Düşdüyü təcrid vəziyyətində sosial-iqtisadi durumu pisləşən Ermənistanı koronavirus pandemiyası daha böyük problemlərə düçar etməkdədir. Belə vəziyyətdə Ermənistan üçün növbəti sürpriz də Rusiyadan gəlməkdədir. Belə ki, Kreml İrəvana satılan qazın qiymətində dəyişiklik etmək niyyətindədir. Halbuki, İrəvan son bir ildə qaz qiymətinin aşağı salınması üçün Rusiyaya minnətçi düşmüşdü. Amma buna rəğmən, Ermənistanda hələ ötən ilin əvvəlindən Rusiya qazı bahalaşıb. Qazın min kubmetri150 dollardan 165 dollara yüksəlib. Amma Moskva qiymətlərin bir qədər də artmasını istisna etmir. Ümumiyyətlə, Rusiya üçün Ermənistana satılan qazın qiymətinin 200 dollara çatdırılması əsas məqsəddir. Buna rəğmən, İrəvan qazın qiymətinin aşağı salınmasını istəyir. Lakin Kreml birmənalı şəkildə İrəvanın istəyinə qarşı çıxır.
Hesab edilir ki, Moskva istəyinə nail olacaq. Məsələ burasındadır ki, Ermənistan ərazisində yeganə təbii qaz çatdıran şirkət “Qazprom Ermənistan”dır. Rusiyanın “Qazprom” şirkətinin törəmə müəssisəsi olan bu qurum hələ də ziyana işlədiyini bəyan edir. “1in.am” saytı yazır ki, sözügedən məsələ Rusiya prezidenti Vladimir Putin və Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan arasında telefon söhbəti zamanı yenidən müzakirə olunub: “Kremlin mətbuat xidmətinin yaydığı məlumatda deyilir ki, danışıq erməni tərəfinin təşəbbüsü ilə baş tutub. Qeyd edilir ki, danışıq zamanı Putin və Paşinyan ikitərəfli əməkdaşlığın aktual məsələlərinə, həmçinin Avrasiya İqtisadi Birliyi xəttilə qarşılıqlı əlaqə məsələsinə də toxunublar. Bundan əlavə, gələcək təmasların qrafiki razılaşdırılıb. Düzdür, Putinin sonradan yenə Paşinyanla nə dərəcədə tamasda olacağı sual altındadır. Çünki son həftələrdə belə təəssürat yaranır ki, erməni tərəfinin Moskva ilə təmasları yalnız baş nazir Mişustinlə məhdudlaşır. Bu, əlbəttə, erməni-rus münasibətlərinin səviyyəsini əhəmiyyətli dərəcədə aşağı endirir. Yeri gəlmişkən, bu durum son günlərdə bizim ekspert dairələrində aktiv müzakirə olunur, hətta müəyyən spekulyasiyaya məruz qalır. Bu fonda o da qayğı yaradır ki, Putinlə telefon danışığı barədə rəsmi İrəvan və Moskvanın yaydığı məlumatlarda, ən azı, vurğularda əhəmiyyətli fərq var. Rusiyanın bizim artıq təqdim etdiyimiz rəsmi məlumatında qaz haqqında bir söz də yoxdur. Halbuki, Ermənistan hökumətinin mətbuat xidmətinin yaydığı məlumatda qeyd edilir ki, tərəflər Ermənistana təbii qazın verilməsilə bağlı məsələləri də müzakirə ediblər. Diqqətçəkəndir ki, Nikol Paşinyan feysbukda 4 saatlıq birbaşa efirdə olan zaman Rusiya prezidentilə aralarındakı telefon danışığının mahiyyətinin bir sıra təfərrüatları haqqında məlumat verib. Baş nazir qeyd edib ki, bu gün bizim qaz sistemindən effektli istifadə ilə bağlı problemimiz var, bunu həll etməliyik. O deyib ki, baş nazirin müavini Mqer Qriqoryan qazın qiymətinin endirilməsi üçün hökumətin adından “Qazprom”a müraciət edib. Putinin nə cavab verdiyi isə aydın deyil, çünki baş nazir bu barədə təfərrüata varmayıb. Ancaq mövcud qeyri-müəyyənlikdən çıxış edərək nəticə çıxarmaq olar. Kreml özünün yaydığı məlumatda qaz məsələsini gündəlik məsələsi hesab etmirsə, güman etmək olar ki, Moskvada rəsmi İrəvanın prinsipial hesab etdiyi bu məsələni – sərhəddə verilən qazın qiymətinin aşağı salınmasını müzakirə etmək niyyətində deyillər. Əlbəttə, Moskvanın belə yanaşması özlüyündə AİB-nin mövcudluğunu mənasız edir. Lakin o da faktdır ki, Rusiyada bənzər strukturları böyük dövlətçilik gündəliyinə xidmət etmək lazım olduqda xatırlayırlar. Beləliklə, qazın tarifi məsələsi kölgədə qalmağa davam edir və hətta Nikol Paşinyanın feysbukdakı canlı yayımı da bu məsələyə aydınlıq gətirməyib”. Belə vəziyyətdə Rusiyanın qaz qiymətini artırması tamamilə gözlənilən sayılır. İrəvan elə bu səbəbdən bəyan edir ki, ölkə İran qazının alınması imkanlarını nəzərdən keçirir. Yeri gəlmişkən, bunu ondan əvvəlki hökumət də istisna etmirdi. Amma ABŞ və Rusiya İrəvanın bu niyyətinə qarşıdır. Digər tərəfdən İran da artıq buna müsbət baxmır. Çünki İranın istəyinin əksinə olaraq, Ermənistan İsraildə səfirlik açmağa hazırlaşır. Buna isə Tehranın sərt reaksiyaları artır. İran parlamenti sədrinin beynəlxalq məsələlər üzrə müavini Hüseyn Əmir Abdullahiyan qeyd edir: “Ermənistanın bu addımı Fələstin xalqının mənafeyi ilə təzaddadır, eləcə də bölgənin təhlükəsizliyi və sabitliyinə mənfi təsir göstərəcək”. O, Ermənistanın İsraildə səfirlik açmaq planını qınayıb və rəsmi İrəvanı bu addımı atmamağa çağırıb. İranın JAVAN agentliyinin yazısında isə daha sərt ifadələr yer alıb: “İrəvan-Təl-Əviv-Vaşinqton strateji alyansına qarşı müqaviməti gücləndirmək məqsədilə İran bölgədəki müsəlman ölkələri ilə səylərini artırmalıdır. Ermənistanın İsraildə səfirlik açması o deməkdir ki, İrana düşmən olan dövlət sərhədimizə gəlib çıxıb. Bu, İranın milli təhlükəsizlizliyinə təhdiddir”. Qeyd edilir ki, belə vəziyyət qarşılıqlı iqtisadi əlaqələr üçün də təhdiddir. Ərdəbil şəhərinin imam cüməsi Ayətullah Seyid Həsən Amuli Nikol Paşinyanın İsraildə səfirlik açmaq istəyini təhlükəli hal adlandıraraq İrəvanın bu addımının İranın maraqlarına zidd olduğunu bildirib. Belə vəziyyətdə İranın Ermənistana qaz satması da inandırıcı sayılmır.
Ramil QULİYEV
