Ankara ikitərəfli münasibətlərin normallaşdırılması məsələsində Ermənistandan konkret addımlar gözləyir. Bunu Türkiyənin xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlu TRT telekanalının efirində deyib.
Mövlud Çavuşoğlu bildirib ki, Ermənistanın artıq konkret fəaliyyətə keçməsinin vaxtıdır: “Biz hələ Ermənistandan konkret addımlar görməmişik. Artıq Nikol Paşinyanın rəhbərlik etdiyi administrasiya bu istiqamətdə müsbət addımlar atmalıdır”. Qeyd edək ki, bu vaxta qədər Türkiyə və Ermənistan arasında müəyyən razılıqlar əldə edilib. Məsələn, iyulun 1-də Türkiyə və Ermənistanın xüsusi nümayəndələrinin Vyanada keçirilən görüşündə üçüncü ölkə vətəndaşlarının Türkiyə-Ermənistan quru sərhədindən keçmək imkanının tez bir zamanda təmin edilməsi və iki ölkə arasında yüklərin hava yolu ilə daşınmasına başlanması qərara alınıb. Qurban bayramında Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan arasında telefon danışığı baş tutub. Amma bu iki dövlətin ümumi sərhədə malik olmasına baxmayaraq, Türkiyə ilə Ermənistan arasında diplomatik əlaqələr mövcud deyil. 2009-cu ildə Sürixdə iki dövlətin xarici işlər nazirləri diplomatik münasibətlərin qurulması və qarşılıqlı münasibətlərin prinsipləri haqqında protokollar imzalasalar da, sonradan bu sənədlər ratifikasiya olunmayıb. 2018-ci il martın 1-də Ermənistan protokolları ləğv edib. 2021-ci ildə hər iki ölkədə ikitərəfli münasibətlərin tənzimlənməsi üçün xüsusi nümayəndələr təyin edilib. Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, xüsusi nümayəndələr müəyyən məsələlər üzrə razılığa gələ biliblər. Amma Türkiyə regionda sülh və barış üçün Ermənistanın üzərinə götürdüyü öhdəliklr üzrə müvafiq addımlar atmasını, xüsusən də Zəngəzur dəhlizinin açılması prosesinin tezləşdirilməsini istəyir. Erməni siyasi şərhçi Benyamin Matevosyan bildirir ki, İrəvan Ankaranın istəklərini gec-tez yerinə yetirəcək: “Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan üçün Zəngəzur dəhlizinin verilməsi ilkin şərtini yerinə yetirmədən Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla görüş mümkün deyil”. Onun sözlərinə görə, Paşinyanın Ərdoğanla görüşmək istəyi Cənubi Qafqazda ən çox müzakirə olunan mövzulardan birinə çevrilib: “Paşinyanın belə istəyi ilk dəfə 2021-ci ilin sentyabrında məlum olub. Həmin vaxt Türkiyə prezidenti Ermənistan baş nazirinin onunla görüşməyi təklif etdiyini və bu təklifi ona Gürcüstan hökumətinin başçısı İrakli Qaribaşvilinin çatdırdığını bildirib”. Matevosyan qeyd edib ki, Paşinyan Rusiya prezidenti Vladimir Putinə belə bir xahişlə müraciət etsəydi, təəccüblü olmazdı, çünki Putinlə Ərdoğan arasında yaxşı şəxsi münasibətləri var: “Ancaq Türkiyə və Azərbaycan mediasının təhlili göstərir ki, Ərdoğan Paşinyana, hətta şəxsi görüş üçün də ilkin şərt qoyub. Laçın dəhlizi ilə eyni prinsiplərlə fəaliyyət göstərəcək Zəngəzur dəhlizinin Bakı və Ankaranın ixtiyarına verilməsi müqabilində belə bir görüş baş tutacaq”. Ermənistan parlamentinin “Hayastan” fraksiyasının deputatı Andranik Tevanyan da məsələyə eyni prizmadan yanaşır: “Ermənistan və Türkiyə nümayəndələri Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin ilkin şərtsiz tənzimlənməsi prosesindən nə qədər çox danışırlarsa, onların ilkin şərtlərlə tənzimləndiyi bir o qədər aydın olur”. Onun sözlərinə görə, sübut kimi ümumilikdə Ermənistan-Türkiyə prosesi ətrafında baş verənləri təqdim etmək olar. Erməni deputat bildirib ki, Ərdoğan Paşinyanla təmas qurmağa razılaşıb, çünki Ermənistan Türkiyə-Azərbaycan ilkin şərtlərinə razı olub: “İlk növbədə Türkiyənin ilkin şərtinin nə demək olduğunu insanlara xatırlatmaq lazımdır. 44 günlük müharibədən sonra qoyulan ilkin şərt odur ki, Türkiyə Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin tənzimlənməsini Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin nizamlanması ilə şərtləndirir. Türkiyə deyir ki, Ermənistan Azərbaycanın tələblərini yerinə yetirməlidir. Azərbaycan isə Ermənistanla münasibətləri tənzimləmək müqabilində əsasən iki şeyi tələb edir: Ermənistan Qarabağı Azərbaycan ərazisi hesab etməlidir, digər tələb isə Zəngəzur dəhlizidir. Bu baxımdan Ermənistan hakimiyyəti ən azı açıq şəkildə müəyyən müqavimət göstərir, lakin Türkiyə tərəfinin bu təzyiqlər altında ermənilərlə təmas qurmağa razı olduğu göz qabağındadır. Paşinyan bir neçə dəfə Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğandan görüş xahiş edib. Ərdoğan bu xahişi alıb və açıq şəkildə deyib ki, Ermənistan Azərbaycanın tələblərini yerinə yetirməyincə Türkiyə Ermənistanla təmas qurmayacaq”.
Zəngəzur dəhlizi ilə yanaşı, Ermənistanın qondarma “soyqırımı” iddialarından imtina etməsi də vacibdir. Ermənistanın iqtisadi təcridi aradan qaldırmağa çalışdığı bir vaxtda Türkiyə ilə sərhədlərin açılması üçün şərtlərə əməl eməsi vacibdir. Nikol Paşinyan özü də bundan əvvəl qonşularla düşmənçiliyin aradan qaldırılmasının Ermənistan hökumətinin 5 illik proqramında qeyd olunduğunu deyib: "Qonşu ölkələrlə münasibətləri dərinləşdirmək və ya normallaşdırmaq hökumətin xarici siyasətinin vacib istiqamətlərindən birinə çevriləcək. Artan düşmənçilik bölgənin sabitliyi və təhlükəsizliyi üçün təhlükə yaradır. Düşmənçiliyə qalib gəlmək regional xarici siyasətin əsasını təşkil edə bilər". Paşinyan və onun komandası Türkiyəni Avropaya açılan pəncərə kimi görür.
Samirə SƏFƏROVA
