“Cənubi azərbaycanlı mühacirlər” rubrikasında müsahibimiz molla rejiminin zülmündən baş götürüb doğma evini, el-obasını tərk etmək məcburiyyətində qalan və İsveçə mühacirət edən, hazırda Stokholm şəhərində yaşayan publisist, tərcüməçi, jurnalist Abdulla Əmir Haşımidir (Abdulla Əmirbahadır oğlu Əmir Haşımi - Cavanşir).
A.Əmir Haşimi İsveçin Stokholm şəhərində ailəsi ilə birgə mühacir həyatı yaşayır. Abdulla bəydən vatsap üzərindən götürdüyümüz müsahibənin ikinci hissəsini təqdim edirik.
“Mühacir olmaq, Vətəndən uzaqda mühacirətdə yaşamaq çox çətindir”
- 43 ildir ki, molla rejimi öz əsl simasını göstərir, bölgədə və daxildə intriqaçı bir rejim kimi tanınır. Heç bir qonşu dövlətlə sülh şəraitində münasibət saxlamaq istəmir. Bu rejimin mahiyyəti budur. Söhbətimin əvvəlində dediyim kimi, molla rejimi o vaxt bizə verdiyi sözün heç birini tutmadı. Halbuki, elə zənn edirdik ki, özünü ruhani, müctəhid kimi təqdim edənlər yalan danışmaz, amma əksini gördük.
- Belə demək olarmı ki, bu rejim azərbaycanlılara qarşı riyakarlıq etdi, eyni zamanda da Pəhləvilərin siyasətini yürütdü?
- Hər ikisi bizə qarşı çox sərt siyasət yürütdü. Molla rejimi şah rejiminin “ənənəsi”ni davam etdirdi. Burada diqqət çəkən məsələlərdən biri Cənubi Azərbaycan ərazilərinin bölüşdürülməsidir.
- Nə mənada?
- Şah rejimi də Azərbaycan torpaqlarını ostanlara bölüb tikə-tikə etmişdi, molla rejimi də elə etdi. Məsələn, Həmadanı, Qəzvini, Ənzəlini fərqli yerlərə vermişdi. Molla rejimi də bu siyasəti davam etdirib ərazilərimizi Şərqi və Qərbi Azərbaycana böldülər. Şərqi Azərbaycanı - Ərdəbili Təbrizdən ayırdılar. Təbii ki, bunu sözdə etdilər, mənəvi cəhətdən bu mümkün deyil. Bunlar isə qanunsuzdur. Biz azərbaycanlılar Güney Azərbaycanı parçalanmış halda yox, bütöv tanıyırıq. Bu torpaqlar Güney Azərbaycandır. Şah rejiminin bizə qarşı həyata keçirdiyi insani və mədəni genosidi molla rejimi də davam etdirdi. Ana dilində kitab çap etməyimizə, ictimai, mədəni, iqtisadi fəaliyyətimizə imkan vermədilər. Gördüyünüz kimi, Urmu dəryasını qurudurlar. Bununla həm insanlarımızın öz yurdundan didərgin düşməsini həyata keçirirlər, həm də tariximizin ən qədim izlərini silməyə çalışırlar. Urmu gölü quruyur və nəticədə yüzminlərlə insan oradan köçmək məcburiyyətində qalacaq. Həm də burada duz tufanı təhlükəsi olacaq. Urmu gölünün qurudulması Cənubi Azərbaycanda fars rejiminin həyata keçirdiyi ekosiddir. Bu dəhşətli bir hadisədir. Bunlar Urmu gölünü qurutmaqla kifayətlənməyib başqa sahələrimizə də əl atırlar. Güney Azərbaycandakı saysız-hesabsız qızıl, mis mədənlərimizi qanunsuz olaraq istismar edir, talayırlar, farslar yaşayan yerlərə aparıb emal edib böyük pullar qazanırlar. Amma oradan Azərbaycana heç nə vermirlər. Azərbaycanlıların ixtiyarı yoxdur ki, öz sərvətinin nə qədər olduğunu bilsinlər və rejimin onu hansı şəkildə hərraca qoyduğunu öyrənsinlər. Molla rejimi Güney Azərbaycanı hər tərəfli talayır. Fransızların Əlcəzairdə ərəb xalqının başına gətirdiklərini farslar da bizim başımıza gətirib. Yaxud amerikalıların Vyetnamda törətdiyi qırğınları bunlar bizə qarşı edib. Ermənilərin bu taydakı azərbaycanlıların başına açdığı bəlaları farslar da bizim başımıza açıb. Bizə hər cür əziyyət veriblər. Onlar erməniləri müdafiə ediblər.
