Hazırkı mürəkkəb geostrateji vəziyyətdə istər beynəlxalq münasibətlər sistemində, istərsə də regionumuzdakı kritik şərtlər içərisində milli maraqların qorunması strateji əhəmiyyət kəsb edir və olduqca aktualdır. Son hadisələr bir daha təsdiq etdi ki, Prezident İlham Əliyev milli məsələlərdə və milli maraqların qorunmasında qətiyyət nümayiş etdirməklə ölkəmizin hərbi- siyasi maraqlarını qoruyur. Həmişə olduğu kimi, milli maraqlarımızın təmin edilməsində prinsipiallıq nümayiş etdirir.
O da məlumdur ki, ATƏT-in Minsk Qrupunun vasitəçilik səyləri danışıqlarda səmərə vermir. Bunun da başlıca səbəbi 3 həmsədr dövlətin yetərincə qətiyyət göstərməməsidir. Belə olan halda, Türkiyənin danışıqlar prosesində fəal iştirakı, o cümlədən, ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrləri sırasına qatılması zərurəti ortaya çıxır. Bir növ, Türkiyənin ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədri olması geosiyasi tələbə çevrilir. Çünki faktlar onu göstərir ki, ATƏT-in Minsk Qrupu üzərinə götürdüyü öhdəlikləri uzun illərdir yerinə yetirə bilmir. Həmsədr ölkələr birtərəfli mövqe tutaraq işğalçıya dəstək verirlər. Ona görə də ATƏT MQ-də təmsil olunan Türkiyə həmsədr ölkə qismində prosesə cəlb edilməlidir. Son vaxtlar Azərbaycanda Türkiyənin Minsk Qrupunda həmsədr olması ilə bağlı istəklər artır.
Bütün bunların fonunda, Türkiyənin MQ-də həmsədr olması prosesə necə təsir edəcək? Başqa hansı dövlətlərin həmsədr olması effekt verə bilər? Fransa ilə Türkiyənin həmsədrliyi necə baş tuta bilər?
“Almaniyanın tərəfsiz olacağı daha real görünür, nəinki Fransanın”
Məsələyə münasibət bildirən AMİP funksioneri Əli Orucov buna bir neçə aspektdən yanaşdı: “Əvvəla Türkiyənin həmsədr olması ümumi işin xeyrinə olacaq. Ən azından, ona görə ki, Türkiyə işğalçı Ermənistanın danışıqları uzatmasına, danışıqlar xatirinə danışıqların aparılmasına imkan verməyəcək. Türkiyənin həmsədr olması ATƏT-in Minsk Qrupunun fəaliyyətinə yeni nəfəs gətirə bilər. Ancaq, praktiki olaraq, Türkiyənin həmsədr olması çox mürəkkəb məsələdir. Ən azından, ona görə ki, Ermənistan buna razılıq verməyəcək. Hansısa dövlətin həmsədr olması üçün mütləq münaqişə tərəflərinin razılığı olmalıdır. 1997-ci ildə Azərbaycan ilk əvvəl Fransanın həmsədr olmasına razı olmurdu. Səbəb onunla bağlı idi ki, Fransa Ermənistanla ənənəvi dostluq münasibətlərinə malikdir və bu ölkədə güclü erməni lobbisi var. Bu səbəbdən Fransanın tərəfsiz olacağına şübhə var idi. Lakin Fransanın ovaxtkı prezidenti Jak Şirak mərhum prezident Heydər Əliyevi əmin etdi ki, belə olmayacaq. Fransa var gücü ilə münaqişənin tənzimlənməsi üçün səylərini artıracaq. Yalnız bundan sonra Azərbaycan Fransanın həmsədr olmasına razı oldu. Ancaq təəssüflər olsun ki, Fransa Ermənistana güclü təzyiq göstərmədi. Digər tərəfdən, nə Fransa, nə də Rusiya istəməz ki, Türkiyə həmsədr olsun. Ola bilsin ki, onlar açıq şəkildə buna qarşı çıxmasınlar, ancaq Ermənistan vasitəsilə bu işi əngəlləyə bilərlər. Üstəlik, son vaxtlar Fransa-Türkiyə münasibətləri Liviya üzündən bir az da gərginləşib. Bu baxımdan tutaq ki, Türkiyə həmsədr olsa belə, Paris Ankara ilə sözügedən formatda uzlaşmayacaq. Çünki Fransa Türkiyənin regional güc olmasını istəmir.
Ən nəhayət, ATƏT-in Minsk Qrupunun 11 üzvü var. Hesab edirəm ki, Türkiyədən sonra Almaniya həmsədr olsa, daha yaxşı olar. O mənada ki, Almaniyanın tərəfsiz olacağı daha real görünür, nəinki Fransanın”.
Ekspertin fikrincə, hazırkı həmsədrlərlə danışıqları irəli aparmaq mümkün deyil.
Vidadi ORDAHALLI
