Şimal qonşumuzun Ukrayna ərazilərini işğal etməyə başlamasından sonra həmin yerləri referendum yolu ilə özünə birləşdirəcəyinə dair məsələ yenidən gündəmə gəlib. Hətta Ağ Evin Milli Təhlükəsizlik Şurasının strateji kommunikasiyalar üzrə koordinatoru Con Kirbi iddia edib ki, Rusiya yaxın günlərdə Ukraynanın işğal etdiyi ərazilərində “referendum” keçirə bilər: “Rusiya hakimiyyəti rəsmi şəxslərə saxta referendumun keçirilməsi üçün tapşırıq verib”.
Məsələ ilə bağlı ABŞ Dövlət Departamenti sözçünün müavini Vedant Patel də olduqca maraqlı açıqlamalar verib. Onun sözlərinə görə, Kremlin yüksək rütbəli məmuru Ukraynanın işğal olunmuş ərazilərində saxta referendumların keçirilməsi səylərinə rəhbərlik edir: “Rusiya Prezident Administrasiyası rəhbərinin birinci müavini Sergey Kiriyenko tərəfindən qondarma referendumlar hazırlanır. O, Rusiyanın işğal etdiyi ərazilərə nəzarət etməkdən məsuldur”. Vaşinqton hesab edir ki, Rusiya Xerson, Zaporojye, qondarma Donetsk və Luqansk Xalq Respublikaları və Xarkovun bir hissəsində saxta referendumlar keçirə bilər: “Bu referendumlar yaxın həftələrdə baş verə bilər. Biz Rusiyanın bu referendumların nəticələrini manipulyasiya edəcəyini, Ukrayna xalqının Rusiyaya birləşmək istəməsi yalanını bəyan edəcəyini gözləyirik. Saxta referendumların bir hissəsi kimi Rusiya, şübhəsiz ki, təbliğat və dezinformasiya kampaniyalarından istifadə edəcək, seçici fəallığını saxtalaşdıracaq və Rusiyaya qoşulmağa səs verənlərin faizini şişirdəcək. Biz aydınlaşdırmaq istəyirik ki, Kremlin Ukrayna xalqının hansısa yolla Rusiyaya qoşulmaq istəməsi ilə bağlı istənilən iddiası yalandır. Sorğu göstərir ki, ukraynalıların yalnız 3%-i Ukraynanın Rusiyanın rəhbərlik etdiyi Avrasiya Gömrük İttifaqına üzv olmasını istəyir. Bizim Ukraynaya dəstəyimiz sarsılmazdır və biz Ukraynanın özünü, ərazi bütövlüyünü, suverenliyini müdafiə edə bilməsi və potensial danışıqlar masası arxasında daha yaxşı mövqedə olması üçün addımlar atmağa davam edirik”. Bundan öncə Böyük Britaniyanın sabiq baş naziri Boris Conson da bildirib ki, Rusiya prezidenti Vladimir Putin Krımla etdiklərini bütün Ukrayna ilə etmək istəyir: “Görürük ki, Putin Ukraynanın yeni ərazilərinə hücum planlaşdırır. O, bütün Ukraynanı istəyir. Artıq Krıma etdiklərini Ukrayna ilə də etmək istəyir. O, ilhaq, saxta referendumlar hazırlayır”.
Rusiyanın müstəqil “Vyorstka” xəbər saytı da Ukrayna ərazilərinin Rusiyaya birləşməsi üçün referendumlar keçirələcəyini qeyd edir. Bildirilir ki, Kreml Ukraynada işğal etdiyi iki ərazini özünə birləşdirmək üçün sentyabr ayı ərzində referendum keçirməyi planlaşdırır. “Vyorstka” xəbər saytına danışan hökumət mənbələri Moskvanın “səbrsiz” olduğunu və döyüş meydanında dalana dirəndiyi bir vaxtda Donetsk və Luqanskın Rusiyaya birləşdirilməsi ilə bağlı referendum keçirmək istədiyini bildirib. Xəbərdə Rusiyanın gələcəkdə Ukraynanın işğal etdiyi Xerson və Zaporojye vilayətlərini birləşdirmək üçün referendum keçirməyi planlaşdırdığı vurğulanır. Mənbələrin məlumatına görə, hazırkı plan sentyabrın 14-də Donbasda rusiyayönlü separatçıların yaratdığı Donetsk və Luqansk “xalq respublikaları”nda referendum keçirməkdir. Kreml yönümlü “Vahid Rusiya” partiyasının lideri Andrey Turçak Donbasın separatçıların nəzarətində olan ərazilərə toxunaraq, “bunlar rusiyayönlü torpaqlardır” deyib. Xatırladaq ki, Rusiya iyul ayından etibarən bütün Luqanskı ələ keçirsə də, Donetskin böyük hissəsi hələ də Kiyevin nəzarətindədir. Berdyansk meri Aleksandr Saulenko belə bir vaxtda bildirib ki, Rusiya silahlı qüvvələri tərəfindən nəzarətə alınmış Zaparojye və Berdyansk şəhərlərinin statusu ilə bağlı referendum məhz sentyabrda keçirilməlidir: “Əlbəttə ki, referendum bizim ərazimizdə keçiriləcək. Biz bu referenduma hazırlaşırıq, sentyabr ayına planlaşdırılıb, lakin hələlik dəqiq tarixi deyə bilmərəm”. Müharibə başlayandan bəri rus hərbçiləri Zaparojye və Xersonun Azov hissəsini nəzarətə götürərək, Xerson, Melitopol, Berdyansk kimi böyük şəhərləri tutmaqla yanaşı, Kiyevin Azov dənizi ilə əlaqəsini kəsiblər. Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski bunlar fonunda bəyan edir ki, Rusiyanın işğal etdiyi ərazilərdə referendumlar keçirilərsə, onda müharibənin bitməsindən ötrü sülh danışıqlarından söhbət gedə bilməz. Zelenski qeyd edib ki, Ukrayna Rusiyaya ərazi güzəştə getməmək mövqeyində möhkəmdir: “İşğalçılar psevdo-referendum yoluyla davam etsələr, Ukrayna və azad dünya ilə danışıqlar şansını qapatmış olacaqlar, halbuki, Rusiyanın müəyyən məqamda buna ehtiyacı olacaq”. Xatırladaq ki, Rusiya 2014-cü ildə Ukraynanın Krım yarımadasını mübahisəli referendumla qanunsuz ilhaq edib. Seçicilərin 97 faizinin ilhaqı dəstəklədiyi bildirilsə də, bu səsvermə saxtalaşdırılmış hesab olundu. Ukraynanın şərqində separatçılar da elə 2014-cü ildə bir sıra əraziləri ələ keçirərək müstəqillik referendumu keçirib, Luqansk və Donetsk vilayətlərində “xalq respublikaları” elan ediblər. Moskva bu il fevralın 24-də Ukraynanı işğal etməyə başlamazdan bu “respublikalar”ın müstəqilliyini tanıyıb. İndi onların saxta referendum yolu ilə Rusiyaya birləşməsi ön planda yer alır.
Tahir TAĞIYEV
