Vətəndaş cəmiyyəti müasir dünyada getdikcə daha mühüm fenomenə çevrilməkdədir və bu da səbəbsiz deyil. Real mənzə göstərir ki, vətəndaş cəmiyyətinin inkişaf etdiyi ölkələrdə yüksək həyat səviyyəsi, cəmiyyətdə cinayət və aqressivlik dərəcəsinin azalması müşahidə olunur. Belə cəmiyyətdə insanlar ictimai həyatda fəal iştirak edir, aktual sosial, ekoloji və məişət problemlərinin həllində yaxından iştirak edirlər.
Eyni zamanda, insanlar kommersiya əsasında deyil, ümumi maraqlar əsasında problemlərin həllində birgə iştirk edirlər. Vətəndaş cəmiyyəti hakim gücün və ya biznesin iradəsindən asılı deyil. Əksinə, vətəndaş cəmiyyəti siyasətçilərə, hakimiyyət orqanlarına təsir edir və onların fəaliyyətinin tənzimləyicisinə çevrilir. Bu mənada demokratik tərəqqiyə can atan ölkələrdə vətəndaş cəmiyyətinin inkişafı xüsusi diqqət mərkəzində yer alır və belə ölkələr sırasında Azərbaycan da var.
Sosial rifahın yüksəlməsində vətəndaş cəmiyyəti mühüm rol oynayır
Ölkəmizdə vətəndaş cəmiyyəti özünün dinamik inkişaf yolundadır və son illər ərzində bu müstəvidə əldə edilən nailiyyətlərin miqyası davamlı olaraq genişlənir. Məlumdur ki, müasir sosial dövlətlər cəmiyyətin yeni inkişaf səviyyəsinə çatması, müstəqil, dövlətin müdaxiləsi olmadan sosial problemlərin həlli funksiyalarını yerinə yetirmək qabiliyyətinə yiyələnməsi üçün şərait yaratmağa çalışır.
Eyni zamanda maraqların rəqabəti yolu ilə inkişaf etmiş vətəndaş cəmiyyəti sabit və dayanıqlı inkişaf üçün də vacibdir. Bunu nəzərə alaraq sosial dövlətdə vətəndaş cəmiyyəti institutları dövlət elementləri ilə müxtəlif əlaqələr yaradırlar. Bunun faktiki nümunəsi Azərbaycan timsalına özünü büruzə verir. Azərbaycan sosial dövlət quruculuğu yolunda inamla irəliləyir. Azərbaycanın sosial dövlət quruculuğu strategiyasının ana xətti olaraq əhalinin sosial-mədəni ehtiyaclarının yüksək səviyyədə qarşılanması siyasəti nəzərdə tutulur. Bu xəttin reallaşması prosesində vətəndaş cəmiyyətləri ilə sıx işbirliyi həyata keçirilir. Sosial bərabərliyin təmin edilməsi prosesində də bu işbirliyinə xüsusi önəm verilir. Təbii ki, bu da sosial ədaləti təmin edən hüquq və imkan bərabərliyinin formalaşmasında müsbət rol oynayır. Sosial müdafiə tədbirlərinin ardıcıllığı və təminatlılıq səviyyəsində də ölkəmizdə vətəndaş cəmiyyətinin aktiv iştirakı müşahidə edilir. Bununla da demək olar ki, Azərbaycanın sosial dövlət modeli vətəndaş - cəmiyyət - dövlət münasibətlərinin yüksək formasıdır. Burada hər bir vətəndaşın həyatı və rifahı naminə müvafiq layihələrə üstünlük verir, insanların öz potensial imkanlarını reallaşdırmaq üçün hüquqi və iqtisadi müstəvidə qanuni şərait yaradır. Vətəndaşların sosial, iqtisadi, hüquqi və mənəvi azadlıqları təmin olunur, cəmiyyət üzvləri arasında sosial bərabərsizlik minimuma endirilir. Buna dəvlətlə birlikdə vərtəndaş cəmiyyətinin fəaliyyəti sayəsində nail olunur. Məhz belə faəliyyət cəmiyyətdə sosial ədalətə söykənən münasibətlərin yaranmasına gətirib çıxarır. Beləliklə, vətəndaş cəmiyyəti ilə işbirliyi qurularkən dövlətin sosial fəaliyyəti bilavasitə insanın layiqli həyat şəraitinin təmin edilməsinə və təmin olunmasına yönəlir. Sosial dövlətin şəxsi maraqlar sahəsinə müdaxilə dərəcəsi məhz vətəndaş cəmiyyəti institutları tərəfindən məhdudlaşdırılır. Sonuncu burada müstəqil qüvvə kimi çıxış edir. Vətəndaşın maddi və mənəvi nemətlərinin qayğısına qalmaqla, vətəndaşı cəmiyyətdə islahatlara cəlb etməklə sosial dövlət vətəndaşın fəal inkişafına zəmin yaradır. Bundan əlavə, belə bir dövlət hər bir şəxsə öz sosial və maddi vəziyyətini yaxşılaşdırmaq üçün öz fəaliyyətindən istifadə etmək üçün bərabər imkanlar yaradır ki, Azərbaycanda bu tendensiya son illərdə daha qabarıq müşahidə edilir.
