Rusiya ilə Türkiyənin, Cənubi Qafqaz ölkələrinin iqtisadi, ticarət əlaqələrini davam etdirməsi ABŞ-da getdikcə daha ciddi narahatlığa yol açmaqdadır. Xüsusən də Türkiyənin Rusiya ilə Qərb sanksiyaları fonunda dərinləşən ticari münasibətləri artıq okeanın o tayında böyük narazılıq yaradır.
Məsələ ilə bağlı “The Wall Street Journal” qəzeti yazır ki, artıq Birləşmiş Ştatlar Türkiyə şirkətlərinə ABŞ sanksiyaları altında olan Rusiya firmaları və vətəndaşları ilə əməkdaşlıq etməmək xəbərdarlığı edib. Bu xüsusda müvafiq məktub ABŞ maliyyə nazirinin müavini Uolli Adiemo tərəfindən Türkiyədəki Amerika Ticarət Palatasına, eləcə də Türkiyə Sənaye və Biznes Assosiasiyasına göndərilib. Məktubda deyilir ki, sanksiya altında olan Rusiya şirkətləri ilə əməkdaşlıq edən Türkiyə şirkətləri özlərini ABŞ sanksiyalarına tuş olmaq risqi qarşısında qoyurlar. Məktubda xüsusi olaraq Türkiyə banklarına xəbərdarlıq edilir: "Rusiyanın sanksiyalara məruz qalmış vətəndaşları və təşkilatları ilə münasibətlər Türkiyənin maliyyə təsisatlarını və bizneslərini sanksiya risqi qarşısında qoya bilər”. Qəzet dəqiqləşdirir ki, Rusiya bankları ilə müxbir əlaqələri olan Türkiyə banklarına ABŞ bankları ilə hər hansı işbirliyi qadağan olunacaq. Məqalədə deyilir ki, bu məktub Rusiyaya görə Ankaranın üzərinə artan təzyiqlərdən xəbər verir. Türkiyə Ukraynaya müdaxiləyə görə Rusiyaya qarşı beynəlxalq sanksiyalara qoşulmayan yeganə NATO ölkəsidir. “The Wall Street Journal” yazır ki, nəticədə Türkiyə Rusiya kapitalı üçün sığınacağa çevrilib. Xatırladaq ki, ötən həftə də ABŞ Maliyyə Nazirliyi Birləşmiş Ştatlar və Türkiyənin maliyyə nazirlərinin müavinləri arasında telefon söhbəti barədə məlumat yaymışdı. Telefon söhbətində Adiemo türkiyəli həmkarına demişdi ki, rusiyalılar Türkiyədən ABŞ sanksiyalarından yayınmaq üçün istifadə edirlər. O vaxt Türkiyə nazirinin müavini amerikalı həmkarını əmin etmişdi ki, Türkiyənin şirkət və vətəndaşlarına ABŞ sanksiyalarını pozmaq qadağan edilib. lakin ABŞ bunu kafi hesab etmir. Bundan öncə isə “The New York Times” nəşri də yazmışdı ki, Rusiya və Türkiyə liderləri Vladimir Putinlə Rəcəb Tayyib Ərdoğanın əməkdaşlığı NATO-da böyük qıcıq yaradır: “Bu əlaqələr Qərbin bütün gücü ilə qurmağa çalışdığı sanksiya bəndində əhəmiyyətli bir boşluq yaradır. Ankara Moskvaya qarşı sanksiyalara qoşulmayıb, Rusiya bankları ilə işləmək imkanlarını axtarır, həmçinin Rusiyanın kredit kartları ilə ödənişləri qəbul edir. Bir müddət əvvəl ABŞ-ın NATO-dakı keçmiş nümayəndəsi İvo Daalder demişdi ki, Putinin Şimali Atlantika Alyansına daxil olan ölkələrin rəsmiləri ilə dostluq münasibətləri var. Xüsusiə Ərdoğanın, Macarıstanın baş naziri Viktor Orbanın, həmçinin İtaliyanın keçmiş baş naziri Silvio Berluskoninin adı çəkilir”.
