Mərkəzi Bank tərəfindən vəsaitlərin cəlb edilməsi üzrə növbəti depozit hərracı avqustun 26-da keçirilib. Hərracda tələb 721.3 milyon manat, hərracın nəticəsində bağlanmış depozit əqdləri üzrə orta ölçülmüş faiz dərəcəsi isə 6,26 faiz təşkil edib. Mərkəzi Bank 100 milyon manat cəlb edəcəyini qabaqcadan açıqlayıb.
Bundan əvvəl, avqustun 19-da MB tərəfindən vəsaitlərin cəlb edilməsi üzrə keçirilmiş növbəti depozit hərracında tələb 732 milyon manat, hərracın nəticəsində bağlanmış depozit əqdləri üzrə orta ölçülmüş faiz dərəcəsi isə 6,26 faiz təşkil edib. Həmin vaxt MB 150 milyon manat cəlb edəcəyini öncədən açıqlayıb.
Belə məlum olur ki, banklar sərbəst vəsaitlərini real sektora kredit formasında vermək əvəzinə, daha çox bu vəsaitləri depozit formasında MB-yə yerləşdirməyə maraq göstərirlər. Bu da, bütövlükdə, iqtisadiyyat üçün mənfi göstəricidir. Çünki bu o deməkdir ki, pul kütləsi real iqtisadiyyata çatmır. Nəticədə vəsaitin xeyli hissəsi elə bank sisteminin özündə dövr edir. Necə deyərlər, vətəndaşlar banklara əmanət qoyduğu kimi, banklar da MB-yə əmanət qoyurlar. Sadəcə, MB kommersiya banklarından fərqli olaraq, əmanətləri həmişə qəbul etmir. Yalnız depozit hərracları keçirən zaman bu vəsaitləri cəlb edir.
Görünən odur ki, Azərbaycanda keçirilən hərraclara bankların marağı yüksəkdir. Maraqlıdır, niyə banklar sərbəst vəsaitlərini kredit formasında verməkdə maraqlı deyillər? Bu vəsaitləri MB-də depozit formasında yerləşdirməkdə niyə daha çox maraqlıdırlar? Həmin vəsaitlər kredit şəklində verildikdə faizlər daha yüksək olur.
Ruslan Atakişiyev: “Real sektora verilən kreditlərin gəlirliliyi yüksək görünsə də, onların qaytarılması vaxt tələb edir”
Məsələyə münasibət bildirən İqtisadi Resursların Öyrənilməsi Mərkəzinin direktoru Ruslan Atakişiyev bunu bir sıra amillərlə əlaqələndirdi: “Bunun müxtəlif səbəbləri var. Məsələ ondadır ki, banklar öz vəsaitlərinin idarə olunmasında daha çox risq dərəcələrinə diqqət edirlər. Risqi bir qədər çox olan sahələrə kredit verməkdən yayınırlar. Real sektorda daha çox uzun müddət fəaliyyət göstərən sahələrə kredit verirlər. Bu sektorda yeni yaradılan təsərrüfat sahələrinə kredit verməkdə maraqlı olmurlar. Ona görə də bu kimi risqlər baxımından banklar sözügedən sahələrə kredit vermək əvəzinə, bu vəsaiti depozit formasında MB-də yerləşdirməyə üstünlük verirlər. Digər səbəb gəlirliliyin təmin edilməsi ilə bağlıdır. Real sektora verilən kreditlərin gəlirliliyi yüksək görünsə də, onların qaytarılması vaxt tələb edir. Problemli kreditlər məsələsi bankları, bir növ, bu sahəyə kredit verməkdən çəkindirir. Banklar görürlər ki, harada risq azdır, ora meyl edirlər. Depozit hərraclarına maraq həm də bununla bağlıdır. Bir məqamı da qeyd edim ki, banklar dövlətdən fərqli olaraq, həmişə öz gəlirlərinin marağında olublar. Yəni ucuz vəsait qəbul edib bundan tez və daha çox gəlir əldə etmək. Ancaq mənfəət əldə etməyi düşünürlər. Ona görə də banklar üçün ölkənin real sektorunun inkişafı əsas məqsəd deyil. Onların əsas məqsədi gəlir əldə etməkdir”.
Vidadi ORDAHALLI
