“Yaxın günlərdə Avropa İttifaqı ilə Azərbaycan arasında önəmli sənəd - enerji təhlükəsizliyi ilə bağlı sənəd imzalanacaq və bizim əməkdaşlığımızı daha yüksək səviyyəyə qaldıracaqdır”. Bu fikirləri Prezident İlham Əliyev cari ilin altı ayının yekunlarına həsr olunan müşavirədə deyib.
Dövlət başçısının qeyd etdikləri dünya miqyasında da xüsusi diqqət mərkəzində yer alıb. Bu da təsadüfi deyil. İspaniyanın EFE agentliyi qeyd edir ki, Azərbaycan Avropa İttifaqı ilə enerji təhlükəsizliyi barədə çox mühüm bir saziş imzalayır. Qeyd edilir ki, Avropa Komissiyasının sədri Ursula fon der Lyayenin Azərbaycana səfəri də bununla bağlıdır. Agentlik xatırladır ki, bu il Azərbaycandan Avropaya 10 milyard kubmetrdən çox qaz nəql ediləcək. Lakin yeni razılaşmalar fonunda bu həcmin daha da artması gözlənilir. O da vurğulanır ki, 2021-ci ildə Azərbaycandan 22 milyard kubmetr qaz ixrac edilib, bunun 8,2 milyard kubmetri Avropaya göndərilib. Hazırda Azərbaycan Gürcüstana, Türkiyəyə və Avropaya, o cümlədən İtaliya, Yunanıstan və Bolqarıstana qaz ixrac edir. Hazırda qısamüddətli perspektivdə Azərbaycan hökumətinin prioriteti Balkanlara qaz göndərmək imkanına malik olmaq üçün ixracın infrastrukturunu genişləndirməkdir. Türkiyənin “Star” qəzeti də məsələyə diqqət yetirib. Qeyd olunur ki, düşdüyü enerji böhranından xilas olmaq üçün Avropa İttifaqı Azərbaycanla uzunmüddətli qaz idxalı sazişini reallaşdırır. Nəşr qeyd edir ki, enerji təchizatında Rusiyadan asılılığını azaltmaq və enerji resurslarını şaxələndirmək istəyən Avropa Xəzər qazını Türkiyə üzərindən Avropaya nəql edən “Cənub Qaz Dəhlizi”nin genişləndirilməsində axtardığı həll yolunu tapıb. Avropa İttifaqının enerji məsələləri üzrə komissarı xanım Kadri Simsonun Azərbaycan hökuməti ilə Avropa İttifaqının qaz idxalının artırılması və “Cənub Qaz Dəhlizi”nin genişləndirilməsinin dəstəklənməsi üzrə saziş layihəsini müzakirə etmək üçün yaxın Bakı səfəri də bundan qaynaqlanır: “Müvafiq hökumətlərin təsdiqini tələb edən və dəyişdirilə bilən anlaşma memorandumu Ukraynadakı müharibədən sonra Avropa İttifaqının Rusiya qazından asılılığını azaltmaq səylərinin bir hissəsidir. Anlaşma memorandumu layihəsində deyilir ki, tərəflər “Cənub Qaz Dəhlizi” vasitəsilə Avropa İttifaqına ixrac da daxil olmaqla, kommersiya məqsədəuyğunluğu və bazar tələbi əsasında 2027-ci ilə qədər hər il azı 20 milyard kubmetr təbii qaz ticarətini dəstəkləməyi hədəfləyirlər. Təklifin artması ilə həm də Azərbaycan qaz hasilatını genişləndirməli olacaq”. Müqavilə layihəsinə, həmçinin, bərpa olunan enerjinin təşviqi və gələcək hidrogen ticarətinin müzakirəsi məqsədilə Avropa İttifaqı və Azərbaycan arasında elektrik enerjisi üzrə qarşılıqlı əlaqələrin inkişafının araşdırılması daxildir.
Qeyd edilir ki, Azərbaycandan Avropaya təbii qaz nəql edən “Transadriatik” boru kəməri (TAP) son günlər maksimum gücünə çatıb. Sutkada 33 milyon kubmetr, yəni ildə orta hesabla 12 milyard kubmetr təbii qaz verilir: “TANAP layihəsi ilə Azərbaycanın təbii qazı Türkiyə üzərindən Avropaya nəql edilir. Layihə sayəsində Avropanın enerji ehtiyacı təmin edilib, Türkiyənin geostrateji dəyəri güclənib”. Nüfuzlu “Euronews” kanalı isə xatırladır ki, indi Avropa İttifaqı Azərbaycanı etibarlı tərəfdaş adlandırır: “Avropa İttifaqı 2027-ci ilə qədər “Cənub Qaz Dəhlizi” vasitəsilə hər il azı 20 milyard kubmetr yanacaq qəbul edə biləcəyini gözləyir. 2021-ci ildə Rusiyadan Avropa İttifaqı ölkələrinə 155 milyard kubmetr qaz ixrac edilib ki, bu da onun ümumi istehlakının 40 %-ni təşkil edib. Avropa Komissiyasının prezidenti Ursula fon der Lyayen və qurumun enerji məsələləri üzrə komissarı Kadri Simson Azərbaycan hakimiyyəti ilə yerli qazın Avropaya nəqlini müzakirə etmək üçün Bakıya səfər ediblər. Danışıqlar nəticəsində Avropa İttifaqının Rusiya enerjisindən asılılığını azaltmaq və gələn qışda gözlənilən qaz qıtlığını azaltmaq məqsədi daşıyan razılaşmanın əldə olunacağı gözlənilir. İndi Xəzər dənizi şelfində hasil edilən yanacaq Avropaya “Cənub Qaz Dəhlizi” vasitəsilə verilir. Tərəflər Avropa ölkələrinə təbii qaz tədarükünün şaxələndirilməsində onun rolunun artırılması məqsədilə Avropa İttifaqı ilə Azərbaycan arasında enerji sahəsində strateji tərəfdaşlıq məsələlərini xüsusi diqqət mərkəzində saxlayır. Bu il Azərbaycandan Avropaya qaz tədarükünün ötənilki 8 milyard kubmetrdən 10 milyard kubmetri keçəcəyi gözlənilir”. Məsələ ilə bağlı “Euobserver” nəşri isə qey edir ki, Avropa İttifaqı və Azərbaycan arasında strateji tərəfdaşlıq şaxələndirməni artırmaq üçün Xəzər təbii qazının Avropa İttifaqına və potensial olaraq Qərbi Balkan ölkələrinə tədarükünü nəzərdə tutur. Moldovanın IPN xəbər agentliyi ölkənin təbii qazın alınması üçün Avropa platformasına, eləcə də Azərbaycan tərəfi ilə dialoqa qoşulduğunu bildirib. Baş nazirin müavini, infrastruktur və regional inkişaf naziri Andrey Spınu qeyd edib ki, Azərbaycandan təbii qazın alınması imkanının yaradılması üçün yerli hakimiyyətlə danışıqlar davam edir.
Ramil QULİYEV
