İran təmsilçiərinin bir-birinin ardınca verdiyi açıqlamalar İsrail və ABŞ-da ciddi narahatlıq yaradıb. Hətta bu fonda İrana qarşı hərbi əməliyyatlara start verilməsi də yenidən gündəmə gəlib. Bunlara səbəb İranın nüvə silahı hazırlamaq üçün bütün imkanlara malik olduğunu bildirməsidir.
İranın Məhkəmə Hakimiyyəti sədrinin beynəlxalq məsələlər üzrə sabiq müavini Məhəmməd Cavad Laricani bildirir ki, ölkəsi nüvə silahı yaratmaq qərarına gəlsə, heç kim onun qarşısını ala bilməz: “Xamneyinin fitvasına görə, bizə atom silahları da daxil olmaqla, kütləvi qırğın silahlarının istehsalına icazə verilmir, lakin nə vaxtsa bunu etmək istəsək, təbii ki, heç kim bizə mane ola bilməz. Özləri də bunu bilirlər”. İranın beynəlxalq əlaqələr üzrə strateji şurasının rəhbəri Kamal Xərrazi də eyni mövqeni bölüşür: “İranın atom bombası yaratmaq üçün texniki imkanları var, lakin bu məsələ ilə bağlı ölkə rəhbərliyinin qərarı yoxdur. Heç kimə sirr deyil ki, bizim İranda nüvə bombası yaratmaq üçün texniki imkanlarımız var”. Strateji şuranın rəhbəri qeyd edib ki, İran bir neçə gün ərzində uranın zənginləşdirilməsi səviyyəsini 20%-dən 60%-ə qaldıra bilib və bu səviyyəni asanlıqla 90%-ə çatdıra bilər. Qeyd edək ki, bunlar fonunda İran 2015-ci ildə imzalanmış Birgə Hərtərəfli Fəaliyyət Planından da çıxıb. Bu da İrana nüvə silahı hazırlanması üçün sərbəst manevr imkanı verir. Hadisələrin bu səpkidə inkişafı ilk növbədə İsrail tərəfindən ciddi narahatlıqla izlənilir. Məsələ ABŞ prezidenti Co Baydenin İsrailə səfəri zamanı da xüsusi diqqət mərkəzində olub. Co Bayden bu xüsusda bildirib: “ABŞ İranın 2015-ci ildə imzalanmış Birgə Hərtərəfli Fəaliyyət Planına yenidən qoşulmasını əbədi gözləməyəcək. Biz İran rəhbərliyinə Birgə Hərtərəfli Fəaliyyət Planına daxil olmaq üçün nəyi qəbul etməyə hazır olduğumuzu bildirmişik və cavab gözləyirik. Cavabın nə vaxt gələcəyi qeyri-müəyyəndir, lakin biz əbədi gözləməyəcəyik”. Bayden vurğulayıb ki, ABŞ heç vaxt İranın nüvə silahı əldə etməsinə imkan yaratmayacaq: “Bu, İsrailin, ABŞ-ın və dünyanın qalan hissəsinin təhlükəsizliyi üçün həyati əhəmiyyət daşıyır”. Səudiyyə Ərəbistanı Krallığına səfəri zamanı Bayden yenidən İran mövzusuna toxunub: “İran Yaxın Şərq regionunda qeyri-sabitliyə səbəb olur və biz buna imkan verməyəcəyik. Biz istəyirik ki, İran region ölkələri ilə əməkdaşlıq etsin, beynəlxalq hüququn prinsiplərinə əməl etsin və Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentliklə əməkdaşlıq etsin. ABŞ heç vaxt İranın nüvə silahı əldə etməsinə icazə verməyəcək. ABŞ İranın nüvə proqramına təzyiq göstərmək üçün diplomatik səylərini davam etdirir və biz rəsmi Tehranın nüvə silahı əldə etməsinin qarşısını almağa çalışırıq”.
İsrail Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi, general-leytenant Aviv Koçavi qeyd edir ki, artıq yaranmış vəziyyətdə İsrail ordusu İranın nüvə proqramına qarşı mümkün tədbirlərə hazırlaşır: “İsrail Silahlı Qüvvələri İrana hücuma hazırlaşmaqda davam edir. Ordu hadisələrin istənilən inkişafına və istənilən ssenariyə hazır olmalıdır. İranın nüvə proqramına qarşı hərbi variant hazırlamaq mənəvi borc və milli təhlükəsizlik zərurətidir”. İsrailin baş naziri Yair Lapid də İranı savaşla hədələyib. Onun sözlərinə görə, İsrail İranın nüvə proqramı ilə bağlı razılaşmanın əleyhinədir və nüvə silahı hazırlaması ilə əlaqədar rəsmi Tehrana qarşı diplomatik və əməliyyat tədbirləri görmək hüququnu özündə saxlayır. O qeyd edib ki, İsrailin bu mövqeyini ABŞ prezidenti Co Baydenin diqqətinə çatdırıb: “Mən prezident Bayden və onun komandasına açıq şəkildə bildirdim ki, İsrail nüvə sazişinə qarşıdır və İranın nüvə proqramına qarşı tam diplomatik və əməliyyat azadlığı hüququnu özündə saxlayır”. O, Baydenin İsrailə səfərini tarixi adlandırıb və vurğulayıb ki, Amerika prezidentinin gəlişi diplomatiya, təhlükəsizlik və iqtisadiyyat sahələrində nailiyyətlər gətirib ki, bu da İsrail dövlətini gələcək illər üçün gücləndirəcək. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, ABŞ nüvə proqramı ilə yanaşı, İtranın Ukrayna məsələsində Rusiyanın yanında yer almasından da qəzəblidir. Bu fonda Co Bayden administrasiyası bildirib ki, İran Rusiyaya yüzlərlə pilotsuz uçuş aparatı, o cümlədən silah daşıya bilən aparat verməyi planlaşdırır. Dövlət Departamentinin mətbuat xidmətinin rəhbəri Ned Prays qeyd edib ki, İran Rusiyaya pilotsuz uçan aparatları təhvil verərsə, ABŞ və müttəfiqləri tərəfindən sanksiyalarla və digər sərt tədbirlərlə üzləşəcək: “Rusiyanın pilotsuz texnologiya ilə təmin olunması ilə bağlı narahatlığımızı artıq bildirmişik. Vəziyyəti izləməyə davam edirik. Bütün sanksiyalarımız qüvvədə qalır. Bu tipli hər hansı bir əməliyyat bizim və bir çox müttəfiqlərin sanksiyaları ilə nəticələnəcək”. İranın xarici işlər naziri Hüseyn Əmir-Abdullahian isə İtaliya mediasına müsahibədə bu məlumatı inkar edib: “Bizim Rusiya ilə müxtəlif sahələrdə, o cümlədən hərbi sahədə əməkdaşlığımız var, lakin Ukrayna müharibəsində münaqişə tərəflərinin heç birinə yardım etmirik. Çünki düşünürük ki, bu müharibə dayandırılmalıdır”. Əmir-Abdullahian qeyd edib ki, bu müharibənin əsas problemlərindən biri Qərb ölkələri və ABŞ-ın bəzi silah istehsalçılarının öz məhsullarını satmağa çalışmasıdır: “Biz münaqişənin alovlanmasına səbəb olacaq hər bir addımdan çəkinirik və müharibəni dayandırmaq üçün çalışacağıq”.
Tahir TAĞIYEV
