Bu günlərdə Bakı Dövlət Universitetinin professoru, yazıçı-ədəbiyyatşünas Vaqif Sultanlının “Azərbaycan mühacirət ədəbiyyatı: başlanğıcdan günümüzədək” adlı monoqrafiyası yayımlanıb.
“Azərnəşr”in nəfis tərtibatla yayınladığı kitabda ən qədim dövrlərdən tutmuş çağdaş dönəmədək Azərbaycan mühacirətinin ədəbi-bədii və nəzəri-kulturoloji irsi sistemli şəkildə araşdırılır.
Monoqrafiyanın ayrı-ayrı bölmələrində mühacirət ədəbiyyatı anlayışı, Azərbaycan mühacirət ədəbiyyatının araşdırılması tarixi, mərhələləri, görkəmli şəxsiyyətləri haqqında ətraflı bəhs olunur. Burada Azərbaycan folklorunda qürbət motivlərindən başlayaraq yazılı qaynaqlarda mühacirət ədəbiyyatının keçdiyi mürəkkəb inkişaf yolu sistemli şəkildə təhlil olunmuş, ayrı-ayrı müəlliflər haqqında ədəbi portret yazıları yer almışdır.
Müəllif kitaba yazdığı əhatəli ön sözdə araşdırma ilə bağlı qənaətlərini belə ümumiləşdirir: “Bəzən belə bir fikir səslənir ki, mühacirət heç bir zaman sözün həqiqi mənasında böyük ədəbiyyat yaratmamış, dünya ədəbi fikrinə qeyri-adi sənət örnəkləri bəxş etməmişdir. Bu məntiqin kifayət qədər ciddi elmi-faktoloji arqumentlərə söykənmədiyini qeyd etməklə yanaşı, belə bir məqama diqqət yetirməyə ehtiyac vardır ki, tarixin müəyyən, bəlli bir zaman kəsiyində ədəbiyyatı xalqın, vətənin taleyi ilə bağlı məsələlər düşündürdüyündən ədəbi-bədii kriteriyaların bir növ “unudularaq” arxa plana keçdiyi məqamlar da olur. Buna görə də mühacirət ədəbiyyatı dəyərləndirilərkən onu yaradanların yalnız ədəbi istedadı deyil, sosial-əxlaqi mövqeyi də nəzərdən qaçırılmamalıdır”.
Araşdırıcının qəanətincə, qədim tarixə malik olan mühacirət ədəbi-bədii və nəzəri-kulturoloji irsi bütöv Azərbaycan mədəniyyətinin ayrılmaz parçasıdır. “Bir zaman gələcək ki, ədəbi şəxsiyyətlərin bioqrafiyası, yaxud yaradıcılıq yolu dəyərləndirilərkən, əski çağlarda olduğu kimi, onların vətəndə və ya mühacirətdə yaşamasının fərqləndirilməsinə lüzum görülməyəcək. Lakin Azərbaycan mühacirət irsinin uzun illər araşdırmalardan kənarda qalması, özəlliklə çarlıq və sovet siyasi rejimi dönəmlərində yaranan ədəbiyyatın öyrənilməsinə ciddi yasaqlar qoyulması onun ayrıca araşdırılmasını şərtləndirir”.
Vaqif Sultanlının uzun illərin yaradıcılıq axtarışlarının bəhrəsi olan monoqrafiyası Azərbaycan ədəbiyyatının indiyədək sistemli şəkildə öyrənilməmiş mühüm bir qolunun – mühacirətin yaradıcılıq irsinin bütün yönlərilə tanıdılması məramına xidmət edir. Kitabın son dərəcə zəngin və çoxşaxəli Azərbaycan mühacirət ədəbiyyatının öyrənilməsi istiqamətində yaranmış boşluğu dolduracağı, gələcək araşdırmalar üçün elmi-metodoloji qaynaq olacağı şübhə doğurmur.
İradə Sarıyeva
