Azərbaycanda açıq səma altında yaradılan muzeylərdə kifayət qədər texniki və yaradıcı qüsurlar olduğu deyilir. Bu cür qüsurlu muzeylərimizdən birinin də Bülbülün ev muzeyinin həyəti olduğu barədə fikirlər var. Bildiyimiz kimi, azad olunmuş rayonlarda gələcəkdə açıq səma altında yaradılacaq muzeylərin sayı daha çox olacaq.
Açıq səma altındakı muzeylərdə movcud olan nöqsanlar nədən ibarətdir? Bu muzeylərdə qüsurlar nədən qaynaqlanır?
“Bülbülün ev muzeyinin həyətində də bu ciddi qüsurları müşahidə edirik”
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası (AMEA) A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun əməkdaşı Faiq İsmayılov bizimlə söhbətində bildirdi ki, açıq səma altında ayardılan muzeylərdə kifayət qədər qüsurlar var və bunlar aradan qaldırılmalıdır.
F.İsmayılov qeyd etdi ki, Prezident, Ali Baş Komandan İlham Əliyevin cəsarətli qərarları, möhkəm iradəsi sayəsində torpaqlarımızın azad olunması üçün başlanan 44 günlük Böyük Vətən müharibəsindəki qələbə, Azərbaycanın Zəfər tarixinə qızıl hərflərlə həkk olundu. “Bu qələbə milyonlarla insana aylarla sevinc, həyəcan yaşatdı. Aylarla yaşadığımız bu qürurlu anların bir ili tamam olur. Artıq arxada qoyduğumuz bu son bir ildə Prezident İlham Əliyevin işğaldan azad olunmuş ərazilərdə aparılan bərpa və quruculuq işlərinə necə həssaslıqla yanaşması, təməli qoyulan və ya tamamlanan müəssisələrin hər birinin ayrı-ayrılıqda bünövrəsinin qoyulmasında və ya açılışında iştirak etməsi ölkə daxilində və xaricində rəğbətlə qarşılanır”.
F.İsmaylovun qeyd etdiyinə görə, işğaldan azad olunmuş ərazilərdə kənd və şəhər strukturlarının formalaşdırılmasında tarixiliyin və mədəni dəyərlərin qorunması Prezidentin verdiyi ən önəmli tapşırıqlardan biridir. “Bu tapşırıq və tövsiyələrin verilməsində məqsəd kənd və şəhər infrastrukturlarının bərpası zamanı, xüsusilə tarix və mədəniyyət abidələrinin bərpasında, muzeylərin, park və xiyabanların yenidən qurulmasında Azərbaycanın milli-mədəni dəyərlərinin bərpası, tətbiqi və qorunmasını təmin etməkdir. Bərpa quruculuq işlərində Prezidentin səsləndirdiyi tövsüyələr, bir ili tamam olan bu möhtəşəm qələbənin qorunub saxlanması, gələcək nəsillərə olduğu kimi çatdırılması hər bir vətəndaşın, hər bir ziyalının borcu və vəzifəsi olmalıdır.
Ümumilikdə, erməni vandalizminin ifşasında açıq səma altında yaradılan muzeylər, parklar və daimi sərgilər xüsusi əhəmiyyət kəsb edəcək. Müharibədən dərhal sonra Prezident Əliyev tərəfindən açıq səma altında muzeylərin yaradılması məsələsinin gündəmə gətirilməsi heç də təsadüfi deyildi. Azərbaycan ərazilərində erməni cinayətlərinin izlərini saxlayıb, əyani şəkildə gələcək nəsillərə çatdırmaq böyük əhəmiyyət daşıyır. Çünki belə muzeylərin təşkili uzun illər erməni vandallığını əyani şəkildə gələcək nəsillərə çatdıracaq. Muzey, əslində tarixə şahidlik edən nümunələrin, xalqın maddi və mənəvi dəyərlərinin saxlandığı, qorunduğu, öyrənildiyi yerdir. Muzey yalnız əşyaları nümayiş etdirməməli, eyni zamanda maarifləndirməlidir. Odur ki, açıq səma altında yaradılan muzeylərin təşkili böyük diqqət və yüksək peşəkarlıq tələb edir. Belə ki, yeni yaradılan açıq səma altında muzeylər ən yeni tariximizin son 28 ilində baş verən irqçilik, etnik təmizləmə və törədilən vandalizm aktlarının müəyyən məqamının kiçik səhnələrini özündə yaşatmalı, ölkə tarixinin bu hissəsində baş verən hadisələr barədə muzeyə daxil olan insanlar heç kimin izahı olmadan əyani şəkildə müfəssəl məlumat almalıdır.
Açıq səma altında yaradılan muzeylərdə əşyaların kortəbii düzülüşü heç bir məzmun kəsb etmir, zaman keçdikcə öz əhəmiyyətini itirir, bu isə yenidən əşyaların yerdəyişməsi zərurətini yaradır ki, bu da dövlət büdcəsindən əlavə maliyyə sərfiyyatına, yəni israfçılığa səbəb olur.
