Prezident İlham Əliyevin fiziki şəxslərə verilmiş kredit probleminin həlli ilə bağlı əlavə tədbirlər haqqında sərəncamının icrasından sonra bankların ümumi kredit portfelində problemli kreditlərin miqdarı və payı azalmağa başladı. Belə gözlənirdi ki, banklarda problemli kreditlərin həcmi sonrakı dövrdə də azalmağa doğru gedəcək.
Ancaq Mərkəzi Bankının statistik rəqəmləri göstərir ki, bu ilin iyul ayında vaxtı keçmiş kreditlərin həcmi artıb. Belə ki, iyun ayının sonunda onların həcmi 1 milyard 486.5 milyon manat idisə, iyulun sonuna bu göstərici 0.9 milyon manat artaraq 1 milyard 487.4 milyon manata çatıb. Təxminən 1 milyon manata yaxın artım var. Düzdür, bu rəqəm o qədər də böyük deyil, amma, ümumilikdə, vaxtı keçmiş kreditlərin həcmi azalmaq əvəzinə, sanki yenidən artır.
Məlum olub ki, vaxtı keçmiş kreditlərin artması dövlət müəssisələri hesabına olub.
Hesablama Palatasının sədri Vüqar Gülməmmədovun sözlərinə görə, dövlət müəssisələrinin kredit borclarını qaytara bilməməsi faktları artıb. Onun sözlərinə görə, son illər dövlət müəssisələrinin həm dövlət zəmanəti altında, həm də zəmanət olmadan cəlb olunan kreditlər üzrə vaxtı keçmiş borcları ödəyə bilməməsi faktlarının sayı getdikcə artır.
Onu da qeyd edək ki, belə hallar zamanı adətən həmin borc son nəticədə dövlət büdcəsi hesabına ödənilir. Yəni çox vaxt dövlət bu məsələyə müdaxilə etmək məcburiyyətində qalır. Nəticədə borc yükü dövlət büdcəsinin üzərində qalır.
Maraqlıdır, dövlət müəssisələrinin götürdükləri kreditləri vaxtında ödəyə bilməməsinin səbəbləri nə ilə bağlıdır?
Fuad İbrahimov: “Belə hallar aşkarlanarsa, o zaman buna görə cavabdehlik daşıyanlar məsuliyyətə cəlb edilməlidirlər”
Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı-ekspert Fuad İbrahimovun sözlərinə görə, dövlət müəssisələrinin götürdükləri kreditləri vaxtında ödəyə bilməməsinin müxtəlif səbəbləri ola bilər: “Səbəblərdən biri onunla bağlı ola bilər ki, iş vaxtında yerinə yetirilməyib. Adətən layihə ilə bağlı işlərin vaxtında yerinə yetirilməməsi belə problemlərin yaranmasına gətirib çıxarır. Digər tərəfdən görürsən ki, kredit alınmazdan əvvəl layihə düzgün qiymətləndirilmir. Başqa bu və digər səbəblər üzündən də belə problemlər yaranır. Adətən dünya praktikasında belə hallarla bağlı geniş araşdırma aparılır və bunun səbəbləri ortaya çıxarılır. Digər hallarda isə dövlət borcların qaytarılmasını öz üzərinə götürüb məsələni bağlayır. Azərbaycanda dövlət müəssisələrinin borclarının artmasının səbəbləri yaxşı olardı ki, Hesablama Palatası tərəfindən araşdırılsın. Yoxlamanın konkret nəticələrindən sonra məlum olacaq ki, müəssisə nəyə görə borcu qaytara bilmir. Ola bilsin ki, ortada sırf başqa səbəblər var. O da ola bilər ki, ortada məsuliyyətsizlik faktı var. Belə hallar aşkarlanarsa, o zaman buna görə cavabdehlik daşıyanlar məsuliyyətə cəlb edilməlidirlər. Yox, əgər layihə həyata keçirilən zaman obyektiv səbəblər üzündən fors-major vəziyyət yaranıbsa, o zaman borcun aktlaşdırılıb silinməsi mümkündür. Bu kimi metodlarla müəyyən etmək olar ki, dövlət müəssisələri niyə borcu vaxtında qaytara bilmirlər. Bu baxımdan hesab edirəm ki, bu işin təftişi aparılmalıdır. Yalnız bundan sonra daha konkret cavab vermək olar. Yəni borc səhlənkarlıq üzündən yaranıb, yoxsa obyektiv səbəblər üzündən”.
Vidadi ORDAHALLI
