermənistan Qarabağı Azərbaycanın bir hissəsi kimi tanıyıb. “Madrid prinsipləri”ndən əvvəl Qarabağın öz müqəddəratını təyinetmə yeri SSRİ idisə, “Madrid prinsipləri”ndən sonra Ermənistan tərəfinin “parlaq” diplomatiyası nəticəsində Azərbaycan Qarabağın öz müqəddəratını təyin etdiyi məkana çevrildi”. Onun sözlərinə görə, “Madrid prinsipləri”nə əsasən, Ermənistan Qarabağı Azərbaycanın tərkib hissəsi kimi tanıyıb və ermənilər də bu gün həmin sənədin “meyvələrini yığırlar”: “Bizim səhvimiz bu oldu ki, bunu hələ 2018-ci ilin mayında deməli idik, lakin fikirləşdik ki, gələcəkdə birtəhər bu tələdən çıxa bilərik. Tələ beynəlxalq səviyyədə razılaşdırıldığı üçün biz bunu edə bilmədik”. Paşinyan qeyd edib ki, “Madrid prinsipləri”nə əsasən müəyyən edilib ki, Qarabağın statusu Azərbaycan tərəfindən də razılaşdırılmalı olan mexanizmlə tənzimlənməlidir və bununla da çox ciddi konseptual dəyişiklik baş verib: “Etibarlı mənbələrin məlumatlarına görə, “Madrid prinsipləri”nin müəllifi elə erməni tərəfi olub. Deyildiyi kimi, biz Qarabağı Azərbaycanın bir hissəsi hesab etmiriksə, onda onun statusu məsələsi niyə Azərbaycanla razılaşdırılmalıdır? Bu isə məntiqlə o deməkdir ki, Qarabağ öz müqəddəratını təyin etmək üçün Azərbaycanın tərkib hissəsi olmalıdır, əks halda o, öz müqəddəratını kimdən müəyyən edir? Beləliklə də, bizim ən böyük səhvimiz bu barədə 2018-ci ildə xalqa izahat verməməyimizdir. Qarabağı danışıqlar prosesindən çıxaran Ermənistan sonradan “Mən Qarabağın öz müqəddəratını təyinetmə hüququndan istifadə etməyə gəlmişəm” dedi. Bunun cavabında isə Ermənistana dedilər ki, bunu sən deyirsənsə, o zaman bu ərazi mübahisəsidir, ərazi iddiasıdır. Qarabağ probleminin bütün mahiyyəti deformasiyaya uğrayıb”. Belə vəziyyətdə erməni mediası diqqəti həm də ona yönəldir ki, indi Qarabağda qalan ermənilər üçün Azərbaycana inteqrasiyadan başqa çıxış yolu qalmayıb. Ermənistanın “Qraparak” nəşri bu xüsusda yazır: “Laçın yolu ilə bağlı yaranmış mövcud vəziyyətin dördüncü ayı tamam olub. 2022-ci il dekabrın 12-də Azərbaycanın ekoloji fəalları Qarabağdakı mədənlərdə monitorinq aparmaq tələbi ilə aksiyaya başlayıb. Maraqlıdır ki, bu günlərdə Qarabağ “səlahiyyətliləri” Azərbaycan tərəfinə Rusiya sülhməramlı missiyası vasitəsilə sülhməramlıların olduğu yerdə və Rusiya hərbi qrupunun komandanlığının vasitəçiliyi ilə “təcili humanitar məsələləri müzakirə etmək” üçün görüş keçirmək təklifi göndərib. Bu o deməkdir ki, halqa o qədər daralıb ki, “Qarabağ tərəfi” təşəbbüs göstərir. Xatırladaq ki, təxminən bir ay əvvəl sülhməramlıların vasitəçiliyi ilə görüşdən sonra Azərbaycan tərəfi həmin görüşlərdə reinteqrasiya məsələlərinin müzakirə edilməli olduğunu bəyan etmişdi, Qarabağ erməniləri Bakıya dəvət edilmişdi və onlara imtina cavabı verilmişdi. İndi “Qarabağ” dialoqu bərpa etməyə çalışır”. Onlar yaxşı görür ki, inteqrasiyadan başqa çıxış yolları yoxdur.
Nahid SALAYEV