Görünən odur ki, qələbəmizdən sonra başlanan yenidənqurma və bərpa işlərindəki bu istiqamət üzrə peşəkarlıq istənilən səviyyədə deyil. Bu fəaliyyətin icrasına isə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti, eləcə də digər müvafiq təşkilatlar məsuliyyət və cavabdehlik daşıyırlar. Açıq səma altında təşkil edilən muzeylərdə baş verən olaylardan xəbər verən eksponatların yerləşdirilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyan amillərdən biri olmalıdır. Hadisələrin baş vetrdiyi anları əks etdirən fiqur, əşya, alət, silah və digər qurğuların müzeylərdə yerləşdirilməsi ərazini daha baxımlı və məzmunlu edir. Açıq səma altındakı muzeylərdə qurulan ansambllar əhatə etdikləri və tarixi hadisələrin baş verdiyi ərazilərə bənzədilməlidir. Bədii kompozisiya cəhətdən bir-birini tamamlayan komplekslər və çox növdən olan tikinti qrupunun qalıqları izahata ehtiyacı olmayan ümumi məzmun və məna kəsb etməlidir. Bu muzeylər qurularkən oradakı kompozisiya həm elmi, həm də maarifçilik istiqamətində gələn ziyarətçinin diqqətini çəkməli, ziyarətçidə ərazidə baş vermiş hadisələri öyrənməyə maraq yaratmalıdır. Bu baxımdan qələbəmizdən dərhal sonra Bakı şəhərində yaradılan Hərbi Qənimətlər Parkı həm ölkə daxilində, həm də ölkə xaricində ekstremist baxışlı insanlar arasında ciddi rezonans doğurdu. Parkın bağlanması üçün bəzi supergüclər tərəfindən ölkə rəhbərliyinə ciddi təziqlər edildi. Lakin ölkə rəhbərinin əzmi və iradəsi hesabına bu muzey öz adi həyatını yaşamaqdadır. Ümid edək ki, hələ uzun illər Hərbi Qənimətlər Parkı adlı açıq səma altındakı muzeyimiz yaşayacaq və bizim qələbəmizi gələcək nəsillərə daşıyacaq”.
F.İsmayılovun qeyd etdiyinə görə, 2000-dən çox erməni hərbi texnikasının yerləşdirildiyi Hərbi Qənimətlər Parkında qurulan ansamblların bir çoxunda tələskənliyə yol verilib, bəzi kompozisiyaların ümumi məzmunu isə anlaşılmır. Belə kompozisiyalardan biri parkda quraşdırılan erməni hərbi mətbəxidir. “Mahiyyət etibarı ilə heç bir məzmun kəsb etməyən bu səhnədən insan fiqurları götürülsə də, yerdə qalan qabların və digər əşyaların ora niyə düzüldüyünün mənası açıqlanmır. Mənasız kompozisiyalar isə həm də israfçılıq yaradır.
Hərbi Qənimətlər Parkı metal tullantıları yerini xatırlatmamalıdır. Park, eyni zamanda, Azərbaycan Ordusunun Zəfər salnaməsini, xalqımızın böyük qələbəsini nümayiş etdirməlidir. Hərbçilərimizin Vətən müharibəsində göstərdiyi misilsiz qəhrəmanlıqlar parkda quraşdırılan kompozisiya və ansambllarda mütləq öz əksini tapmalı, eyni zamanda İkinci Qarabağ müharibəsində üç min şəhidimizin xatirəsinin anım yeri olmalıdır.
Açıq səma altında yaradılan muzeylərimizdən biri də Bülbülün ev muzeyidir. Bülbülün ev muzeyinin həyətində də bu ciddi qüsurları müşahidə edirik. Bülbülün ev muzeyinin həyətinə onun büstləri qoyularkən, seçilmiş ərazinin əhəmiyyət dərəcəsi mütləq nəzərə alınmalı və insanların yaddaşında yaşaması üçün hafizələrdə necə qalacağı nəzərə alınmalı idi. Odur ki, büstlərin bir-birinin yanında qoyulmasının heç bir effekti yoxdur. Bir-birindən kəskin fərqli olan bu büstlər bir-birindən aralı qoyulmalı, onlar ətrafında qurulan ansambıllar və bu ansambılların əhatə etdiyi tarixi hadisələr, bədii kompozisiya cəhətdən bir-birini tamamlayan komplekslər quraşdırılmalı, izahata ehtiyacı olmayan ümumi məzmun və məna kəsb etməli idi. Bülbülün ev muzeyinin landşaftı qurularkən oradakı kompozisiya həm elmi, həm də maarifçilik istiqamətində gələn ziyarətçinin diqqətini çəkməli, ziyarətçidə ərazidə baş vermiş hadisələrin izahsız təsəvvürünü yaratmalıdır. Ümid edək ki, gələcəkdə yaradılan açıq səma altındakı muzeylərimizdə bu kimi nöqsanlara yol verilməyəcək” - deyə F.İsmayılov vurğuladı.
İradə SARIYEVA
