Qədim Azərbaycan şəhəri İrəvan və onun əsas məhəllələrindən olan Təpəbaşıda ermənilər xalqımıza məxsus irsi sistemli şəkildə dağıtmağa başlayıblar və bu proses indi də davam edir. Hazırda Təpəbaşı məhəlləsi tamamilə məhv olmaq təhlükəsi ilə üz-üzədir. Azərbaycan ictimaiyyəti bununla bağlı UNESCO-ya müraciət ünvanlayıb.
Müraciəti imzalayan 102 nəfər tanınmış elm və ictimaiyyət xadimi UNESCO-nu xalqımızın zəngin tarixi-mədəni irsinin ermənilər tərəfindən məhv edilməsinin qarşısının alınması üçün zəruri addımlar atmağa çağırıb.
Növbəti erməni vandalizmini dayandırmaq üçün Azərbaycan dövləti, ictimiaiyyəti və diasporu hansı addımları atmalıdır?
UNESCO-ya müraciətə imza atanlardan biri, keçmiş İrəvan şəhər sakini, hərbi-siyasi ekspert Telman Qasımov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, Təpəbaşı məhəlləsindəki məscidlər, hamamlar onun Azərbaycan xalqına məxsus memarlıq irsi olduğunu sübut edir. Həmin məhəllənin əhalisinin əsas hissəsinin türk-müsəlman əhali olması, yalnız çar hökumətinin köçürmələri hesabına bu faiz nisbətində müəyyən dəyişikliklərin yaranması 1831-ci ilə məxsus kameral təsvirdən də aydın görünür. Həmin təsvirdən çıxarış bizə bunu deməyə imkan verir: Təpəbaşı məhəlləsi İrəvanın qərb hissəsini əhatə edirdi. İrəvanda dörd böyük məhəllə olub: Qalaiçi, Şəhər, Dəmirbulaq və Təpəbaşı. Adını sonuncu qeyd etdiyim məhəllə digərlərindən fərqlənib. Təpənin başında olduğu üçün ona bu adı veriblər. İrəvan qalası işğal olunandan sonra qalanın içindəki sakinlərin çoxu Təpəbaşı məhəlləsinə axışmağa başladı. Ermənilər Türkiyə və İrandan kütləvi İrəvana köçürüləndən sonra başladılar Təpəbaşı məhəlləsində gecəqondular tikib yaşamağa. Bu məhəllə İrəvanın ürəyi sayılırdı. Çox əlverişli coğrafi mövqedə yerləşirdi. İrəvandan axan iki çayın sərinliyi həmin məhəlləyə vururdu. Sanki müasir kondisioner rolunu oynayıb. Həmin məhəllənin bütün küçələri azərbaycan adı daşıyıb. Orada məscid olub. Hazırda həmin məscid darmadağın vəziyyətdədir. Şərq üslubunda tikilən xanın evi də dağıdılıb. Bu məhəllədə bir çox imkanlı azərbaycanlılar yaşayıb. Azərbaycanın bir çox görkəmli elm adamları, ziyalıları məhz həmin məhəllədən çıxıb. İrəvanın digər məhəllələrindən də azərbaycanlılara aid bütün mədəni irs məqsədli şəkildə silinir. Ermənistanın öz daxilində olan bəzi QHT-lər bu vandalizmə etiraz edir. İrəvan, o cümlədən şəhərin Təpəbaşı məhəlləsində yerləşən Azərbaycan xalqının milli-mədəni, tarixi irsinə qarşı Ermənistanın həyata keçirdiyi mədəni soyqırımı prosesi ilə bağlı Azərbaycanın bir qrup elm xadimi və ictimaiyyət nümayəndələri tərəfindən iyulun 5-də UNESCO-nun Baş direktoru Odre Azuleyə müraciət ünvanlanıb. İrəvanda həmin əraziyə çoxsaylı turistlər gəlir, bu məhəllənin məhv edilməsini görürlər və göz yumurlar. Artıq həyəcan təbili çalmaq lazımdır. Təpəbaşıda çoxmərtəbəli binaların tikilməsi layihələri var. Təpəbaşının Azərbaycan xalqının maddi-mədəni irsi olduğu qəbul edilməli, Təpəbaşının qorunması və dağıdılan abidələrin bərpası da Ermənistanın üzərinə qoyulmalıdır. UNESCO dünyada bu sahədə söz sahibidir. UNESCO Ermənistana getməli, Təpəbaşının qorunması ilə bağlı reallıqları görməlidir. Bu, dünya mədəni irsinin bir hissəsidir. Keçmişdə burada yaşayan yerli azərbaycanlı sakinlərin orada təkcə torpaqları yox, həm də mülkləri olub. Bu gün Təpəbaşı məhəlləsi milli koloritini qoruyub saxlamaq əvəzinə, ermənilər tərəfindən xarabalığa çevrilib. Dünya buna səssiz qalmamalıdır. Bu məsələ diqqətdə saxlanılmalıdır. Bizim xaricdəki diaspor təşkilatlarımız bu məsələyə etiraz etməli, yeri gəlsə UNESCO-nun ofisi qarşısında etiraz aksiyası keçirməlidir”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
