Aqrar sahədə uzun müddətdən bəri həllini gözləyən daha bir mühüm problem, nəhayət, dövlətin müdaxiləsi ilə həllini tapdı. Sözbət aqrar sahədə sığorta mexanizminin tətbiqindən gedir. Xatırladaq ki, Prezident İlham Əliyevin fərmanı ilə Azərbaycanda "Aqrar Sığorta Fondu" qeyri-kommersiya hüquqi şəxsi yaradılıb.
Fərmanda göstərilir ki, fond ölkədə aqrar sığorta sisteminin təşkilini, inkişafını və dayanıqlılığını, idarəedici qurumun formalaşdırılmasını təmin edəcək və onun fəaliyyətinə nəzarəti həyata keçirəcək. Nazirlər Kabinetinə fondun nizamnaməsini Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin və Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının təklifləri əsasında təsdiq etmək tapşırılıb. Bundan başqa, "Aqrar sığorta" informasiya sisteminin əsasnaməsi, bu sistemə inteqrasiya ediləcək informasiya sistemlərinin və onlardan əldə olunması nəzərdə tutulan məlumatların siyahısı hazırlanacaq.
Fondun ilkin nizamnamə kapitalı bir milyon manatdır və dövlət büdcəsinin vəsaiti hesabına formalaşır. O da qeyd olunur ki, dünyada mövcud olan aqrar sığorta modelləri araşdırılaraq, mütərəqqi kənd təsərrüfatı sığortası sistemi olan ABŞ, Kanada, İspaniya, Türkiyə, İsrailin bu sahədə təcrübəsi öyrənilib. Ölkələrin kənd təsərrüfatı mütəxəssislərin görüş və səfərləri, əldə edilmiş razılıqlar, təcrübə mübadilələri bu sahədə mövcud sistemləri dərinliklə öyrənməyə imkan verib. Həmin modellərin üstün və zəif cəhətləri araşdırılaraq, Azərbaycan üçün dövlət-özəl tərəfdaşlığını əsas tutan model hazırlanıb. O da bildirilir ki, yeni sığorta mexanizmi Azərbaycanda ilk dəfə olaraq, müştərək sığorta sisteminin yaradılmasını nəzərdə tutur. Müştərək sığorta sistemi sığortaçıların birgə vəsaitləri ilə özlərini sığorta etdirməsidir. Sığorta şirkətlərinin etdiyi sığortadan fərqli olaraq, bu sistemdə heç bir sığorta hadisəsi baş vermədikdə yığılmış vəsaitlər silinmir və növbəti ilə saxlanılır. Üstəlik, dövlət sığorta vəsaitinin müəyyən edilən faizi həcmində sığorta edilənlərə subsidiya ayıracaq. Təkrarsığorta siyasəti və sığorta risklərinin düzgün qiymətləndirilməsi nəticəsində bu sahədə dayanıqlı və effektiv fəaliyyət təmin ediləcək, katastrofik fəlakətlər zamanı dövlət büdcəsinin artıq yüklənməsinin qarşısı alınacaq. Bu tədbirlər çərçivəsində etibarlı kənd təsərrüfatı sığortası mexanizminin tətbiqi qeyri-neft sektorunda ÜDM-nin artırılması ilə yanaşı, ərzaq təhlükəsizliyinin təmin olunmasına və aqrar sektorun investisiya cəlbediciliyinin yüksəlməsinə də müsbət təsir göstərmək imkanına malikdir. Nəticədə yeni aqrar sığorta sisteminin tətbiqi kənd təsərrüfatı istehsalının davamlılığının təmin edilməsinə yönəlib.
Ekspertlər hesab edir ki, aqrar sığortanın tətbiqi fonunda kənd təsərrüfaıt məhsullarını istehsalında qarşıdakı dövr ərzində dinamik artım gözləmək olar. Məsələn, iqtisadçı ekspert Pərviz Heydərov qeyd edir ki, kənd təsərrüfatı sahəsində sığorta iqtisadiyyatın digər sahələrindən daha çox vacibdir. O bildirib ki, bu sahədə qəbul olunan qanun aqrar sığortanın hüquqi, iqtisadi və təşkilati əsaslarını müəyyən edəcək: “Aqrar sığorta haqqında” Azərbaycan Respublikasının 2019-cu il 27 iyun tarixli 1617-VQ nömrəli Qanununun tətbiqi və Aqrar Sığorta Fondunun yaradılması barədə Azərbaycan Respublikası prezidentinin Fərmanı böyük əhəmiyyət kəsb edir. Qanunun girişində də yazıldığı kimi, ölkədə aqrar sahədə risklərin müştərək sığorta mexanizmi vasitəsilə sığortalanması ilə bağlı münasibətləri tənzimləyir, aqrar sığortanın hüquqi, iqtisadi və təşkilati əsaslarını müəyyən edəcək”. İqtisadçının sözlərinə görə, Azərbaycanda aqrar sığorta ümumilikdə kənd təsərrüfatının inkişafına bağlı məsələdir: “Belə ki, sığortanın müvəffəqiyyətli tədbiqi bütövlükdə aqrar sektorun inkişaf səviyyəsindən asılıdır. Çünki sığortanın əsas prinsiplərindən biri budur ki, sığorta olunan tərəfindən müvafiq ödəniş həyata keçirilsin. Son illər ərzində aqrar sahəyə xüsusi diqqət yetirilməyə başlanıb. Hökumət başa düşür ki, həm ölkənin valyuta bazarında sabitliyi qorumaq, həm ərzaq təhlükəsizliyini təmin etmək, həm də idxaldan asılılığı azaltmaq üçün kənd təsərrüfatı istehsalını artırmaq lazımdır. Bunun da əsas yolu aqrar sahədə kiçik və orta sahibkarlığın inkişafından keçir. Aqrar sığortanın tam effektiv tətbiqi də o zaman mümkün olacaq ki, aqrar sektorda gəlirlilik indikindən azı 2-3 dəfə yüksək olsun”.