Onu da qeyd edək ki, Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın rusiyalı həmkarı Vladimir Putinlə görüşmək üçün Soçiyə son səfəri həqiqətən də NATO-ya üzv ölkələrin paytaxtlarında səs-küyə səbəb olub. Rusiya Federasiya Şurasının informasiya siyasəti və media ilə qarşılıqlı əlaqə komissiyasının sədri Aleksey Puşkov isə qeyd edir ki, iki lider arasındakı danışıqlar Qərbin Moskvanı təcrid etmək cəhdinə zərbə vurur: “NATO ölkəsi liderinin Rusiyaya səfəri Qərbin Rusiyanı təcrid etmək strategiyasını sarsıdır. Əgər belə izolyasiyaya qarşı təkcə Çin, Hindistan və ya Argentina deyil, həm də Qərb alyansının mühüm üzvü çıxırsa, bu, Qərbin təcrid siyasətində uğursuzluğa düçar olması deməkdir. Həm də təkcə qlobal miqyasda deyil, bu artıq göz qabağındadır, hətta Qərb alyansının özü səviyyəsində də. Bunu isə bütün siyasi dünya görür”. Senator qeyd edib ki, Putinlə Ərdoğanın danışıqlarını dəqiq ikitərəfli komponentlə qiymətləndirmək lazımdır: “Çünki burada ticarət sahəsində, qarşılıqlı hesablaşmalarda milli valyutalara keçid, "Mir" ödəniş sisteminin tanınması və sair kimi sanksiya siyasətini alt-üst edən çox mühüm razılaşmalar əldə olunub. Ərdoğan, təbii ki, Türkiyənin maraqlarını irəli sürür və bunu etməsəydi, qəribə olardı. Amma bu gün Türkiyə və Rusiyanın maraqları bir sıra aspektlərdə üst-üstə düşür”. Türkiyənin bu mövqeyi ABŞ-da narazılıq yaradır. ABŞ Dövlət Departamentinin sözçüsü Ned Prays da bu fonda ölkəsinin Maliyyə Nazirliyinin türk tərəfdaşlarına xəbərdarlıq etdiyini bildirib. Rusiyanın Türkiyə vasitəsilə sanksiyalardan yan keçməsi ilə bağlı mümkün addımları ilə bağlı sualı cavablandırarkən o deyib: “Yüksək rütbəli məmurlar mütəmadi olaraq həmkarları ilə təmasdadırlar. Mövcud sanksiyalar rejimini saxlamaq və boşluqları aradan qaldırmaq üçün kollektiv şəkildə əlimizdən gələni etdiyimizi təmin etmək üçün məlumat mübadiləsi aparılır”. Bu xüsusda jurnalistlərdən biri Praysa Rusiya vətəndaşlarının və ayrı-ayrı şəxslərin Cənubi Qafqazda - Azərbaycanda, Gürcüstanda və Ermənistanda eyni fəaliyyətlə məşğul olduğunu qeyd edib və bu halda ABŞ-ın eyni xəbərdarlığı onlara da etməyə hazır olub-olmadığını soruşub. Ned Prays belə cavab verib: “Bunlar dünyanın bir çox yerində apardığımız müzakirələrdir. Bəli". Məlumatlara görə isə, əslində Cənubi Qafqaz ölkələri arasında Ermənistanın Rusiya ilə əlaqələri ABŞ-ı daha çox narahat edir. Çünki Rusiya şirkətləri Ermənistan üzərindən Qərb sanksiyalarından yayınmaq üçün daha çox əməliyyat aparır. Azərbaycana isə bu xüsusda indiyə kimi hansısa xəbərdarlıq edilməyib, əksinə, Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində Azərbaycanın rolu daim ABŞ tərəfindən alqışlanır.
Nahid SALAYEV
