Mülki və hərbi aviasiyasını davamlı şəkildə gücləndirən Azərbaycanın bu sahədə yaxından əməkdaşlıq etdiyi ölkələrdən biri də Rusiyadır. Proseslərin gedişi göstərir ki, iki ölkənin aviasiya əməkdaşlığı, xüsusən də helikopterlər sahəsində işbirliyi daha da dərinləşəcək. Bunu “İnterfaks” agentliyinə müsahibəsində Rusiyanın Hərbi-texniki əməkdaşlıq üzrə Federal Xidmətinin rəhbəri Dmitri Şuqayev də təsdiq edib.
Onun sözlərinə görə, Rusiya Azərbaycanla helikopterlərin satın alınması ilə bağlı məsələni müzakirə edir. D.Şuqayev bildirib ki, yaxın qonşularla hərbi-texniki əməkdaşlıq kifayət qədər dinamik inkişaf edir: “Bu portfelin MDB ölkələri ilə əməkdaşlıq üzrə dəyəri təxminən 2 milyard dollar həcmindədir”. Konkret olaraq ölkəmizlə əməkdaşlığın davam etdiyini bildirən xidmətin rəhbəri əlavə edib ki, Azərbaycanla işbirliyi əsasən satışdan sonrakı xidmətin, quru qoşunlarının texnikası üçün xidmət mərkəzinin və Mi-8 ailəsindən olan helikopter texnikasının təmiri mərkəzinin yaradılmasına yönəlib. Bununla yanaşı, son məhsulun satılmasına dair məsələ müzakirə olunur. Xatırladaq ki, bu günlərdə Azərbaycanda Rusiya istehsalı olan helikopterlərin təmiri və texniki xidmət üçün servis mərkəzinin inşasına başlanıb. (“Rostex”in tərkibinə daxil olan “Rusiya helikopterləri” holdinqi bildirir ki, Azərbaycanda operatorlara hərtərəfli texniki dəstək göstərə bilən və Rusiyanın “Mi” helikopterlərinin yüksək səviyyədə uçuşa yararlı olmasını təmin edən müasir xidmət mərkəzinin təşkili istiqamətində böyük işlər görülür. Bu iş, mövcud bölgələrdə xidmət mərkəzləri şəbəkəsinin genişləndirilməsini nəzərdə tutan “Rostex” Dövlət Aviasiya Klaster Strategiyasının bir hissəsi olaraq həyata keçirilir. Amma D.Şuqayevin açıqlamalarından aydın olur ki, Rusiya son məhsulun, yəni hazır helikopterlərin də Azərbaycana satılmasında olduqca maraqlıdır.
Xatırladaq ki, ölkəmizin helikopter bazasının əsasını məhz Rusiya istehsalı olan vertolyotlar təşkil edir. Azərbaycan indiyə qədər Rusiyadan müxtəlif növ helikopterlər alıb. Məsələn, Azərbaycan mövcud hərbi-texniki əməkdaşlıq müqavilələri çərçivəsində "Rusiya helikopterləri" holdinqindən 6 hərbi-nəqliyyat "Mi 17B-1" helikopteri alıb. Ümumiyyətlə, Azərbaycan 2000-ci illərdən başlayaraq Rusiyadan fəal şəkildə helikopterlər də daxil olmaqla, müxtəlif silahların alışına başlayıb. Bu sahədə ən irihəcmli müqavilə 2010-cu ilin əvvəllərində imzalanıb və onun həcmi 4 milyard dollardan çox olub. Həmin müqaviləyə əsasən, Bakı 100-ə yaxın T-90S, 100 PDM-3, 18 SAU 2C19M1 "Msta-S", 18 SAU 2S31 "Vena", 18 PSZO 9A52 "Smerç", həmçinin, 18 ağır odsaçan sistem TOS-1A "Solntsepek", 10 ədəd "Xrizontema- C" özüyeriyən tank əleyhinə kompleks zirehli maşını, eləcə də 300 PZRK "İqla-S" 1500 raket döyüş kompleksi və böyük mühəndis-minaaxtaran texniki dəsti alıb. Bununla yanaşı, Azərbaycan Silahlı Qüvvələri 60 ədəd Mi-17 nəqliyyat vertolyotları və 24 ədəd Mi-35M zərbə vertolyotları alıb. Helikopterlərlə yanaşı, Azərbaycan tərəfi pilot heyətə təlimlərin keçirilməsi üçün Rusiyadan Mi-35M helikopterlərinin simulyatorlarını da alıb. Qeyd edək ki, Mi-24 helikopterlərinin bazasında yaradılmış Mi-35M helikopterləri həm zərbə, həm də desantın daşınması məqsədilə istifadə oluna bilir. Müasir avionik sistemlərlə təchiz olunmuş helikopterin silahlanmasına 23 millimetr çaplı top, idarə olunan və olunmayan raketlər daxildir. Mi-35M sürət və manevr imkanları, eləcə də daşıdığı silah yükü baxımından Mi-24-ləri geridə qoyur.
Rus hərbi ekspert Andrey Frolov hesab edir ki, Azərbaycan Rusiyadan daha müasir hərbi helikopterlərin alışını da həyata keçirə bilər. Söhbət, ilk növbədə, Mİ-28H və Ka-52 helikopterlərindən gedir. Xüsusən də sonuncu Azərbaycan üçün daha çox maraq kəsb edir. Çünki ordusunu daha güclü hala gətirən Azərbaycan aviasiya qüvvələrinin də daha təkmil hala gəlməsi üçün zəruri addımlar atır. Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin hərb yolu ilə həll olunacağı təqdirdə isə aviasiya burada kifayət qədər həlledici faktorlardan biri olacaq və bu reallıq ölkəmizdə lazımınca qiymətləndirilir. Bu fonda, Azərbaycan hərbi aviasiya parkına Rusiya istehsalı olan yeni hücum helikopterlərini daxil etməyi heç vaxt diqqətdən kənarda qoymur. Artıq müəyyən müddətdir Azərbaycan tərəfi Rusiya istehsalı olan Ka-52 "Alliqator” tipli zərbə helikopterlərinin satın alınmasına marağını ifadə edib. Bu da təsadüfi deyil. Ka-52 "Alliqator” kəşfiyyat-zərbə helikopteri istənilən hava şəraitində və günün istənilən vaxtında tankların, zirehli və zirehsiz döyüş texnikalarının, canlı qüvvələrin, düşmənin helikopterlərinin məhv edilməsi üçün təyin olunub. Helikopter desanta odlu dəstək göstərə, patrul xidməti yerinə yetirə və hərbi kalonların müşayiətini həyata keçirə bilər. Ka-52 "Alliqator” Suriyada Rusiya aviasiyasının tərkibində uğurlu şəkildə istsmara verilib. Yəni real döyüş şəraitində də tam özünü doğruldub.
Digər tərəfdən, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Azərbaycanın silahlanmasında artıq Mi-35M helikopterləri, eləcə də Mi-15B-5 nəqliyyat-döyüş və hərbi-nəqliyyat helikopterləri var. Ekspertlər bildirirlər ki, Azərbaycanın Mi-35M və Mi-15B-5-ləri olduğu halda, Ka-52 helikopterləri də ölkənin müdafiə qabiliyyəti istiqamətində onların döyüş şəraitində səmərəli tətbiqini tamamlaya bilər. Məhz bu fonda yaxın tezlikdə Ka-52 "Alliqator”ların ölkəmizdə olması tamamilə gözlənilən sayılır.
Nahid SALAYEV