Təhlükəsizlik amilində vətəndaş cəmiyyətinə böyük rol ayrılır
Vətəndaş cəmiyyətindən bəhs edərkən xüsusi toxunulması vacib olan daha bir məqam onun milli təhlükəsizlik sisteminə təsir edən əsas inteqrativ amil olmasıdır. Bu baxımdan, Azərbaycan vətəndaş cəmiyyəti ölkənin milli təhlükəsizlik sisteminin sabitliyinə mənfi təsir göstərən tendensiyaların aradan qalxmasında da vacib rol oynayır.
Ölkəmizdə vətəndaş cəmiyyətinin milli təhlükəsizlik sistemində əsas funksiyalarına aşağıdakılar daxildir: sosial təhlükə mənbələri və təhdidlər barədə xəbərdarlıq; böhran vəziyyətləri, münaqişələr və ziddiyyətlər barədə erkən xəbərdarlıq; vətəndaşların və təşkilatların Konstitusion hüquq və azadlıqlarının, qanuni mənafelərinin müdafiəsi; ictimai rəyin formalaşması və ona təsir; dövlət orqanlarının, o cümlədən milli təhlükəsizlik sahəsində dövlət siyasətini bilavasitə həyata keçirən orqanların fəaliyyətinə və onların qərarlarının icrasına ictimai nəzarət; təhlükəsizlik qüvvələrinə onlara həvalə edilmiş vəzifələrin həyata keçirilməsində köməklik göstərmək üçün öz üzvlərini səfərbər etmək; ictimai sülhə və harmoniyaya nail olmaq, buna mane olan fenomen və proseslərə qarşı mübarizə; vətəndaşların siyasi fəallığının və hüquq mədəniyyətinin artırılması; siyasi plüralizmin inkişafı; ictimai rəy nəzərə alınmaqla xalq təmsilçiliyinin formalaşdırılması və həyata keçirilməsi; seçkilərin təşkilinə və keçirilməsinə ictimai nəzarətin inkişafı. Vətəndaş cəmiyyəti ölkənin siyasi təhlükəsizlik sisteminə müxtəlif yollarla və müxtəlif formalarda təsir göstərir. Bu təsir həm siyasi həyatın sabitliyini qorumağa, həm də sabitliyi pozmağa yönələ bilər. Lakin əksər hallarda belə təsirin bu və ya digər istiqaməti ölkədə aparılan siyasi kursa cavab kimi çıxış edir. Bu baxımdan, Azərbaycanda vətəndaş cəmiyyəti siyasi həyatın sabitliyi istiqamətində ölkə hakimiyyətinin siyasətinə tam dəstək verir. Çünki burada vətəndaş cəmiyyətinin müxtəlif qruplarının, ümumən isə bütövlükdə vətəndaş cəmiyyətinin maraqlarının ifadə edilməsi uğurla reallaşır. İkinci Qarabağ müharibəsində Azərbaycanın qazandığı qələbədən sonra yaranan yeni reallıqlar fonunda da bu məqam daha böyük önəmkəsb edir. perspektivlərə gəlincə, ölkəmizdə gedən islahatların mərkəzində vətəndaş cəmiyyətinin durması, liberal demokratiya institutlarının qurulması fonunda Azərbaycanın bu müstəvidə daha böyük uğurların müəllifi olması qaçılmaz sayılır.
Tahir TAĞIYEV Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