Kənd təsərrüfatı üzrə ekspert Nicat Nəsirli isə diqqəti ona yönəldir ki, kənd təsərrüfatında obyektiv və subyektiv risklər mövcuddur. Onun sözlərinə görə, hava şəraitinin dəyişməsi, dolu düşməsi, leysan yağması kənd təsərrüfatı məhsullarına 30-40 faiz həcmində zərər vura bilir: "Ona görə də bütün dünyada kənd təsərrüfatında aqrar sığorta sistemi tətbiq olunur. Məqsəd isə budur ki, fermerlərin il ərzindəki ziyanlarının bir hissəsi dövlət tərəfindən qarşılansın". Ekspert bildirib ki, bundan sonra növbəti addım kimi aqrar sığorta sisteminin mexanizmləri işlənəcək: "Ümumiyyətlə, aqrar hadisənin iddiaları dəqiq bilinməlidir. Yəqin ki, bununla bağlı qaydalar hazırlanacaq. Əsas iştirakçılardan biri də Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasıdır. Bilirsiniz ki, maliyyə qurumları Palatanın üzvüdür. Onların koordinasiyasını həmin Palata həyata keçirir". N.Nəsirlinin fikrincə, mövcud vəziyyət ondan ibarətdir ki, hər il aqrar sığorta məqsədilə bir milyon manatdan çox vəsait ayrılır, lakin bunun cüzi hissəsi istifadə edilir: "Çünki bizdə aqrar sığorta bazarının iştirakçıları aktiv deyil. Azərbaycanda 18 sığorta şirkəti fəaliyyət göstərir, onlardan da cəmi üçü bazara aqrar sığorta alətlərini təqdim edir. Fikrimcə, bundan sonra banklara dövlət zəmanəti veriləcək. Məqsəd isə budur ki, banklar aqrar sığortanı ödəyəndə fermerdən asılı olmayan məsələlər ortaya çıxanda zərər ödənilsin".
Onu da bildirək ki, gələn ildən icraya yönəldiləcək sığorta modelində vahid fond olacaq. Bütün risqlərin maliyyələşməsi də bu fond hesabına həyata keçriləcək. Bu isə təkrar sığorta imkanları yaradacaq. Təkrar sığorta şirkətləri vahid daxılı sığortalamaqda maraqlı olacaqlar. Halbuki, onlar ayrı-ayrı sığorta şirkətlərinin üzərinə götürdüyü risqləri sığortalamaq istəmirlər. Bundan əlavə, yeni kənd təsərrüfatı sığortası modeli sığorta şirkətlərinin fermerlərlə vahid fond arasında vasitəçi funksiyası yerinə yetirərək komisyon haqqı almasını nəzərdə tutur. Sığortaçı fondun adından müqavilə imzalayır və buna görə haqq alır. Fermer sığorta haqqının bir hissəsini ödəyəcək. Qalan hissəsini dövlət subsidiya formasında ayıracaq və fonda ödəyəcək. Yəni sığorta haqqının fermerin üzərinə və dövlətin üzərinə düşən hissəsi olur və hər ikisi fonda ödənilir. Sığorta hadisəsi olduğu təqdirdə sığorta şirkətinə məlumat verilir, şirkət isə fonda məlumat verir. Hadisə üzrə müstəqil ekspert təyin olunur və o, zərərin məbləğini fonda bildirir. Fond ödənişi birbaşa fermerin bank hesabına köçürür. Məhz bu fonda fermerlərin aqrar sığortaya marağının əhəmiyyətli dərəcədə artması gözlənilir. Hesab edilir ki, belə vəziyyətdə aqrar sahədə məhsuldarlıq əhəmiyyətli dərəcədə artacaq.
Tahir TAĞIYEV
