Məlum olduğu kimi, oktyabrın 25-də Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının İdarə Heyəti uçot dərəcəsinin 8 faizdən 7,75 faizə endirilməsi haqda qərar qəbul edib. Faiz dəhlizinin yuxarı və aşağı hədləri uçot dərəcəsinə ±1.75 faizlik diapazonda müəyyən edilib .
Məlumat üçün bildirək ki, uçot dərəcəsi (faiz dərəcəsi) pulun dəyəri rolunu oynayır. Pula olan tələb də faiz dərəcəsindən asılı olaraq dəyişir. Məsələn, faiz dərəcələri azaldığı zaman kreditlərə tələb artır, insanların banklara əmanət qoymaq meyli isə azalır. Bu zaman iqtisadi subyektlər daha çox kredit almağa meyl göstərirlər, əllərində olan nağd pulu isə banklarda aşağı faizlərlə saxlamaqdansa xərcləməyə çalışırlar. Nəticədə məcmu tələb artır ki, bu da həm iqtisadi artıma və məşğulluğa, həm də inflyasiyaya artırıcı təsir göstərir.
Faiz dərəcələri artdıqda isə kreditlərə tələb azalır, insanların banklara əmanət qoymaq meyli güclənir. Çünki əmanətlər üzrə faizlər nağd pulu saxlamağın “alternativ xərci”dir. Nəticədə iqtisadi subyektlər daha az kreditlər alırlar və qazandıqları pulun çox hissəsini xərcləməyərək yığıma yönəldirlər. Beləliklə də məcmu tələb daralır və inflyasiyanın azalması üçün şərait yaranır.
Maraqlıdır, uçot dərəcəsinin azalması kredit faizlərinə təsir edəcəkmi?
“Uçot dərəcəsinin 8 faizdən 7,75 faizə endirilməsi faiz dərəcələrinin azaldılmasına…”
İqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənov bildirdi ki, uçot dərəcəsinin 8 faizdən 7,75 faizə endirilməsi faiz dərəcələrinin azaldılmasına təsir göstərməyəcək: “Məlumdur ki, uçot dərəcələri maliyyə bazarlarının idarə edilməsi, ölkənin pul siyasəti, eyni zamanda, iqtisadiyyatın idarə edilməsində mühüm alətlərdən biridir. Təəssüf ki, ölkəmizdə bu alət işləmir. Bu hətta rəsmi səviyyədə Mərkəzi Bank tərəfindən də etiraf olunub. Çünki Azərbaycanda banklararası bazar o səviyyədə inkişaf etməyib. Həmçinin, mərkəzləşdirilmiş kreditlərin bankların xüsusi çəkisində yeri çox aşağıdır. Bu da Mərkəzi Bank tərəfindən uçot dərəcəsinin azaldılmasına birbaşa olaraq təsirləri zəiflədib.
Bilirsiniz ki, bu proses 2017-ci ildən başlayıb. Burada daha çox təsir Mərkəzi Bankın keçirdiyi depozit hərraclarında müəyyənləşən faizlər olub. Depozit hərraclarında faizlərin mərhələli şəkildə azalması bankların növbəti dövrdə vəsaitləri Mərkəzi Bankda yerləşdirməsində marağını azaldır. Son nəticədə onlar izafi aktivləri real iqtisadiyyatda yerləşdirməklə bağlı qərar qəbul edə bilərlər. Beləliklə də daha aşağı faiz və güzəştli şərtlərlə bazara vəsaitlər daxil ola və bankların kredit siyasəti nisbətən yumşala bilər. Faktiki olaraq, uçot dərəcəsilə bağlı Mərkəzi Bankın qəbul etdiyi qərarın bazarda ciddi effekti olmayacaq”.
Günel CƏLİLOVA
