Xəyalə Rəis: “Həmin mahnılar sadəcə zəhməti yox, sovet ideologiyasını, kommunist sistemini və onun yaratdığı "qəhrəman" obrazlarını tərənnüm edirdi”
Sosrealizm tələblərindən irəli gələrək yazılan əsərləri, mahnıları günümüzdə də yaşatmaq, onları təbliğ etmək milli-mənəvi dəyərlərimizə, müasir mədəniyyətimizə ideolji cəhətdən ciddi ziyanlar vurur.
Sovet dövründə Azərbaycan şair və bəstəkarları pambıqçı, sağıcı qadınlara, neftçilərə, üzümçülərə, çobanlara, daha neçə-neçə əməkçilərə, əmək qəhrəmanına şeirlər, mahnılar həsr edirdilər. Bu mahnıları isə Azərbaycanın böyük müğənniləri ifa edirdilər. Bu mahnıların yaranması dövrün ideoloji tələbindən irəli gəlirdi. Amma bu gün o mahnılar öz aktuallığını tamamilə itirib.
Məsələn bəstəkar Səid Rüstəmovun şair Zeynal Cabbarzadənin sözlərinə bəstələdiyi və Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Sürəyya Kərimovaya həsr etdiyi “Sürəyya”, pambıqçı Qızqayıt Həsənovaya həsr olunan “Qızyaqıt” mahnıları o dövrdə yaranıb. İki dəfə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı pambıqçı Şamama Həsənovaya həsr olunan “Şamama” mahnısının bəstəkarı Ələkbər Tağıyev, sözlərinin müəllifi isə Süleyman Rüstəmdir. Eyni zamanda sözləri və musiqisi bəstəkar Bəhram Nəsibova aid olan “Qarabağ” mahnısında da tarla qəhrəmanlarını vəsf edən məqamlar var. Məsələn:
“Tarlalarında neçə qəhrəman övladı var,
Əməyi güllər açan Sərdarı, Bünyadı var.
Qeyd olunduğu kimi Sovet dövründə əmək qəhrəmanlarına həsr olunan bəzi mahnılar var.
Bunlar cinayətkar Soevt ideologiyanın simvolları idi. Bu mahnılar müasir dövrdə heç bir əhəmiyyət kəsb etməyən, o zamankı istismara haqq qazandıran əmək siyasətinin təbliğat üsulları idi.
Bunu yenidən indiki şəraitdə yaşatmağa nə məna var? Bu mahnıların müstəqil Azərbaycan dövründə yaşamaq haqqı varmı? Olmazmı, bunların hamısını bütün kartekalardan yığışdırılsın.
Sovet dövrünün əməyi tərənnümü edən bəzi mənasız mahnıları var ki, o istismarçı ideologiyaya haqq qazandıran mahnılar idi. Bunların hamısının yığışdırılması günün tələbidir. Çünki həm də bu mahnıların qalmağı siyasi-ideoloji baxımdan ziyanlı rol oynayır. Bəzən insanlarda o dövrün nostalji hislərini təzədən oyadır.
Sənətşünas Xəyalə Rəis baki-xeber.com-a bldirdi ki, sovet dövründə yazılan əmək mahnıları öz dövrünün məhsulu idi:
“Həmin mahnılar sadəcə zəhməti yox, sovet ideologiyasını, kommunist sistemini və onun yaratdığı "qəhrəman" obrazlarını tərənnüm edirdi. O vaxt sənət azad deyildi, bir çox bəstəkar və şairlər də dövlətin sifarişi ilə bu mövzuda əsərlər yazırdılar.
Bu gün həmin mahnıların bəzilərinin melodiyası və ifası insanlarda nostalji hissi oyada bilər. Amma unutmamalıyıq ki, gözəl musiqi onların ideoloji məzmununu dəyişmir. Əgər mahnının əsas məqsədi sovet sistemini təbliğ etmək olubsa, onu bu gün də eyni ruhda təqdim etmək doğru deyil.
Əlbəttə, bu mahnıları tariximizin bir hissəsi kimi qorumaq olar. Onlar arxivlərdə saxlanmalı, musiqi tarixini öyrənənlər üçün əlçatan olmalıdır. Ancaq onları "qızıl fond"un əsas nümunələri kimi davamlı təbliğ etmək və yeni nəsillərə heç bir izah vermədən təqdim etmək düzgün yanaşma sayılmaz”.
X.Rəis qeyd etdi ki, müstəqil Azərbaycanın öz dəyərləri, öz qəhrəmanları və öz musiqisi var. “Bu gün sənətimiz daha çox dövlət müstəqilliyini, milli kimliyi, azadlığı və xalqımızın uğurlarını əks etdirməlidir. Sovet ideologiyasını tərənnüm edən mahnılar isə daha çox keçmişi öyrənmək üçün tarixi nümunə kimi qalmalıdır.
Məncə, bu mahnılarla emosional deyil, düşünülmüş şəkildə davranmaq lazımdır. Onları nə tam unutmaq, nə də bu günün ruhuna uyğun gəlirmiş kimi təqdim etmək doğru olar. Onların yeri tarixdir, bugünkü ideoloji və mədəni gündəm deyil”-deyə X.Rəis bildirdi.
İradə SARIYEVA
