Ukraynaya Rusiya hərbi müdaxiləsinin reallaşması Çinin Tayvanla bağlı siyasətini yenidən nəzərdən keçirməsinə səbəb olub. Rəsmi Pekin bu ada dövləti üzərində nəzarəti diplomatik, bu mümkün olmadığı halda hərbi yolla geri qaytarmaqda israrlı olduğunu bildirir. Lakin ABŞ-ın dəstəyini alan Tayvan Çinin nəzarətinə qayıtmaq niyyətində olmadığını bildirib.
Belə bir vaxtda ABŞ Konqresinin Nümayəndələr Palatasının spikeri Nensi Pelosinin Tayvana gələn ay səfərə hazırlaşması Vaşinqton və Pekin arasında münasibətləri daha da gərginləşdirib. Çin Nensi Pelosinin Tayvana səfəri ilə bağlı ABŞ-a xüsusi xəbərdarlıq edib. “Financial Times” qəzetinə danışan Çin rəsmisi Nensi Pelosinin səfərinə mümkün hərbi cavabı da istisna etməyib. “Financial Times” bu bəyanatın Çinin son dövlərdə ən sərt təpkisi olduğunu vurğulayıb. Çin Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Zhao Lijian belə bir səfərin Çinin suverenliyini və ərazi bütövlüyünü pozacağını bildirib: “Əgər ABŞ Pelosinin səfəri ilə bağlı öz mövqeyində israrla davam edərsə, Çin öz suverenliyini və ərazi bütövlüyünü qorumaq üçün güclü və qətiyyətli tədbirlər görəcək. Hələ bu ilin aprel ayında səfər mövzusu gündəmə gələndə Çinin xarici işlər naziri Vanq Yi “bu, qırmızı xətti keçmək demək olacaq” deyə bildirmişdi. Qeyd edək ki, ABŞ Nümayəndələr Palatasının spikeri sonuncu dəfə Tayvanı 1997-ci ildə ziyarət edib. Bu fonda prezident Co Bayden Nensi Pelosinin səfərinin baş tutub-tutmayacağı ilə bağlı şübhələrinin olduğunu qeyd edib. O, ABŞ-ın ordu mənsublarının bunun yaxşı fikir olmadığı barədə xəbərdarlıq etdiklərini gizlətməyib. Məsələyə Çin Müdafiə Nazirliyi də münasibət açıqlayıb. Nazirliyin sözçüsü Tan Kefei, səfər baş tutacağı təqdirdə, Çin ordusunun boş dayanmayacağını bildirib. Sözçü bu səfərin vahid Çin siyasətinin pozulması olduğunu bildirib. Tan Kefei Çinin suverenliyini və ərazi bütövlüyünü qoruyacaqlarını vurğulayıb. Çinin “Global Times” qəzeti isə yazır ki, Pelosinin təyyarəsini mütləq Çin qırıcıları müşayiət edəcək. “South China Morning Post” qəzeti isə Çinin Pelosinin səfəri günü Tayvan üzərində “uçuş qadağan zonası” elan edə biləcəyini yazıb. Uçuşa qadağan zonanın pozulması müharibənin səbəbi hesab olunur.
Tayvanda mövcud hakimiyyət belə bir vaxtda gərginliyi daha da artıran addım atıb. Tayvan ordusunun “mümkün Çin işğalına qarşı” hərbi təlim keçirdiyi açıqlanıb. Xəbərdə hər il keçirilən “Wannan” təlimlərinin bu tarixə təsadüf etməsinin məqsədyönlü olduğu bildirilib. Təlimə hava və dəniz qüvvələrinin birgə fəaliyyəti ilə bütün quru və mexanikləşdirilmiş qoşunların səfərbər edildiyi də açıqlanıb. “The Washington Post” qəzetinin xəbərinə görə, Tayvan Milli Müdafiə Nazirliyinin sözçüsü Sun Li-Fanq bildirib ki, təlim əvvəlkilərdən fərqlənir və daha çox müharibə dövrünə hazırlanıb. O izah edib ki, bu haqda qərar beynəlxalq vəziyyəti, o cümlədən Ukraynadakı müharibəni yaxından izlədikdən sonra qəbul edilib. Pelosinin səfərinin hələlik dəqiq olmadığını deyən Sun Li-Fanq bildirib: “Tayvan ordusu Çindən ola biləcək müdaxilələrə hazırdır. Çin Xalq Azadlıq Ordusu nə etmək qərarına gəlsə də, bizim ordu onun öhdəsindən gələcəyinə əmindir”. Xatırladaq ki, Tayvan rəsmiləri bu yaxınlarda paytaxt Pekini vura biləcək raketlərə sahib olduqlarını iddia edərək, Çini ada ölkəsinə hücum etməzdən əvvəl iki dəfə düşünməyə çağırmışdılar. Tayvan Qanunvericilik Assambleyasının sədri You Si Kun, Çin işğala qərar verəcəyi təqdirdə, ölkəsinin “Yun Feng” səsdən sürətli qanadlı raketlərindən istifadə etməkdən çəkinməyəcəyini bildirib: “Yunq Feng” raketləri artıq Pekini vura bilər və Tayvanın Pekinə hücum etmək imkanı var”. Bu fonda ABŞ hərbi gəmiləri də Hind-Sakit okean regionunda təlimlərə başlayıb. Ekspertlərə görə, bu, Pekinə xəbərdarlıq mahiyyəti daşıyır. Pekin isə geri addım atmır və qarşıdurmaya hazırdır. ABŞ prezidentinin milli təhlükəsizlik məsələləri üzrə müşaviri Ceyk Sallivan bütün ssenarilərə hazırlaşdıqlarını bildirib: “Biz strateji qeyri-müəyyənlik siyasətini davam etdiririk”. Sallivan Çin müharibəyə başlayacağı halda ABŞ-ın iştirakçı olub-olmayacağı ilə bağlı suala konkret cavab verməyib. Vaşinqton kimi Yaponiya da Çinin Tayvanı ələ keçirməsi ehtimalını yüksək qiymətləndirir. Tokio belə bir müharibənin başlamasını istəmir. Çünki müharibə başlayacağı halda Tokio Vaşinqtonu müdafiə edərək Çinlə üz-üzə qalacaq. ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat Xidmətinin direktoru Uilyam Börns isə qeyd edir ki, gərginliyə baxmayaraq, Çin Xalq Respublikasının sədri Si Cinpin Tayvanı nəzarətə götürməkdə qərarlıdır, lakin hərəkətə keçməzdən əvvəl Rusiyanın Ukraynadakı müharibəsindən dərslər öyrənir: “On illər keçdikcə bunun risqləri, bizə elə gəlir ki, daha da artır. Si Cinpinin Çinin Tayvan üzərində nəzarəti təmin etmək əzmini gözardı etməzdim”. Onun sözlərinə görə, Çin Ukraynada baş verənlərdən sonra o nəticəyə gəlib ki, əzici qüvvə ilə tez, qəti qələbələr əldə etmək mümkünsüzdür: “Güman edirəm, Çin rəhbərliyinin və ordusunun çıxardığı dərs odur ki, əgər gələcəkdə bunu düşünmək istəsəniz, böyük güc toplamalısınız. Çin həm də, yəqin ki, informasiya məkanına nəzarət etməli və iqtisadiyyatını sanksiyalar potensialına qarşı gücləndirmək üçün əlindən gələni etməli olduğunu öyrənib”.
Nahid SALAYEV