- Molla rejimi niyə bizim xalqa qarşı bu qədər amansızdır?
- Onlar bizi heç zaman sevməyib. Xalqa o qədər zülmlər edirlər ki, xalq da ayağa qalxıb qiyam edir. Biz tarixdə müxtəlif qiyamlara əl atmışıq, dəfələrlə zülmə qarşı ayağa qalxmışıq. Lakin meydanda tək olduğumuz üçün qiyamlarımız qanda boğulub, son nəticəni verməyib. Amma son vaxtlar baş verən etirazlar mütləq mənada öz bəhrəsini verəcək. Artıq biz tək deyilik. Şükürlər olsun ki, cənab Prezident həm Səmərqənddə, həm Zəngilanda, həm ADA Universitetindəki çıxışlarında Güney Azərbaycan türklərinin problemlərini dilə gətirdi, bizə böyük dəstək verdi. Cənab Prezidentin çıxışı bizə qol-qanad verdi. İstərdik ki, digər türk dövlətləri də Güney Azərbaycan məsələsinə ciddi diqqət yetirsinlər. Nəticədə biz də həm öz gücümüzlə, həm də qardaşlarımızın, soydaşlarımızın dəstəyi ilə özümüzü fars molla rejiminin boyunduruğundan, sümürgəçiliyindən xilas edib ağ günə çıxaq. Güney Azərbaycanın bu mübarizədə qalib olması, qələbə çalması bütün türk dünyasının, o cümlədən də regionun xeyrinə olardı ki, onların canı bu cür qəddar rejimdən qurtarsın. Çünki molla rejimi heç bir ölkəyə qarşı xoş niyyətli deyil. Molla rejimi təkcə Azərbayana qarşı deyil, həm də Türkiyə dövlətinə qarşıdır. Onların gözü Türkiyəni götürmür. Baxmayaraq ki, Türkiyə vasitəsilə dünyaya çıxır və sair. Azərbaycan dövləti İrana nə qədər humanist yanaşıb, yeri gələndə güzəşt edib, amma Tehran rejimi bunu nəzərə almayıb, razılaşmaları və sairini pozub. Molla rejimi verdiyi sözü də, imzaladığı sənədi də tutmur. Bizim torpaqda özümüzə qarşı genosid törədir, amma ermənilərə hər cür şərait yaradırlar.
- Hətta Tehranla İrəvanı “qardaşlaşdırıblar” da…
- Bu tamamilə məntiqsizdir. Molla rejimi bir-biri ilə heç cür uyğun gəlməyən şəhərləri qardaşlaşdırır, amma Güney Azərbaycanla Quzey Azərbaycan arasında mədəni əlaqələrin yaranmasına imkan vermir.
- Abdulla bəy, çox qəribə hal yaranıb ki, bu gün rejimin əlindən canını qurtarıb başqa ölkələrə sığınan soydaşlarımız çoxdur. Sanki molla rejimi özü camaatı bezdirir ki, ev-eşiklərini tərk edib başqa yerlərə getsinlər. Bu barədə siz nə deyərdiniz?
- Əlbəttə, fars-molla rejimi bunu məqsədli şəkildə edir ki, soydaşlarımız öz yurdlarını tərk etsin. Molla-fars rejiminin bizə qarşı siyasəti bir neçə istiqamətə gedir. Tehran rejimi apardığı bu siyasətlə güney azərbaycanlarıları siyasi mühacirətə məcbur edir. Rejim çalışır ki, daha çox azərbaycanlı iqtisadi və siyasi mühacirətə getsin.
