Hazırda Azərbaycanda kommersiya banklarının depozit (əmanət) portfeli ilə kredit portfeli arasında faizlər baxımından kəskin fərq qalmaqdadır. Banklara aradakı balansı azaltmaqla bağlı edilən çağrışlara rəğmən, banklar bunda maraqlı görünmürlər. Bankların kredit qoyuluşları 13 milyard 146 milyon manatdır, vətəndaşlardan cəlb etdiyi əmanətlərin həcmi isə 8 milyard 736 milyon manatdır. Bu o deməkdir ki, bankların vətəndaşlardan cəlb etdiyi əmanətlər ümumi kredit qoyuluşlarının 65 faizini təşkil edib.
Ancaq buna baxmayaraq, kredit faizləri ilə depozit faizləri arasında fərq çox böyükdür. Ölkədə aparıcı banklar manatla depozitlərə orta hesabla 7 faiz, xarici valyutada olan depozitlərə hətta 1 faizdən az divident təklif edirlər. Ancaq kredit faizlərinə baxdıqda görürük ki, faizlər daha yüksəkdir. Milli valyutada kreditlər üzrə faiz dərəcələri 24 faizədək, bəzi banklarda 29 faizədək yüksəlir. Xarici valyutada kredit faizləri 15 faiz ətrafında dəyişir. Məsələn, dollarda olan depozitlərdən əldə olunan divident 1 faizdən aşağı olduğu halda, dollarla verilən kreditlərdə faizlər 15-dən aşağı deyil. Görünən odur ki, əmanət faizləri ilə kredit faizləri arasında nəinki faiz, hətta bir neçə dəfə fərq var. Banklar vətəndaşdan manatla vəsaiti 7 faizlə alır, digər vətəndaşa isə həmin pulu 3 dəfə baha təklif edir. Əmanət faizləri ilə kredit faizləri arasında fərqin hətta 2 dəfədən çox olması iqtisadi baxımdan uzlaşmır.
Fuad İbrahimov: “Banklar belə vəziyyətdən sui-istifadə edirlər”
Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı-ekspert Fuad İbrahimovun sözlərinə görə, kredit və depozit faizləri arasında bu qədər böyük fərqin olmasının iqtisadi əsası yoxdur: “Bizdə sağlam bank rəqabəti olmadığı üçün belə bir problemlər yaranır. Heç şübhəsiz ki, bu normal deyil. Mərkəzi Bank belə halların qarşısının alınmasında fəal olmalıdır. MB bankların ucuz kredit resurslarına çıxış imkanlarını genişləndirməlidir. Bizdə MB əsasən uçot dərəcəsini aşağı salır. Ancaq bu kredit faizlərinə təsir etmir. Hesab edirəm ki, MB faizlərlə bağlı müvəqqəti olaraq banklar qarşısında dəhliz qoya bilər. Ancaq bu davamlı ola bilməz. Ona görə də digər tədbirlər də görülməlidir. Bazarda investisiya yönümlü banklar olsayadı, arada müəyyən rəqabət olardı və faizlər arasında bu boyda fərq olmazdı. Bu gün banklar arasında olan rəqabət sünidir. Ona görə də banklar belə vəziyyətdən sui-istifadə edirlər. Fikrimcə, bazarda şəffaf bank rəqabəti yaranmalıdır. Onu da qeyd edim ki, inkişaf etmiş ölkələrdə kredit faizləri 3-5 faiz, əmanət faizləri isə 1 faiz ətrafında dəyişir. Həm əmanət, həm də kredit faizləri aşağıdır. Əmanət ilə kredit faizləri arasındakı münasibətin tənzimlənməsinə ehtiyac var. Əks halda banklar vətəndaşdan aşağı faizlə pulu cəlb edib daha yüksək faizlə kredit kimi təklif etməkdə davam edəcək”.
Vidadi ORDAHALLI
