Mərkəzi Bank sentyabrın 13-də uçot dərəcəsini 25 baza punktu azaldaraq 8.25 faizdən 8 faizə endirilməsi haqda qərar qəbul edib. Faiz dəhlizinin yuxarı və aşağı hədləri uçot dərəcəsinə ±1.75%-lik diapazonda müəyyən edilib.
Mərkəzi Bankın məlumatına görə, faktiki inflyasiya hədəf diapozonunun ortasından aşağıda qalır, qısamüddətli inflyasiya gözləntilərinin dinamikasında əhəmiyyətli dəyişikliklər müşahidə olunmur. Yenilənmiş proqnozlara görə, 2019-cu ilin sonuna inflyasiya dəhlizin orta səviyyəsindən bir qədər yuxarı olmaqla hədəf diapazonu (4±2%) daxilində qalacaq.
Uçot dərəcəsinin aşağı salınması ilə bağlı MB-nin atdığı addımlara baxmayaraq, kommersiya banklarının kredit faizlərinin aşağı düşməsi ilə bağlı hər hansı bir yenilik yoxdur. Məsələ ondadır ki, 2019-cu ildə MB 5 dəfə uçot dərəcəsi ilə bağlı faizi endirsə də, bu yöndə heç bir irəliləyiş qeydə alınmayıb. Kommersiya bankları, faktiki olaraq, MB-nin bu yöndə atdığı addımları saya salmır. Hansı ki, 2019-cu ildə uçot dərəcəsi 9,75 faizdən 8 faizə endirilib. Ötən il də faizlər aşağı salınıb. Bu o deməkdir ki, MB nisbətən daha yumşaq pul siyasəti həyata keçirsə də, kommersiya bankları bütün bunları nəzərə almır. Heç cüzi də olsa bunun əlamətləri hiss olunmayıb.
Maraqlıdır, uçot dərəcəsi ilə bağlı faizlərin az-az aşağı salınması bankları qane etmir, yoxsa, ümumiyyətlə, kredit faizlərini aşağı salmaqda maraqlı olmadıqları üçün belə edirlər? Bütün hallarda, banklar niyə kredit faizlərini aşağı salmırlar?
“Hesab edirəm ki, maliyyə alətləri artsa, bu, kredit bazarında təklifin yüksəlməsinə səbəb olacaq”
Məsələyə münasibət bildirən İqtisadi Resursların Öyrənilməsi Mərkəzinin direktoru Ruslan Atakişiyevin sözlərinə görə, MB-nin apardığı siyasətin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, kommersiya banklarında həm faiz dərəcələri aşağı düşsün, həm də banklar daha çox real sektora vəsait yönəltsinlər: “Yəni banklar sənaye, kənd təsərrüfatı, bir sözlə, istehsal sektoru ilə daha yaxından əməkdaşlıq etsinlər. Ancaq biz bunu görmürük. Görürük ki, bütün bu atılan addımlara baxmayaraq, bankların kredit faizləri yuxarı həddə qalmaqdadır. Baxmayaraq ki, problemli kreditlər məsələsi yoluna qoyulub, bir sıra risqlər azalıb. Banklar isə faizlərin aşağı salınmamasını müəyyən xərclərlə əlaqələndirirlər. Bildirirlər ki, yeni filial və bankomatların açılması ilə bağlı xərclər artıb. Ümumilikdə, görünən odur ki, banklar kredit faizlərinin aşağı salınmasında maraqlı deyillər. Bütün bunlara baxmayaraq, uçot dərəcəsinin aşağı salınması ilə yanaşı, maliyyə alətlərinin sayının artırılmasına ehtiyac var. Maliyyə alətləri deyəndə təkcə kreditlərin verilməsindən söhbət getmir. Burada söhbət həm də səhmlərin alınmasından gedir. Digər alternativ maliyyə alətləri işə salınmalıdır. Son dövrlər İqtisadiyyat Nazirliyi bu sahədə iş aparır. İslam bankçılığı ilə bağlı maliyyə alətlərini ölkəmizə gətirmək istəyirlər. Hesab edirəm ki, bu kimi maliyyə alətləri artsa, bu, kredit bazarında təklifin yüksəlməsinə səbəb olacaq. Bu zaman bank sektorunda olan yüksək faiz dərəcələrinin aşağı düşməsi üçün zəmin yaranacaq”.
Vidadi ORDAHALLI