Etirazlar başlayandan indiyə qədər Azərbaycanda - Təbriz, Ərdəbil, Urmiya, Zəncanda 6800 nəfər insan həbs olunub. Neçə-neçə nəfəri isə edam ediblər. Edam edilənlərin də ən çoxu uşaq və yeniyetmələrdir. Bu nə deməkdir? Bu həbslər və edamlar nəticəsində isə ailələr öz övladlarını bu ölkədən qaçırıb başqa ölkələrə aparırlar. Məqsəd də odur ki, övladlarını rejimin şərindən, edamından xilas etsinlər. Elələri var ki, evini dəyər-dəyməzinə satıb ölkəni tərk edir. Tehran rejiminin yürütdüyü siyasət işsizlik yaradır. Azərbaycanın şirin suları məhv olub gedir, amma uzaqlardan İsvahana şirin su çəkirlər. Suların qabağını göllər vasitəsilə kəsirlər ki, kəndlərə su gəlməsin, bu da bizim camaatın kənd təsərrüfatı ilə məşğul olması üçün çətinlik yaradır. Soydaşlıarımız da məcbur olub dolanışıq ucundan öz evlərini tərk edirlər. Çoxu Şimali Azərbaycana və Türkiyəyə köçüb gedir. Düzdür, Şimali Azərbaycan mühacirət deyil, o Vətəndən bu Vətənə gəlirlər. Amma o nəsillər özlərini tapa bilmir, çox çətinlik çəkir. Mühacir olmaq, Vətəndən uzaqda mühacirətdə yaşamaq çox çətindir, heç bir yer insanın öz doğma yurd-yuvası qədər doğma olmur. Nə qədər yaxşı yaşasan da, yenə də Vətənin xiffətini edirsən, onun işıqlı gələcəyi üçün əlindən gələni edirsən.
- Həyatı mübarizələrdə keçmiş və bu gün də xalqının istiqbalı uğrunda bacardığı qədər mücadilə verən bir soydaşımız olaraq Güney Azərbaycanda gedən milli mücadilənin sonunu necə görürsünüz?
- Sizi əmin edirəm ki, budəfəki etirazlar bənzərsiz, misilsiz etirazlardır. Tehran rejiminin 43 illik həyatında bu qədər uzun çəkən, bütün zümrələri, sahələri özündə birləşdirən hərəkat olmayıb. Bu hərəkat artıq baş verib və davam edir. Baxmayaraq ki, molla rejimi edam qərarlarının sayını artırır, insanlara ağır təzyiqlər göstərir, onları susdurmağa çalışır. Bu aksiyalar molla rejimini bundan da daha dərin istisadi, siyasi, diplomatik böhranlara sürükləyir. Bu rejimin sonu yaxındadır. Bu sonun neçə aya baş verəcəyini demək çətindir, amma istiqamət bu yanadır. Güney Azərbaycanın bütövləşməsi məsələsi bizim fəaliyyətimizdən asılıdır. Biz güneyli-quzeyli indidən bütün gücümüzü səfərbər edib birləşdirə bilsək, çox şeyə nail olacağıq. Biz tamamilə birləşsək bütöv Azərbaycana nail olacağıq. Biz birləşsək, nəticədə İran diktaturası olmayacaq və Zəngəzur dəhlizindəki haqqımızın qarşısına heç bir qüvvə çıxa bilməyəcək. Öz mübarizəmizdə nə qədər israrlı olsaq istədiyimizə qovuşacağıq.
- Orada nə işlər görürsüz?
- Mühacirətdə olmağımıza baxmayaraq, həm Avropada, həm ABŞ-da, həm də başqa ölkələrdə çox işlər görürük. Özü də təkcə Güney Azərbaycanla bağlı deyil, Şimali Azərbaycanla bağlı məsələlərdə də səsimizi qaldırırıq. Xocalı soyqırımının ildönümü ilə əlaqədar aksiya keçirməyi planlaşdırırıq. Yəni biz qardaşlarımızla bərabərik. Çalışırq ki, həm öz hüquqlarımızı, həm də soydaşlarımızın, qardaşlarımızın haqlarını imkanımız çatan dərəcədə qoruyaq, tədbir keçirək, müxtəlif mədəni formalarla bu məsələləri çatıraq. Bu hər bir vicdanlı azərbaycanlının borcudur ki, bu kimi məsələlərdə aktiv olsun. Hamı bu yolda davam edir.
Azərbaycan mediasının da bütövlükdə diqqətini Güneyə yönəltməsi, Güneyin tarixindən, ədəbiyyatından, mədəniyyətindən, mübarizə tarixindən bəhs etməsi təqdirəlayiqdir. Xüsusən də Pişəvəri hərəkatının təbliğatı həyata keçirilir, ayrı-ayrı şəxsiyyətlər tanıdılır. Bu tükəməz irsi tanıtmaq, təbliğ etmək, yaymaq çox gərəklidir ki, bunu da sizlər edirsiz. Bu, yeni bir siyasi atmosferin, hərəkatın güclənməsində, Azərbaycan Respublikasının daha böyük nailiyyətlər əldə etməsində böyük dəstək rolu oynayacaq.
İradə SARIYEVA
