Mərkəzi Bank "Tədavülə yararsız milli pul nişanlarının əlamətlərinin müəyyən edilməsi, dəyişdirilməsi və pulların ekspertizası Qaydaları"nı hazırlayıb. Qaydalar hazırda ölkənin maliyyə sektorunun təmsilçiləri və müstəqil ekspertlərlə müzakirə olunur. Yeni qaydalar saxta və həqiqi pulun fərqi, əsginasın yararlı olub-olmaması kimi məsələləri əhatə edir. Həmçinin yeni qaydalarda hansı həddə qədər yararsız olan pulların dəyişdirilməsi, yaxud əvəzinin ödənilməsi məsələsi öz əksini tapacaq.
O da məlumdur ki, cırılmış, yararsız pulların, Mərkəzi Bankla yanaşı, kommersiya banklarına təqdim edilməsi hüquqi baxımdan mümkündür. Ancaq problem ondadır ki, kommersiya bankları bu prosesin iştirakçıları olmaq istəmirlər. Yəni bir sıra hallarda kommersiya bankları vətəndaşlar tərəfindən təqdim olunan köhnəlmiş, yararsız əskinasları qəbul etmirlər. Ancaq qanunvericiliyə uyğun olaraq, Mərkəzi Bank bu əskinasların dəyişdirilməsi, yəni qəbul edilməsi və əvəzləşdirilməsi ilə bağlı birbaşa məsuliyyət daşıyan tərəfdir. Vətəndaşlar bu imkanlardan yararlana bilərlər. Bununla belə, "Bank sistemində pulların ekspertizasının təşkili və aparılması Qaydaları" mövcuddur və bu qaydalar 2005-ci ildə təsdiq edilib. Bu qaydalarda tədavülə yararlı, yararsız pullar məsələsi öz əksini tapıb. Yəni banklar hansı hallarda pulu qəbul etməli və ya qəbul etməməli, hansı hallarda qəbul edib Mərkəzi Banka ekspertizaya göndərməlidirlər. Ancaq kommersiya bankları buna da əməl etmir.
Maraqlıdır, kommersiya bankları niyə qanunvericiliyin əksinə olaraq çırılmış, zədələnmiş pulları götürmür?
Fuad İbrahimov: “Belə hallar bankları hörmətdən salır”
Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı-ekspert Fuad İbrahimovun sözlərinə görə, bankların belə pullardan imtina etməsi qanunsuzdur: “İstənilən kommersiya bankı daxili təlimatlara əsasən belə əskinasları qəbul etməli, təftiş apararaq bu vəsaitləri dövriyyədən çıxarıb müvafiq aktla Mərkəzi Banka göndərməlidir. MB bunu əvəzləşdirməklə sözügedən əskinasları ləğv etməlidir. Ancaq bir sıra kommersiya bankları buna vaxt ayırmaq istəmədikləri üçün zədələnmiş pulları qəbul etməkdən imtina edirlər. Çalışırlar belə əskinasları qəbul etməsinlər. Aktlaşma prosesi elədir ki, bu zaman gərək müəyyən sayda yararsız pullar yığılsın. Ondan sonra bu aktlaşdırılsın. İstənilən halda, bankların bu cür addımı düzgün deyil. Belə hallar bankları hörmətdən salır. Banklara olan güvəni sarsıdır. Ona görə də banklar buna son qoymalıdır. Çünki bankların bu yanaşması alicənablıqdan uzaqdır ”.
Vidadi ORDAHALLI
