Son günlər Orta Asiyanın ən sabit və inkişaf etmiş dövlətlərindən biri olan Özbəkistanda vəziyyət gərginləşib, ölkənin qərbində yerləşən Qaraqalpaqıstan Muxtar Respublikasının əhalisi referendumun keçirilməsi planına etiraz edir. Prezident Şavkat Mirziyoyevin təklif etdiyi konstitusiya dəyişiklikliyinə görə, Qaraqalpaqıstan MR Özbəkistanın tərkibindən ayrılmaqdan məhrum edilir.
Qeyd edək ki, 1992-ci ildə SSRİ-nin dağılması ilə muxtariyyət elan edən qaraqalpaqlar 1993-cü ildə Özbəkistanın o zamankı prezidenti İslam Kərimovla Özbəkistana 20 illik sadiqlik müqaviləsi bağlayıblar. Tərəflər bu müddəti 2013-cü ildə daha 10 il uzadıblar. 2023-cü ildə 10 illik sadiqlik müqaviləsi başa çatır. Növbəti 10 illlik və ya 20 illik müqavilənin bağlanılması üçün referendum keçirilməlidir. Etirazların kökündə də elə prezident Şavkat Mirziyoyevin təklif etdiyi konstitusiya dəyişiklikliyi dayanır. Mirziyoyev gərginliyi artırmamaq məqsədilə konstitusiya dəyişikliyilə bağlı layihəni təxirə salıb. Bu qərardan sonra bölgədə vəziyyət sabitləşib. Hökumət Qaraqalpaq MR-də iğtişaşların qarşısını almaq üçün ölkədə avqustun 2-nə qədər fövqəladə vəziyyət elan edib. Respublikada kütləvi iğtişaşlar zamanı 18 nəfər həlak olub. İyulun 3-də Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev iğtişaşların baş verdiyi Qaraqalpaqıstanla bağlı konstitusiyaya dəyişiklik edilməyəcəyini açıqladıqdan sonra bölgədə vəziyyət sabitləşib.
Bu arada Qaraqalpaqıstanda iğtişaşlarla bağlı yeni görüntülər yayılıb. Görüntülərdə diqqəti çəkən məqam odur ki, mitinq keçirənlərin qaldırdığı bayraqların 3-ü də Azərbaycan bayrağıdı. Azərbaycan bayrağının orda nə işi var? Təbii ki, bu təxribatdır. Ancaq bunda məqsəd nədir, arxasında kim dayana bilər? Özbəkistanda ermənilər də yaşayır. Ola bilərmi ki, bunun arxasında erməni izi olsun?
“Özbəkistanda hamı bilir ki, azərbaycanlılar, dövlətimiz hər hansı bölücülüyü dəstəkləməz”
Məsələyə münasibət bildirən ekspert Azər Həsrətin fikrincə, Azərbaycan bayrağı ilə bağlı təxribatın arxasında üçüncü qüvvə dayanır: “Belə bir hal baş veribsə, bu, əlbəttə ki, təxribatdır. Məsələ ondadır ki, Azərbaycan ümumiyyətlə birmənalı şəkildə Özbəkistanın ərazi bütövlüyünü tanıyır. Eyni zamanda xalqımız və eləcə də Özbəkistanda yaşayan çoxsaylı Azərbaycan diasporu qardaş Özbəkistanın torpaq bütünlüyündən yanadır. O üzdən, heç kim bizim adımızdan separatçı məqsədlər üçün istifadə edə bilməz. Ümumiyyətlə, azərbaycanlılar Özbəkistanın bölünməsi istiqamətində hər hansı addıma dəstək verə bilməz. Özbəkistanda hamı bilir ki, azərbaycanlılar, dövlətimiz hər hansı bölücülüyü dəstəkləməz. Çünki separatçılığın dövlətə necə zərər vurduğunu yaxşı bilirik. Erməni separatizmi timsalında biz bunu görmüşük. Təbii ki, üçüncü qüvvələr belə vəziyyətdən istifadə edirlər. O üzdən, məlum təxribatda üçüncü qüvvələrin əli olduğunu güman edirəm. Bu təxribatın arxasında ermənilərin dayanması ehtimalı böyükdür. Çünki ermənilər adətən belə məsələlərdə biz azərbaycanlıları, digər türk xalqlarını pis vəziyyətə qoymaq üçün müəyyən addımlar atırlar. Necə deyərlər, fürsəti əldən verməməyə çalışırlar. O üzdən, ermənilər Qaraqalpaqıstanda ortalığın qarışdığını görüncə belə bir təxribata əl atıblar. Ancaq istənilən halda bu məsələ birmənalıdır. Nə azərbaycanlılar, nə də Azərbaycan dövləti qardaş Özbəkistanın ərazi bütövlüyünün pozulmasına yönəlik addımları dəstəkləmir”.
Bu baxımdan ekspert hesab edir ki, məlum təxribatda üçüncü qüvvənin əli var.
Vidadi ORDAHALLI
