Azərbaycanda həyata keçirilən iqtisadi islahatlar və onun nəticələri beynəlxalq miqyasda da yüksək qiymətləndirilir. Müxtəlif təşkilatların hazırladığı hesabatlardan belə bəlli olur ki, bu islahatlar Azərbaycanda iqtisadi yüksəlişi daha intensiv hala gətirməkdə, onun ixrac potensialını yüksəltməkdə, xüsusən də qeyri-neft sektorunun inkişafına mühüm təkan verməkdədir. Bu xüsusda ona da diqqət çəkilir ki, həyata keçirilən işlər Azərbaycanı tədricən ixracatçı ölkəyə çevirir. Bu xüsusda Amerikanın "HowMuch" reytinq agentliyi də ölkəmizdə görülən işləri yüksək qiymətləndirir.
Qeyd edək ki, agentlik dünyanın ən iri ixracatçı ölkələrinin siyahısını dərc edib. Siyahıda Azərbaycanın da adı var. Açıqlanan nəticələrin xidmət sahəsinə deyil, əmtəəyə aid olduğu xüsusi vurğulanır. Analitiklərin sözlərinə görə, ixrac beynəlxalq ticarətin əsas aspektlərindəndir. Dünya ölkələri resurs və əmtəələrini satışa çıxarmaqla iqtisadiyyatlarını möhkəmləndirirlər. Dünya iqtisadiyyatında ixrac üzrə liderlik edən ölkələr sırasında isə, əvvəlki kimi, birinci yerdə Çin gəlir. 2018-ci ildə ölkə 2,5 trilyon dollarlıq əmtəə ixrac edib. ABŞ ikinci yerdədir. Bu ölkə içki və qida da daxil olmaqla ərzaq məhsulları, xam neft, mülki təyyarələr, avtomobil hissələri və sənaye texnikası daxil omaqla 1,7 trilyon dollarlıq məhsul ixrac edib. O da qeyd olunur ki, ABŞ və Çin arasında ticarət müharibəsi davam edir və bu da ümumilikdə dünyanın ixracat sahəsinə ciddi təsir göstərə bilər. Azərbaycanda illik ixrac dövriyyəsinin 22 milyard dollar olduğu qeyd edilir. Minimal ixrac dövriyyəsi olan ölkələr kimi Ermənistan və Gürcüstan isə siyahıdan çıxarılıb. Beləliklə, Cənubi Qafqazdan yalnız Azərbaycanın adı siyahıya daxil edilib. Bütün bu prosesdə isə ölkədə həyata keçirilən iqtisadi islahatların mühüm rol oynadığı danılmazdır.
Təkcə bu ilin altı ayında qazanılan uğurlara nəzər salmaqla buna əmin olmaq olar. Ölkə iqtisadiyyatı bu ilin altı ayında 2,4 faiz, qeyri-neft sektoru 3,2 faiz artıb. Ən böyük göstərici qeyri-neft sənayesindədir. Burada artım 15,7 faizdir. Bu onu göstərir ki, son illərdə sənayeləşmə siyasətimiz mühüm nəticələr verir. Bunu “Moodys” Beynəlxalq Reytinq Agentliyinin yaydığı hesabat da təsdiq edir. Qurum, 2016-cı ildən fərqli olaraq, qeyri-neft ixracının indi sürətlə artdığını, bunun büdcə gəlirlərinə mühüm təsir göstərdiyini bəyan edir: “Hələ neft qiymətinin 2016-cı ildə kəskin ucuzlaşması Azərbaycan manatına da təsirsiz ötüşmədi. Bu təsir nəticəsində manat dollarlaşmış bank sistemində təzyiqlə üzləşdi ki, bu da bank nəzarəti sahəsində islahatların aparılmasına, yeni makroprudensial tədbirlərin hazırlanmasına və qanunvericilik təşəbbüslərinə təkan verdi. Neft gəlirlərinin davamlılığını nəzərə alaraq iqtisadi diversifikasiya məqsədilə Azərbaycan hökuməti təşəbbüsünü yenilədi. 