Qeyri-neft sektorunun ən mühüm qollarından biri kimi aqrar sektorda məhsul istehsalının və ixracının artımı bu gün xüsusi diqqət mərkəzində yer alır. Qeyd olunan səpkidə dövlətin atdığı mühüm addımlardan biri isə fermerlərin daha çox məhsul istehsalına nail olmaları üçün onlara həm də maliyyə dəstəyi verilməsidir. Bu xüsusda ən vacib məqamlardan biri də fermerlərə subsidiyaların ödənilməsi üçün yeni qaydaların müəyyən edilməsidir.
Qeyd edək ki, Prezidentin cari ilin iyununda verilmiş “Aqrar sahədə yeni subsidiya mexanizminin yaradılması haqqında” fərmanı ilə “Kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalının subsidiyalaşdırılması qaydası” təsdiqlənib. Qaydaya əsasən, 2020-ci il yanvarın 1-dən etibarən fermerlərə subsidiyaların ödənilməsi üçün sənədlər elektron sistem üzərindən yığılacaq, subsidiyaların maneəsiz, kənar müdaxilələr olmadan və sürətli verilməsi təmin ediləcək, təchizatçı və tədarükçülərin fermerlərlə tərəfdaşlığı şəffaflaşmış şəkildə aparılacaq. Artıq yeni qaydalarla bağlı fermerlərlə iş aparılır. Vəziyyətin təhlili göstərir ki, yeni subsidiya sistemi çərçivəsində fermerlər heç bir bürokratik əngəllər olmadan, elektron sistem vasitəsilə müraciət edə biləcəklər.
-Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyinin sədri Mirzə Əliyev bildirir ki, növbəti il üçün nəzərdə tutulan mexanizm sayəsində fermerlərin verdiyi məlumatların doğruluğunu araşdırmaq mümkün olacaq. Elektron sistem vasitəsilə aparılan müşahidə nəticəsində fermerin səhv məlumat verdiyi məlum olarsa, onun səhvi təqribən 5 faizədək olduqda bağışlanacaq. Agentliyin sədri bununla bağlı xüsusi meyarların da müəyyən olunduğunu diqqətə çatdırıb. Belə ki, səhv məlumatlar 50 faizi keçdikdə cari il və növbəti il üçün həmin fermerin torpağına subsidiya verilməyəcək. Bu mexanizmlər bəzi fermerləri bu cür neqativ hallardan qaçırmaq məqsədi daşıyır. Eyni zamanda, görülən tədbirlər artıq məhsulun istehsalının real həcmini də tam müəyyən etməyə imkan verəcək. Bu mənada, yeni subsidiya sisteminin böyük əhəmiyyət kəsb etdiyi vurğulanır.
Şübhəsiz ki, burada həm də ən əsas məqamlardan biri fermerlərin dövlət dəstəyini almasının asanlaşmasıdır. İndiyə qədər olan qaydalarda fermerlər il ərzində subsidiyanın alınması ilə bağlı yerli və mərkəzi icra hakimiyyəti orqanlarına müraciət edirdilər. Bu da, təbii ki, daha çox prosedur deməkdir. Bəzi hallarda fermerlərin subsidiyalara əlçatanlığının təmin edilməsində çətinliklər olurdu. Yeni mexanizm birmənalı şəkildə imkan verir ki, fermerlər subsidiyanın alınması üçün elektron müraciət etsinlər. Bu da fermerlərin daha qısa zamanda subsidiya almasına imkan verəcək. Belə ki, fermerlərin müraciətləri müvafiq agentlik tərəfindən baxılaraq subsidiyanın verilməsi ilə bağlı qərar qəbul ediləcək. Növbəti ildə isə fermerin müraciətində dəyişiklik olmayacaqsa, onun yenidən müraciət etməsinə ehtiyac qalmayacaq. Məlumatlar elektronlaşdırılacaq, “Elektron hökumət” portalına inteqrasiya olunacaq. Bu da fermerin yenidən müraciətinə zəmin yaratmayacaq. Digər vacib məqamlardan biri aqrar sektorda istehsalın təşviq edilməsi, istehsalın regionlar və məhsullar üzrə təşviqinə nail olunmasından ibarətdir. Qaydalara əsasən, əkin və məhsul əmsalları tətbiq olunacaq, bu da baza qiymətinə vurularaq əkinçilik və məhsul istehsalına görə veriləcək subsidiyanın məbləği müəyyənləşdiriləcək. Bu zaman regionlar və məhsul istehsalı əsas amil kimi götürüləcək. Məqsəd bir sıra istehsal üzrə ixtisaslaşmış regionlarda məhsul istehsalına daha çox subsidiyanın verilməsinin həyata keçirilməsidir. Bu da, təbii ki, həmin regionlarda ənənəvi və ixtisaslaşmış məhsul istehsalının genişləndirilməsinə imkan verəcək. Bu həm də məhsul istehsalının daxili bazara və ixrac imkanlarına uyğun olaraq təşviq edilməsinə şərait yaradacaq. Çünki əvvəllər bəzi hallarda bir sıra məhsullar üzrə daha çox məhsul istehsal olunurdu, həmin məhsulların satılmasında problem yaranırdı, qiymət isə kəskin enirdi ki, bu da fermerlərin gəlirliliyinə mənfi təsir göstərirdi. Eyni zamanda, bəzi məhsullar az istehsal olunurdu, həmin məhsulların qiyməti yüksək olurdu. Subsidiyaların verilməsi imkan yaradacaq ki, disbalansın aradan qaldırılmasına nail olunsun. Bu, məhsul istehsalının həm növ, həm də regionlar üzrə təşviqinə imkan verəcək.
Ən əsas məqamlardan biri də budur ki, monitorinq mexanizmləri də kifayət qədər gücləndiriləcək. Bu, subsidiyanın verilməsində şəffaflığın artırılması baxımından vacibdir. Yeni monitorinq mexanizmlərinin tətbiqi zamanı məlumatın uzlaşdırılması həyata keçiriləcək, prosesdə şəffaflığın təmin edilməsinə nail olunacaq. Yeni qaydalar həm də fermerlərin kooperasiyalar formasında fəaliyyət göstərməsini təşviq edir. Belə ki, 50 hektardan artıq sahəyə malik olan fermerlər 10 faiz çox subsidiya alacaqlar. Bu da fermerlərin kooperativlər formasında fəaliyyət göstərməsini təşviq edən məqamlardan biridir, eyni zamanda, xərcin azaldılması və məhsul istehsalının genişləndirilməsi baxımından vacibdir. Eyni zamanda qaydalar subsidiyanın aqrar məqsədlə alınan kreditin ödənilməsi üçün də yönəldilməsinə imkan verir. Əgər fermerin aqrar krediti varsa, həmin razılaşma ilə subsidiyanın kreditin qaytarılmasına yönəldilməsi mümkündür. Bütün bunlar fonunda aqrar sahədə yeni bir vəziyyətin yaranması gözlənir. Belə vəziyyət ölkədə aqrar sahədə daha böyük həcmdə məhsul istehsal edilməsini istisna etmir. Aydındır ki, bu hal da öz növbəsində aqrar sahədə ixracın artiımına rəvac verəcək. Bu gedişlə aqrar sahə üzrə valyuta gəlirlərinin yüz milyonlarla dollar həcmində olması gözlənilir. Başqa sözlə, aqrar sektor Azərbaycana valyuta gətirən əsas sahələr sırasında yer alacaq.
Nahid SALAYEV
