Son zamanlar bank sektorunda müəyyən sabitləşmə müşahidə olunur. Lakin buna baxmayaraq, bank sektorunda mövcud olan bir sıra problemlər hələ də həllini tapmayıb. Bu problemlərdən biri də biznes kreditlərində artımın müşahidə olunmamasıdır. Hətta Prezident İlham Əliyev iyulun 31-də sosial-iqtisadi sahə ilə bağlı keçirdiyi müşavirədə də mövcud vəziyyətdə bank sektorunda əhəmiyyətli likvidlik olsa da, biznes kreditlərinin artmadığını vurğulayıb.
Mərkəzi Bankın İdarə Heyətinin sədri Elman Rüstəmov Prezident İlham Əliyevin yanında sosial-iqtisadi sahə ilə bağlı keçirilən müşavirədə çıxışı zamanı bildirib ki, kredit aktivliyi davam edir: “Cari ilin altı ayında kreditlər 3,6 faiz artıb. Lakin bu zaman başlıca olaraq bu artım 9 faizdən çox istehlak kreditləri tərəfindən baş verib. Amma biznes kreditləri, real sektorda kreditlər bir qədər - 0,3 faiz azalıb".
E.Rüstəmovun sözlərinə görə, bu gün bank sektorunda əhəmiyyətli likvidlik olsa da, biznes kreditlər artmır: "Bu gün bank sektorunda əhəmiyyətli likvidlik var. Amma biz yenə də görürük ki, biznes kreditlər artmır. Görünür, kompleks requlyativ, stimullaşdırıcı tədbirlər görmək lazım gələcək ki, bu kreditlər bütövlükdə real sektora getsin və ölkədə daxili investisiya prosesini dəstəkləsin".
Maraqlıdır, biznes kreditlərini artırmaq, sahibkarları bu istiqamətdə stimullaşdırmaq üçün hansı işlər görülməlidir? Ümumiyyətlə, biznes kreditlərində artımın baş verməməsinə hansı amillər əngəl törədir və çıxış yolu nədir?
Rəşad Həsənov: “Biznesin əksər subyekti fundamental səbəblərdən dolayı məlum müddət ərzində sınaqdan çıxa bilmədi, nəticədə…”
İqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənov bildirdi ki, indiki halda, zəmanət mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsinə ehtiyac var: "Biznes kreditlərinin azalmasının səbəbini indiki dövrdə izah etmək çətindir. Bu kreditləşmə prosesi elədir ki, aylardan, mövsümlərdən asılı olaraq dəyişir. Hər hansı iri ödəyicinin kreditini bağlaması da nəticələrə təsir göstərir. Amma ümumi trend ondan ibarətdir ki, həqiqətən də Azərbaycanda bu gün bank sektorunun biznesi maliyyələşdirməsi sürəti çox zəifdir. Bu istiqamətdə əsas çətinliklərdən biri də risqlərin olmasıdır. Məlumdur ki, 2015-ci ildən sonrakı dövrdə müştərilərin böyük əksəriyyəti problemli müştərilərə çevrildi. Biznesin əksər subyekti fundamental səbəblərdən dolayı məlum müddət ərzində sınaqdan çıxa bilmədi. Nəticədə müştərilərin böyük əksəriyyəti problemli müştəri kateqoriyasına daxil olub. Həmin müştərilərlə bağlı müxtəlif ölkələrin təcrübəsinə baxdıqda görürük ki, bəzi hallarda səbəblər subyektiv yox, obyektivdirsə, bu zaman əfvlər olur, problemli müştərilərə ikinci şans verilir. Hələlik ölkəmizdə bu məsələ ilə bağlı bir addım atılmayıb. Müştərilərin böyük əksəriyyəti siyahıda problemli olaraq göstərilir və onlar bankların təklif etdiyi digər xidmətlərdən yararlana bilmirlər. Digər bir məsələ isə risqlərin qalmasıdır. Çünki mənfəət norması iqtisadiyyatda çox aşağı düşüb. Mənfəət normasının azalması nəticəsində hazırda biznes üçün orta göstərici 35-40 faizədək düşüb. Hansı ki, 2014-2015-ci illərdə ayrı-ayrı sektorlar üzrə mənfəət norması 80 faizə çatırdı. Yəni bugünkü göstərici ilə 20-30 faizarası kreditin təklif olunması cəlbedici deyil. Bir tərəfdən banklar müxtəlif səbəblərdən genişləndirilmiş və nisbətən yumşaldılmış kredit sistemi həyata keçirə bilmir, digər tərəfdən də müştərilərin özü də buna o qədər maraq göstərmirlər. Çünki kreditlərin mövcud faizləri və mənfəət normaları arasında fərq kifayət qədər azalıb. Bu da hazırkı nəticəyə təsir edən faktorlardandır. İndiki halda, zəmanət mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsinə ehtiyac var. Əsas təsiredici faktor Mərkəzi Bankın bankların kapitalında iştirakçılıq payının artırılması ilə mümkün ola bilər. Yəni Mərkəzi Bank daha çox payla təmsil olunmalıdır. Mərkəzi Bankın banklarda pulu çox olarsa, banklar da daha aşağı faizlərlə biznes kreditləri təklif edərlər. Nəticədə kreditlərə tələbat artar”.
Günel CƏLİLOVA