2016-ci ildə Azərbaycandakı durğunluğa baxmayaraq, yaxın zamanlarda qəbul edilmiş maliyyə qaydaları siyasətin proqnozlaşdırılmasını artıracaq, qeyri-neft budcə kəsirini azaldacaq”. Ümumiyyətlə, qeyri-neft sektorunun real inkişaf göstəricisi təsdiq edir ki, Azərbaycan bütün sahələrdə dayanıqlı inkişaf yolundadır. Hazırda ölkə yeni texnologiyaların tətbiqinə, iqtisadiyyatın diversifikasiyasına ciddi önəm verir. Ümumilikdə isə bütün bunlar sənayeləşmə siyasətinin çox uğurlu olduğunu təsdiq edən faktlardır. Xüsusən qeyri-neft sektorunda ixracın göstəricilərinin yüksəlməyə başlaması ölkə iqtisiadiyyatına daha böyük perspektivlər vəd edir. İndilikdə isə ölkədə həyata keçirilən iqtisadi islahatlarda daxili bazarın yerli məhsulla tam təminatı, ölkədən valyuta axınının qarşısının alınması və makroiqtisadi göstəricilərin stabilliyi hədəf kimi qoyulub. Bütün bunlar nəticələrini verir və Qafqazda Azərbaycanın lider mövqeyini gücləndirir. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, bu prosesdə Azərbaycan düşmən Ermənistanla müqayisədə daha sürətlə önə çıxır. Belə ki, Ermənistanın 2019-cu il büdcəsində 9 faiz, xərclərdə isə 12 faiz artım nəzərdə tutulub. Rəqəmlərlə ifadədə bu, gəlirlərin 3,1 milyard dollar, xərclərin isə 3,4 milyard dollar olması deməkdir. Ermənistanın 2019-cu ildə xarici borcu isə 7 milyard dollardan artıq olmalıdır. Azərbaycan ölkə iqtisadiyyatına cəmi 6 ayda 6,4 milyard manat sərmayə qoymağı planlaşdırıb və onun 5,7 milyard manatı artıq reallaşıb. Yəni faktiki olaraq, Azərbaycanın altı ayda iqtisadiyyata qoyduğu sərmayə Ermənistanın illik gəlirindən iki dəfə çoxdur. Onu da qeyd edək ki, bu ilin ilk altı ayı ərzində valyuta ehtiyatları 4 milyard dollar artaraq 49 milyard dollar təşkil edib! Yəni Azərbaycanın altı ay ərzində valyuta ehtiyatı Ermənistanın illik büdcə gəlirlərindən təqribən 1 milyard dollar çoxdur. Eyni zamanda xarici dövlət borcunun ümumi daxili məhsula nisbəti baxımından da Ermənistan Azərbaycandan çox geridə qalır. Xatırladaq ki, 1 iyul 2019-cu il tarixinə Azərbaycanın xarici dövlət borcu 8 milyard 920 milyon ABŞ dolları və ya 15 milyard 164.1 milyon manat, xarici dövlət borcunun ümumi daxili məhsula olan nisbəti 19 faiz təşkil edir. Borca hökumətin birbaşa öhdəlikləri və dövlət zəmanətilə cəlb edilmiş kreditlər üzrə şərti öhdəliklər daxil edilib. Ermənistanda isə xarici dövlət borcunun ümumi daxili məhsula olan nisbəti artıq 60 faizə çatır. Qarşıdakı dövr ərzində Azərbaycanın xarici dövlət borcunun azalması, Ermənistanda isə artması proqnozlaşdırılır. Bütün bunlar Azərbaycanın Ermənistanla müqayisədə iqtisadi baxımdan da daha ön mövqedə olacağını aydın nümayiş etdirir. Ən əsası isə, qarşıdakı dövr ərzində Azərbaycan daha böyük ixracatçı ölkəyə çevriləcək. Çünki valyuta gəlirlərinin uzunmüddətli dövrdə davamlılığının təmin olunması baxımından ixrac gəlirlərinin artırılması və neftdən asılılığın azaldılması istiqamətində Azərbaycan hökuməti tərəfindən fəal xarici ticarət strategiyası həyata keçirilir. İxracyönümlü istehsal sahələrinə qarşılıqsız maliyyə yardımları, aşağı faizli kreditlər və digər dövləti yardımlar bu prosesə əlavə mühüm təkan verir.
Tahir TAĞIYEV
